دۇيسەنالى الىماقىن«Egemen Qazaqstan»
82 ماتەريال تابىلدى

ادەبيەت • 16 تامىز، 2022

كەنيانىڭ كوز جاسى

كەنيا جازۋشىسى نگۋگي ۋاتيڭگونىڭ پاسپورتىنا اينالعان شىعارماسىنىڭ ءبىرى «جىلاما، بالاقاي» اتتى رومان. بۇل جازۋشىنىڭ تىرناقالدى تۋىندىسى، اتالعان شىعارما سوناۋ 1964 جىلى باس­پا­دان شىققاننان كەيىن وقىرماننىڭ قولىنان ءالى تۇس­كەن جوق. ادەبيەتتانۋشىلار بۇل روماندى اعىل­شىن تىلىنە اۋدارىلعان شىعىس افريكالىق تۇڭ­عىش كىتاپ رەتىندە باعالايدى. جازۋشى وسى شىعار­ماسىندا افريكالىقتار مەن كولونيالىق كەنياعا قونىستانعان اق ناسىلدىلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى، تۇرمىستىق ءھام ۇلتتىق اراز­دىق­تى، ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن جەككورۋ، كەكتەنۋ سەزىم­دەرىن ءسوز ەتە وتىرىپ، شىنايى وقيعا­لار­دى، ياعني كەنيا جەرىندە بولعان ءارتۇرلى قاقتى­عىس­­تاردى تىلگە تيەك ەتەدى. سول ءۇشىن ءبىز ونىڭ ءار شى­عار­ماسىندا شىندىقتىڭ ءوزى سويلەيدى دەگىمىز كەلەدى.

ونەر • 14 تامىز، 2022

قاستەەۆ قازىنالارى

قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەەۆتىڭ ءومىرى ءتۇرلى كەزەڭدەردەن تۇرادى، سول ءۇشىن ونىڭ شىعارماشىلىعى دا ءار ۋاقىتتىڭ ايناسى ىسپەتتى. 1919 جىلى ونىڭ وتباسى جار­كەنتكە كوشەدى. انە سول كەزدە بولاشاق سۋرەتشى ءوزىنىڭ العاشقى كارتينالارىن سالىپ، ەرتەڭگە ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. ول ءۇشىن سۋرەت ءمىنسىز الەم، ال الەم كەرەمەت سۋرەت سياقتى ەلەستەگەن بولسا كەرەك. قوعامدىق قۇبىلىستار، كەزدەسكەن قيىنشىلىقتار، ءارتۇرلى ساياسي جۇيەلەر قىلقالام الدىندا ەش قاۋقارسىز ەكەنىن سەزىنگەن ءابىلحان ماڭگىلىك ونەر اسپانىندا جارقىراپ تۇراتىن تۋىندى سالۋعا اۋەستەنگەنىن ونىڭ ءار تيپتەگى ەڭبەكتەرىنەن كورە الامىز.

ادەبيەت • 11 تامىز، 2022

اۋەزوۆتىڭ شىڭجاڭداعى شاكىرتتەرى

قازاق ادەبيەتىن ايدىندى كولگە، تولقىنى جاعانى ۇرعان تەڭىزگە تەڭەسەك، وندا شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىن سول تەڭىزگە قۇيار بۇلاق دەپ تۇسىنگەن ءجون سياقتى. تابيعات زاڭدىلىعى بويىنشا تەڭىز بەن بۇلاقتار ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ وتىرادى. ال قازاق ادەبيەتى مەن شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتى دە انە سونداي ءبىر تۇتاس زاڭدىلىققا يە. بىرىنەن ءبىرى ءنار الىپ، كەمەلدەنىپ، بىرىنە ءبىرى يەك ارتادى، سۇيەنەدى. شىنى كەرەك، شەكارا سىرتىنداعى قازاق ادەبيەتىنە ابايدىڭ، الاش ارىستارىنىڭ اسەرى بولعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. نە جازسا دا، كوركەمدىكتەن اينىماي، قازاق ءتىلىنىڭ شۇرايلىلىعىن ساقتاپ، وقىرمانىنا ءسوز مايەگىن سىيلاعان قانداس جازۋشىلاردىڭ جازعان توم-توم كىتاپتارىنىڭ كەيبىرى قازاق وقىرماندارىنا جەتپەي جاتقانى دا شىندىق. سول ءۇشىن قانى ءبىر قازاق بالاسى سىزىقتىڭ ار جاعىنداعى اعايىننىڭ نە جازىپ، نە تولعانعانىنان كەيدە حابارسىز قالىپ جاتاتىن جايى بار. شىڭجاڭداعى قازاق قالامگەرلەرىنە پوەزيادا ابايدىڭ، مۇقاعالي، جۇمەكەن، ايبەرگەنوۆتەردىڭ اسەرى بولسا، ال پروزادا ولار مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءستيلىن ودان ءارى جاڭعىرتتى، شاكىرتتىك جولىن ۇستاندى. سول ءتىزىمنىڭ باسىندا ماعاز رازدان، ورازحان احمەت، جۇماباي ءبىلال سياقتى قالامى جۇيرىك، ويى ۇشقىر پروزاشىلار بار.

ادەبيەت • 09 تامىز، 2022

«گۇلستان»: اسىل ويدىڭ تامشىسى

ءحىىى عاسىردا ءومىر سۇرگەن پارسىنىڭ ۇلى ويشىل اقىنى ساعدي – الەم ادەبيەتىندە ورنى بار تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ونىڭ پايىمى تەرەڭ تۋىندىلارى وزىنەن كەيىن جاساعان ادامزات ويشىلدارىنا، ادەبيەتتەگى تۇلعالاردىڭ شىعارماشىلىعىنا اسەر ەتتى. ۋاقىت پەن قالام اراسىنداعى ۇندەستىك تە ونىڭ جازعاندارىنان ءجىتى بايقالادى. ءتىپتى ول مىناۋ دۇنيەنىڭ ءتۇپسىز دە شەكسىز ەكەنىن، جاقسىلىقپەن ءومىر كەشكەن ادامنىڭ اتى قالىپ، ىزگىلىككە قارسى جۇمىس ىستەگەندەردىڭ ابىرويسىز كۇي كەشەتىنىن ولەڭدەگى قانجار تىلىمەن سىن تەزىنە الادى.

رۋحانيات • 08 تامىز، 2022

اعىلشىن جازۋشىسىنىڭ قازاقستان تۋرالى كىتابى

بريتاندىق بالالار جازۋشىسى لۋيزا پۋلدىڭ «جارىق جۇلدىز» اتتى كىتابى كىشكەنتاي قىز بەن پونيدىڭ جاقىن ءارى شىنايى دوستىعىن ءسوز ەتەدى.

رۋحانيات • 07 تامىز، 2022

ەسكى مەن جاڭا اراسى

پاريجدە تۇراتىن دوسىمىز قوناققا كەلىپ، ەلىمىزدىڭ تابيعاتىن كورسىن دەپ بۋرابايعا اپاردىق. تابيعاتىنا قىزىقتى، بىتىك وسكەن نۋ ورمانعا تاڭىرقادى. ء«بىزدىڭ تابيعات شەتەلدەگىدەن قالىسپايدى، ءبارى قازاقتىڭ جەرى، ەن دالاسى، ەشكىم اكەلىپ سامىرسىنداردى ەكپەسە دە، تابيعات انا ءوزى باپتاپ، كۇتىپ جاتىر»، دەپ ماقتانىپ تا الدىق.

ادەبيەت • 04 تامىز، 2022

«عافۋ كولدىڭ» اسياگ ۇلى

عافۋ. كۇللى قازاق «عافەكەڭ» دەپ قۇرمەتتەيتىن اقىن عافۋ قايىربەكوۆ تۋرالى كوپ جازىلدى. ونىڭ ۇلت پوەزياسىنا تۇرەن سالعان تەبىنى، ويلىلىعى مەن تەرەڭدىگى، ءتىپتى الدىمەن ازاماتتا، سوسىن اقىندا بولۋعا ءتيىستى مىنەزى حاقىندا اعا بۋىننىڭ ەستەلىكتەرىنەن ءجيى كەزدەسەدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆپەن بىرگە الماتىنىڭ شەتىندەگى قىرعاۋىلدى دەگەن اۋىلعا باردىم.

تانىم • 03 تامىز، 2022

وبەكتيۆتەگى مارقاكول قازاعى

بۇل فوتوسۋرەت گەوگراف، بوتانيك، ەتنوگراف، توم مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى (سىبىردە قۇرىلعان العاشقى جوعارى وقۋ ورنى)، وڭتۇستىك ءسىبىر ولكەسىن زەرتتەۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ۆ.ۆ.ساپوجنيكوۆتىڭ (1861-1924) فوتوسۋرەتتەر جيناعىنان الىنىپتى.

ادەبيەت • 28 شىلدە، 2022

مەدرەسەدەن نوبەل مىنبەرىنە دەيىن...

تانزانيادا تۋىپ، انگليادا وسكەن ابدۋلرازاك گۋرنانىڭ وتكەن جىلعى نوبەل ادەبيەت سىيلىعىنىڭ يەگەرى ەكەنىن وقىرمان قاۋىم جاقسى بىلەدى. ديككەنستىڭ «تۇڭعيىق ءۇي» رومانىن جاتقا وقيتىن، فلوبەرگە ءىشى جىلىمايتىن جازۋشىنىڭ قالامى وسال ەمەس. «قاجىلىق ساپارى»، «جۇماق»، «قيىرشىق جۇرەك»، «سوڭعى تارتۋ» سياقتى ۇلكەن روماندارى ونى تانىمال ەتتى.

قازاقستان • 29 ماۋسىم، 2022

عاسىر بۇرىنعى قازاق ءومىرى

جاسىل جايلاۋ، اق شاڭ­قان بوز ءۇي، بەلدەۋگە باي­لانعان تۇلپارلار جانە تابيعاتپەن ەتەنە وس­كەن قازاق. ءدال وسىنداي كو­رىنىس بەينەلەنگەن اشىق­حات­تار كەزىندە ەۋروپانى شار­لاعانى شىندىق. اقش كونگرەسىنىڭ كىتاپ­حاناسىنان تابىل­عان قا­­زاق حالقىنىڭ ومى­رىنە قا­تىستى سۋرەتتەر لە­گى ءبىز­­­دى بەيجاي قال­­دىر­ماۋعا ءتيىس.