قاراشاش توقسانباي«Egemen Qazaqstan»
131 ماتەريال تابىلدى

قوعام • 04 قاراشا، 2019

توي مادەنيەتى

قازاقتىڭ «اۋرۋ باتپانداپ كىرىپ، مىس­قالداپ شىعادى» دەگەن ماتەلى كوبىنە رۋحاني جۇدەۋ­لىك پەن ازاپتى دەرتكە ۇشىراپ، ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ پەن سالت-داستۇردەن قول ۇزگەن، حالىقتىق قالىپپەن قابىسپايتىن سيىقسىز ءارى سوراقى جاڭا سالتتاردان كوپشىلىكتى ساقتاندىرۋ ماقساتىندا ايتىلىپ جاتادى. بۇل دەرت ەڭ الدىمەن جاس ۇرپاقتىڭ تامىرىن كەمىرىپ، تاۋىن شاعاتىن قۇرتقا، ال بۇكىل ۇلت ءۇشىن ۇلكەن سورعا اينالدى. بۇگىنگى اڭگىمەمىز – ۇلتتىق تاربيەنىڭ بەسىگى سانا­لاتىن، عاسىرلار بويى حالقىمىزبەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان توي مادەنيەتى توڭىرەگىندەگى تۇيتكىلدەر جايىندا بولماق.

10 قازان، 2019

جاسقا جاراساتىن ونەر

اريستوتەل: «بي – ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىن، ىشكى جان-دۇنيەسىن، ارەكەتىن كورسەتەتىن تازا ىرعاقتىڭ كورىنىسى...» دەگەن ەكەن. يۋنەسكو-نىڭ شەشىمىمەن 1982 جىلدان باستاپ بالەتمەيستەر، بي ونەرىنىڭ شەبەرى جان جورج نوۆەردىڭ (1727-1810) تۋعان كۇنىنە وراي حالىقارالىق بي كۇنى مەرەكەلەنەدى. «بالەت ونەرىنىڭ اتاسى» رەتىندە تاريحتا قالعان فرانتسۋز رەفورماتورىنىڭ «بي مەن بالەت جايلى حات» اتتى تۋىندىسى كەز كەلگەن بالەت مەكتەبى ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن قۇندى قۇرال سانالادى. مۇندا بالەتتىك قويىلىمداردىڭ قىر-سىرى، پانتوميمو جانە بي ونەرى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى جازىلعان ەدى.

رۋحانيات • 07 قازان، 2019

اتاتەگىن ىزدەۋشى ارحيۆكە بارادى

جاقىندا نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك ارحيۆىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي «رۋحاني جاڭعىرۋ: اشىق قوعامعا – اشىق ارحيۆ» دوڭگەلەك ۇستەلى وتكەن بولاتىن. ءىس-شاراعا ايماقتىق مەملەكەتتىك ارحيۆ باسشىلارى، نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت، س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى، م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ قىزمەتكەرلەرى، تاريحشى-عالىمدار، ۇلتتىق ارحيۆ پەن قاراعاندى، اقمولا، قوستاناي، جامبىل وبلىستارىنان ارحيۆ ماماندارى قاتىستى. تومەندە وسى جانە گەنەالوگيالىق سۇرانىستاردى ورىنداۋدىڭ قازىرگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى عازيزا يساحان اڭگىمەلەيدى.

رۋحانيات • 01 قازان، 2019

قاراتاۋدىڭ كۇي قاينارى

قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شوپەن زالىندا قاراتاۋ شەرتپە كۇي مەكتەبىنىڭ شەبەرى، كۇيشى-كومپوزيتور تولەگەن مومبەكوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى جايىندا ەستەلىكتەر، كۇيشى ورىنداۋىنداعى حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ كۇيلەرى، سونداي-اق كۇي مايتالمانىنىڭ ءتول تۋىندىلارى مەن بۇرىن جارىق كورمەگەن تەرمە-جىرلارى ەنگەن «تولعاۋ» كۇي جيناعىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. كۇيلەردىڭ شىعۋ تاريحى مەن نوتالارى قاتار قامتىلعان كىتاپ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «فوليانت» باسپاسىنان 5 مىڭ تارالىممەن جارىق كوردى.

قوعام • 17 قىركۇيەك، 2019

ءان مەن ءدام

ومىردە كوپ نارسەگە ونشا ءمان بەرمەۋدەن، شاڭ-توزاڭداي ۇساققا، جۇيەسىز بوس سوزگە بالاپ، ەلەمەي، سەلقوس قاراۋىمىزدىڭ سالدارىنان ءنارلى، قۇنارلى توپىراعىمىزدان اجىراپ، ەجەلگى سالت-داستۇرىمىزدەن، ادەت-عۇرپىمىزدان قول ءۇزىپ قالا جازداپ تۇر­عانىمىز وكىنىشتى، ارينە. مۇنى ايتىپ وتىر­عان سەبەبىمىز، ءدامحانالار مەن مەيرامحانالاردى، سۋپەرماركەتتەر مەن كوپشىلىك شو­عىرلاناتىن باسقا دا ساۋدا ۇيلەرىن كو­بىنە شەتەلدىك جىلاۋىق، ۋايىمشىل انسى­ماقتاردىڭ جاۋلاپ العانىن كورگەندە، ءوزى­ڭىزدى بەينەبىر بوتەن ەلدە جۇرگەندەي سەزىنەسىڭ.

الەم • 05 قىركۇيەك، 2019

رەسەيدە وقىعان قازاق ونەرپازدارى مۇراعاتىن تۇگەندەۋگە نە كەدەرگى؟

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى ءتول تاريحىمىزعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ، وتكەن كۇندەردىڭ تالاي قاتپارلى بەتتەرى اشىلدى. ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ءتۇزىلىپ، الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى باعا جەتپەس قۇندى مۇرالارىمىزبەن قاۋىشتىق. كەڭەستىك ءداۋىردىڭ يدەولوگيالىق كوزقاراسىنا قايشى كەلەتىن نەبىر قۇندى قۇجاتتار مەن رۋحاني الەمىمىزدى بايىتاتىن مۇرالارىمىز ەلىمىزدىڭ، حالقىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني اينالىمىنا قايتا ەنىپ، كوپتەگەن جاڭالىقتىڭ بەتى اشىلدى دەسەك تە، ءالى دە تولىققاندى يگەرىلمەي جاتقانى قانشاما؟ كەڭەس وداعى تۇسىندا رەسەيدىڭ ايتۋلى ءبىلىم وردالارىندا قازاقستاننان كىمدەر وقىدى، بەلگىلى تۇلعالاردىڭ شەتەل ارحيۆتەرىندە ساقتالعان قۇجاتتارىنا قول جەتكىزۋگە نە كەدەرگى بولىپ وتىر؟ رەسەي ارحيۆتەرىندەگى وسى جانە باسقا دا وزەكجاردى ماسەلەلەر تۋرالى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ونەرتانۋ كانديداتى امانكەلدى مۇقان باياندايدى.

رۋحانيات • 04 قىركۇيەك، 2019

ابايدى تويلاۋ – ەلدىكتى ويلاۋ

مۇحتار اۋەزوۆ: «اباي جاتقان ءبىر داريا، ال مەن ودان شومىشتەپ قانا الدىم»، دەگەن ەكەن. كەلەر جىلى حاكىم ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن ەل ىشىندە، سونداي-اق حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلاعالى وتىرمىز. توي دەمەكشى، بۇعان دەيىن دە ابايدىڭ الدەنەشە رەت تويى ءوتتى. ال بۇل مەرەكەنىڭ بۇرىنعىسىنان ەرەكشەلىگى، ارتىقشىلىعى نەدە، ءبىز اباي ءۇشىن نە ىستەي الدىق، ابايدىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتە الىپ ءجۇرمىز بە؟ ارينە اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتە بەرۋگە بولماس، اقىن ەڭبەكتەرىن اراب، اعىلشىن، ورىس، وزبەك، قىتاي ت.ب. تىلدەرگە اۋداردىق، قىرۋار شارۋالار اتقارىلدى.

رۋحانيات • 23 تامىز، 2019

ونەر اكەنىڭ قانىمەن، انانىڭ سۇتىمەن داريدى

كەز كەلگەن مۋزىكالىق شىعارمانىڭ ءمان-مازمۇنىن جان دۇنيەسىمەن ۇعىنىپ، قۇراقتاي سىڭعىرلاتىپ، بۇلاقتاي مولدىرەتىپ رۋحاني ازىعىڭىزعا اينالدىرار تۇلعاعا تۋعان حالقىنىڭ قاشاندا سۇيىسپەنشىلىگى مەن قۇرمەتى شەكسىز بولماق. ءان الەمىندەگى نازىك ءۇندى سيپاتىمەن حالىقارالىق بايگەلەردە توپ جارىپ جۇرگەن سونداي دارىن يەسى – شىمكەنتتەگى وبلىستىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ جەتەكشى ءسوليسى، قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى ءۇرالحان سەيىلبەكوۆا. ۇلتتىق وپەرا ونەرىندە ول سومداعان قامار، جىبەك، سارا، اجار، جانسۇلۋ رولدەرى، الەمدىك وپەرا جاۋھارلارىنان تاتيانا، ۆيولەتتا، دجيلدا، نەددا، ميكاەلا بەينەلەرى شىنايىلىعىمەن، كوركەمدىگىمەن جاندى باۋرايدى.

رۋحانيات • 07 تامىز، 2019

سۋرەتتى ءتۇسىنۋدىڭ سىرى

«شەشىنگەن سۋدان تايىنباس» دەگەندەي قازاقستان نارىقتىق قاتىناسقا تولىق كوشكەن سوڭ مەملەكەت مەنشىگىندەگى مەكەمە-ۇيىمداردىڭ ءبارىن جەكەمەنشىككە بەرۋ ماقساتىن العا قويعان. بۇل – مەم­لە­كەتتىڭ بيزنەسكە ارالاسۋىن بارىنشا ازايتۋدى كوزدەيتىن نارىق زاڭىنىڭ تالابى. حالىقارالىق بەيبىتشىلىك سىيلى­عى­نىڭ لاۋرەاتى، قىتايدىڭ بەلگىلى سۋرەتشىسى تسي بايشي: «جاسىم قىرىققا كەلگەندە بارىپ سۋرەتتى تۇسىنە باستادىم» دەگەن ەكەن. الەم مويىنداعان قىلقالام شەبەرىنىڭ ءوزى وسىلاي دەگەندە، باسقا قاراپايىم حالىقتىڭ بۇل ونەر تۋرالى تۇسىنىگىنىڭ تايازدىعىن، ساۋاتىنىڭ كەمدىگىن سىناپ-مىنەپ جاتۋ قيسىنسىز سەكىلدى، ارينە. ايتسە دە سۋرەتشى دەسە تاۋ-تاستى كەزىپ، اسەم تابيعاتقا الىس­تان قيالدانا كوز تىككەن جاي بوياۋشى، تيىن-تەبەنگە بولا اركىمنىڭ تاپسىرىس­پەن پورترەتىن سالىپ، كۇنىن ازەر كەشىپ جۇرگەن قاراپايىم پەندە دەپ قارايتىن ءدۇبارا كوزقاراستان تۇبەگەيلى ارىلماي، وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلا المايمىز.   

رۋحانيات • 25 شىلدە، 2019

ادەبيەتتىڭ الەمدى باعىندىرۋداعى كۇشى

اۋدارما سالاسىندا قارىمدى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ارىپتەسىمىز تۇرسىنباي جانداۋلەتتىڭ قازىرگە دەيىن جەتى كىتابى، «قازاق ۇلتتىق يدەولوگياسىنىڭ ماسەلەلەرى» اتتى عىلىمي مونوگرافياسى جارىق كورگەن. قالامگەر ورتالىق تەلەارنالارعا ارناپ مىڭنان استام ءفيلمدى، سونداي-اق وتىزعا جۋىق تۋىندىنى قازاق تىلىنە تارجىمالاعان. ول اۋدارعان كىتاپتاردىڭ ىشىندە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، يسپان جازۋشىسى كاميلو حوسە سەلانىڭ روماندارى، كارل پوپپەردىڭ ەكى تومدىق «اشىق قوعام جانە ونىڭ جاۋلارى» اتتى كۇردەلى فيلوسوفيالىق شىعارماسى بار. «دەگدار»، «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» ادەبي سىيلىقتارىنىڭ يەگەرى ت.جانداۋلەتتىڭ وسى جىلى «تۆورەنيە تسيفرى: اتلانتيدا – كازاحيا» اتتى عىلىمي-فانتاستي­كالىق رومانى ورىس تىلىندە جارىق كوردى. شاعىن سۇحباتىمىزدا اۆتور وسى جانە وتاندىق ادەبيەتتىڭ باسقا دا تولعاقتى ماسەلەلەرى تۋرالى وي قوزعايدى.