زەردە • 15 ماۋسىم, 2024
التىن وردا تاريحىنىڭ سوڭعى كەزەڭى
ۇلتتىق سانانى نىعايتۋ مەن بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋدا تاريحتىڭ اتقارار ءرولى مەن ماڭىزىنا قازاق ەلىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان-اق ەرەكشە ءمان بەرىلە باستادى. 90-جىلداردىڭ سوڭىندا ءبىر جىل ۇلتتىق تاريحقا ارنالسا, 2000-جىلداردىڭ باسىندا «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ۇلتتىق تاريحتىڭ شەتەلدەگى دەرەكتەرى اكەلىندى. ودان كەيىن مەملەكەتتىك تاريحىمىزدىڭ بيىك كورىنىسى – قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەكەسى 2015 جىلى تويلاندى. ال بيىل ەلىمىزدە جوشى ۇلىسىنىڭ 800 جىلدىعى كەڭىنەن اتالىپ جاتىر.
زەردە • 14 ماۋسىم, 2024
كارىم مىڭباەۆتىڭ مۇراسى مەن مۇراتى
1948 جىلى 30 قىركۇيەكتە سارىارقانىڭ وڭتۇستىگىندە, بالقاش كولى مەن بەتپاقدالانىڭ تۇيىسكەن جەرىندە الاپات اپات ورىن الدى. الماتىدان شىققان ۇشاق بالقاش قالاسىنان جانارماي قۇيىپ, اۋەگە كوتەرىلگەن سوڭ 15 مينۋتتان كەيىن جارىلىپ كەتتى. ۇشاقتىڭ ىشىندە ماسكەۋگە, ستالين قولدان جاساعان اكادەميك ت.لىسەنكونىڭ 50 جاسقا تولعان تويىنا شاقىرىلعان قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ بەتكە شىعاتىن تۇلعالارى – اكادەميك كارىم مىڭباەۆ باستاعان عالىمدار – قىلىش باباەۆ, ساپار نۇعىمانوۆ, حاسەن ناۋرىزباەۆ, فەدور سولودنيكوۆ بار ەدى. ءبارى قايعىلى قازاعا ۇشىرادى.
ءدىن • 14 ماۋسىم, 2024
يماندىلىق بىلىممەن, عىلىممەن تولىققانى ابزال
مەككەگە جول «مۇسىلماننىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرى – قاجىلىق ساپارىنا بارۋ» دەگەندى بالا كەزدەن ەستىپ وستىك. قاجىلىققا باراتىن مۇسىلمان – ەرەكشە: باسقا ءتورت پارىزىن دا ورىنداعان, جانى تازا, ءىسى ادال, ءبىلىمى تەرەڭ, ەل الدىندا ابىرويلى جانە ءومىر كورىپ, اقىل توقتاتقان ادام بولۋى كەرەك دەگەن سەنىمىمىز بەرىك بولدى. سودان دا بولار, جاستايىمىزدان «مەككەگە بارۋ – ادامعا جۇكتەر مىندەتى مول, كەز كەلگەن جاننىڭ ورىنداۋى ەكىتالاي ساپار» دەگەن تۇسىنىكتىڭ قالىپتاسقانى. ول ساپارعا بارعانداردىڭ ەلگە قادىرلى بولاتىنىن, تەك ءدىن ماسەلەسىندە ەمەس, اۋىلداعى ۇلكەندى-كىشىلى شارۋالاردى شەشۋدە دە جۇرتشىلىق «قاجى-ەكە» دەپ جۇگىنىپ, كەڭەسىنە قۇلاق ءتۇرىپ, ايتقان ۋاجىنە توقتايتىنىن كورىپ ءوسۋ سەنىمىمىزدى ودان ءارى بەكىتە تۇسكەن. جانە جۇرەك تۇبىندە «بارسام...» دەگەن ارماندى ۇيالاتقان.
تۇلعا • 13 ماۋسىم, 2024
ول سويلەپ وتىر. ال مەن ونى ءۇنسىز تىڭداۋدامىن. وسىلاي ءسۇت ءپىسىرىلىم ۋاقىت ءوتتى. ءبىر كەزدە اڭگىمە يەسى ەكپىندەتە ايتقان ءسوزىن باسەڭدەتكەندەي بولدى. ءسويتتى دە: ء«بارى ەسىمدە عوي اعا, – دەدى. – جاز ايى. تاۋ ەتەگىندەگى اۋىل. وزەن. بالىق اۋلاۋعا بارۋ. سوندا ەرەسەك سىزدەر مەنى قارماققا ىلەتىن شىلاۋشىن ىزدەتتىرىپ, تىنىش تاپتىرماۋشى ەدىڭىزدەر».
تانىم • 13 ماۋسىم, 2024
«تۇرىك» قولدانىسىن قايتارۋىمىز قاجەت
ەرتە داۋىرلەردە, سوناۋ VI-ءVىىى عاسىرلاردا-اق ماڭگى تاستارعا (بەنگۇ تاش) «تۇرك» دەپ تاڭبالانعان ەتنونيمنىڭ دە, سونداي-اق ءتيىستى ەتنوستىڭ ءتىلىنىڭ اتاۋىنىڭ دا ۋاقىت وتە كەلە, ءحىح عاسىردا ەكى ءتۇرلى قولدانىلا باستاۋىنىڭ ءتۇپ-توركىنىندە استارلى ساياسي سەبەپتەردىڭ جاتقانى بارشاعا ءمالىم. ەكى ءتۇرلى قولدانىس ەڭ الدىمەن تۇرىك تىلدەرىن ءبىر ءتىلدىڭ ديالەكتىسى رەتىندە ەمەس, جەكە, دەربەس ءتىل رەتىندە قاراستىرۋدان ءوربىدى. وسىلايشا, «تۇركى تىلدەرى» (تيۋركسكيە يازىكي) تەرمينى قولدانىسقا ەنە باستادى.
رۋحانيات • 13 ماۋسىم, 2024
الماتىداعى قازاق مادەنيەتى مەن عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسى شەجىرەلى كونە تاريحتىڭ وزىندەي ەمەس پە؟ اتالعان وردانى تۇڭعىش باسقارعان مەملەكەت قايراتكەرى وراز جاندوسوۆتان باستاپ, بۇگىنگى باسشىلىققا دەيىنگى ارالىقتا قانشاما تۇعىرلى تۇلعالارىمىزدىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالعان كىتاپحانا بۇل.
تاريح • 13 ماۋسىم, 2024
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا اياسىندا ەلىمىزدە جۇيەلى جۇمىس اتقارىلدى. مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جوبالىق كەڭسەسى ۇسىنىسىمەن قۋعىن-سۇرگىن بويىنشا 2,5 ملن-نان استام قۇپيا قۇجات قۇپياسىزداندىرىلدى, 311 مىڭنان اسا قۇربان مەن زارداپ شەككەن ازامات اقتالدى. مەملەكەتتىك كەڭەسشى – مەملەكەتتىك كوميسسيا توراعاسى ەرلان قاريننىڭ باسشىلىعىمەن «حح عاسىردىڭ 20–50-جىلدارىنداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيا ماتەريالدارى» سەرياسىمەن توم-توم جيناق جاريالاندى.
عىلىم • 12 ماۋسىم, 2024
شاشىراندى مەتالدار كونتسەنتراتىن الۋ تەحنولوگياسى
مەتاللۋرگيا – ەكونوميكامىزدىڭ نەگىزگى سالاسى. ەلىمىزدەگى ءىرى عىلىمي ورتالىق سانالاتىن مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي باعىتى – كەن بايىتۋ, مەتاللۋرگيا جانە ماتەريالتانۋ سالاسىندا ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ, ولاردىڭ ناتيجەسىن تاجىريبەلىك سىناقتاردان وتكىزىپ, وندىرىسكە ەنگىزۋ.
پىكىر • 12 ماۋسىم, 2024
مەملەكەت باعدارىنىڭ باستى يدەولوگەماسى
مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالاعان «بىرلىك پەن دامۋ: مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي باعدارىنىڭ باستى نەگىزدەرى» اتتى ماقالاسىندا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقان ادىلەتتى قازاقستاننىڭ يدەولوگيالىق تۇعىرناماسىنىڭ ءمان-ماعىناسىن جان-جاقتى ايشىقتاپ بەردى.
تابيعات • 12 ماۋسىم, 2024
ورمان كوبەيسە, تابيعات كوركەيەدى
ەلىمىزدەگى ورمانداردىڭ جالپى اۋدانى 13,5 ملن گەكتاردى قۇرايتىن بولسا, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى سەكسەۋىلدى القاپتارعا تيەسىلى. قازىرگى كەزدە جەرىمىزدىڭ باسىم بولىگى ءارتۇرلى دەڭگەيدە توزىپ بارادى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسىپ جاتقان «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسىنىڭ ماڭىزى اسا زور.
