11 جەلتوقسان، 2010

دۇبىرگە تولى دۇنيە

258 رەت كورسەتىلدى
بيلىككە قۇمارلاردىڭ ۇكىمەت قۇرۋى قيىن قىرعىزستاندا پارلامەنت سايلاۋى وتكەلى ەكى اي بولدى، بىراق ءالى ۇكىمەتىن قۇرا الماي الەك. وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن ۇكىمەت قۇرۋ جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلگەن سوتسيال-دەموكراتيالىق كواليتسيا ءۇش-اق كۇن ءومىر ءسۇرىپ، وزدەرىنىڭ دارمەنسىزدىگىن كورسەتىپ، تارقاپ تىندى. بۇل كوالي­تسيا­عا المازبەك اتام­­­­­­باەۆ جەتەك­شى­­لىك ەتە­­­­تىن قسدپ، ءومىر­­­­بەك با­با­­نوۆ­تىڭ «رەس­­پۋب­­لي­­كا» جانە ومىربەك تە­كە­باەۆتىڭ «اتا­مە­­كەن» پار­تيا­لا­رى­نىڭ فراك­تسيا­لا­رى كىر­­گەن ەدى. كواليتسيانىڭ تۇبىنە بيلىككە تالاس جەتتى. جو­گوركۋ كە­نەش­تە پار­لا­مەنت سپيكەرىن ساي­لاۋدا كەلىسە ال­مادى. بۇرىن وي­لاس­­تى­رىل­­عانداي، وعان تەكە­با­ەۆ ۇسى­نىل­­عان جانە ونىڭ وتە­تىنىنە كۇ­مان دا جوق ەدى. ءويت­كەنى، بۇل ءۇش پارتيانىڭ قو­لىندا 67 ماندات بار بولاتىن. ال سايلاۋدا ۇسى­نىل­عان ادام­عا 58 دەپۋتات قانا داۋىس بەردى. كوا­ليتسياعا مۇشە 9 ادام قول­دا­مادى دەگەن ءسوز. بۇل دا ءالى قىرعىزستاندا پار­­­­لامەنتتىك كۇرەس مادەنيە­تى­نىڭ قا­لىپ­تاسا قويماعانىن، پار­­­­تيا­لارعا كەز­دەي­سوق ءبى­رەۋ­لەر­­­دىڭ كىرىپ كەتەتىنىن، ونىڭ ءتى­زى­مىن­دە­گىلەردىڭ ءوز پار­تياسىن، ءوز جەتەكشىلەرىن قولداي بەر­­­مەي­­تىنىن اڭ­عار­تادى. سوندىق­تان دا فراك­تسيا­­لار مان­دات­تارى­نىڭ سانىنا تو­لىق سەنىم ارتۋ دا قي­ىن. قالاي بولعاندا دا، تەكەباەۆ ءوت­پەي قالدى دا، كواليتسيا كۇي­رە­دى. ال­دىندا «تۇراقتىلىق ءۇشىن كەلىسىم» دە­گەن ۇرانمەن باس ءبى­رىكتىرگەن بۇل وداق­تىڭ ءوز­دە­رىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ءالى دە كۇ­رەسەتىن مۇمكىندىگى بار ەدى. سپي­كەر­لىككە باسقا ءبىر ادامدى ۇسى­نىپ، سونى قول­­داپ، ىنتى­ماق­­تاس­تىق كور­­سەت­كەندە، ۇكىمەت­تى قۇ­رۋ­لا­رى­نا بولار ەدى. ءبى­راق وعان پار­تيا­­­لار­دىڭ، ونىڭ جە­تەك­­شى­لە­­رى­نىڭ ءوزىم­شىل­­دىك­تەرى، كە­­­­رەعار ءمۇد­­دەلىلىك­تەرى جول بەرمەدى. وسىلايشا، ۇكى­مەت­تى قۇرۋ، بيلىك داع­­دارىسىنان ءوتۋ جو­لىن­­­­داعى تاعى ءبىر ءمۇم­كىندىك ءجۇ­­­زەگە اسپاي قالدى. ال­داعى ءمۇم­­كىندىكتەر دە با­رىنشا شەك­­تەۋلى. ەندى قانداي كواليتسيا قۇ­رى­لادى دەگەندە، ءتىپتى وپ­تي­ميس­تەردىڭ ءوزى پىكىر ايتۋعا قي­نا­لا­تىن شىعار. ەل پرەزيدەنتى روزا وتۋن­باەۆا بۇل جولى «رەس­پۋب­­لي­كا» پارتيا­سى­نىڭ كوسەمى ءومىر­­­­بەك بابانوۆقا ۇسىنىس جا­سادى. ول 24 جەل­توق­سانعا دەيىن باسقالارمەن كوا­لي­تسيا قۇرىپ، دە­­­پۋتاتتارعا جاڭا ۇكى­مەت قۇ­را­مىن ۇسىنۋعا ءتيىس. وعان دا كوڭىل سەنە قوي­ماي­دى. كىممەن وداقتاسادى؟ كەشە كو­­ڭىلى جا­­قىن دەگەندەرمەن ءتىل تابىسا ال­ما­دى. وسىنداي جاع­داي­دا سۇراق كو­­بەيەدى. بابانوۆ پارتيالاردىڭ با­سىن قوسا الماي، اقىرىندا ۇكى­مەتتى قۇرا الماسا شە؟ وندا پرەزيدەنت ۇكىمەت قۇرۋ جونىندە تاعى ءبىر رەت ۇسىنىس جاسايدى. ول دا ناتيجەسىز بولسا شە؟ ون­دا قالعان جول – جاڭا سايلاۋ. بۇل – قيىن جول. ونداي قي­ىن­شى­لىقتى قىرعىز اعايىندار باس­تان كەشىپ وتىر. الدان جاق­سىلىق كۇتەيىكشى. كوت-د’ يۆۋار – قوس پرەزيدەنتتى مەملەكەت راسىندا دا، بۇل ەلدە سيرەك كەز­دە­سەتىن قىزىق جاع­داي قا­لىپ­تاسىپ وتىر. ەل­­دە پرەزيدەنت ساي­لاۋى ءوتىپ، ونىڭ ءدۇ­دا­مال­داۋ قورى­تىن­دىسى شىق­قان سوڭ، ەكى ادام – ەلدىڭ بۇ­رىنعى پرە­زيدەنتى لوران گباگ­بو مەن وپپوزيتسيالىق ۇمىتكەر الاس­سان ۋاتتارا وزدەرىن جەڭىم­پاز­ سا­ناپ قانا قويماي، قىز­مەتكە كى­رىسكەندىگى جونىندە ءرا­سىم­دەرىن دە وتكىزىپ جىبەردى. ءتىپتى ءوز پرەمەر-مينيسترلەرىن دە تا­­­عا­يىندادى. وسى ءبىر اسى­عىس­تىق­تان-اق بۇل ەكى قاي­راتكەردىڭ ىستەرىندە شيكىلىك با­رىن اڭعار­عان­داي­سىڭ. قازىر ءال­ەم­دىك ءتار­تىپتە ساي­لاۋ­دىڭ تولىق قو­رى­تىن­دى­سى شىق­قان­شا، تاق­قا تالاسۋ بولا قوي­ماي­دى. ءتىپتى جەڭ­گەن ادامعا قىز­مەت ورنى ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ عانا ۇسىنىلادى. ال سايلاۋ ءناتي­جەسى كۇماندى بول­عاندا، جۇرت اقى­رىن كۇتەدى. وسىعان ۇقساستاۋ جاعداي وسى­دان التى جىل بۇرىن ۋكرا­ي­نادا بولعان ەدى. الدىن-الا ەسەپتە قا­زىرگى پرەزيدەنت ۆيك­تور يانۋ­كو­ۆيچ جەڭدى دەگەن اڭگىمە اي­تى­لىپ، ونى ءوز جاق­تاستارى تويلاپ ءۇل­گەر­گەنى ءوز الدىنا، ءبىراز ەلدىڭ باس­شى­لارى دا قۇتتىقتاپ جىبەرگەن. كەيى­­نى­رەك جاعداي وزگەردى، دا­ۋىس تولىق ەسەپتەلگەندە، ۆيك­تور يۋششەن­­­­كونىڭ جە؟؟؟؟؟ ؟؟؟؟؟؟؟؟؟ڭگەنى انىق­تا­لىپ، بيلىك تىزگىنى سوعان ءتيدى. الاڭ­عا شىعىپ، حالقى ار­پا­لى­سىپ جات­قان ەلدە دە ۇمىتكەرلەر ارا­سىندا جا­عا­لاسۋ بولا قويعان جوق. ۆيكتور يانۋكوۆيچ ءوز جە­ڭىسىن دە، پرەزيدەنت ورنىن دا بەس جىل بويى كۇتىپ، وعان بىل­تىر عانا جەتكەن. كوت-د’ يۆۋارداعى جاع­داي­دى ءتۇسىنۋ قيىن. سايلاۋ ءوت­كەن­نەن كەيىن سايلاۋ كوميس­سيا­سى­نىڭ ءتور­اعا­­سى وپپوزيتسيالىق ءۇمىت­كەر الاس­­­سون ۋاتتارا 51 پا­يىزدان اسى­­­رىپ داۋىس الدى دەپ ءما­لىم­دەدى. ال ەل­دىڭ كونس­تي­تۋتسيالىق سوتى سايلاۋ كوميس­سيا­سىنىڭ شەشىمىن جوققا شى­عار­دى. ءوز كەزەگىندە كونس­تي­تۋ­تسيا­لىق كەڭەس ەلدىڭ ءسولتۇس­تىگىن­دەگى جەتى ايماقتاعى ساي­لاۋ ءنا­تي­جەلەرى جويىل­عان­دى­عىن ءما­­لىمدەدى. بۇل وڭىردەگى جۇرت­­تىڭ كوپشىلىگى وپپو­زي­تسيالىق ءۇمىت­­­­كەر­دى قولدايتىن. سوندىق­تان ءنا­­تيجە مۇلدە وزگەرەدى دەپ تۇ­جى­رىم جاسالدى. مۇنداي جاعداي ەلدە ءدۇر­­بەلەڭ تۋ­دىر­­دى. ءۇمىت­­كەر­لەر­­­دىڭ جاق­­­تاستارى قاق­تىعىسقا بارا­تى­نى اڭعارىلعان سوڭ-اق ەلدىڭ قۇر­­عاق­تاعى ءجا­نە سۋ­داعى شەك­ارا­­لا­رى، سونداي-اق اۋە كەڭىس­تىگى جا­بى­لا­تىنى جا­ريا­­لاندى. بىراق سوعان قا­­را­ماي، ەلدەگى سايا­­­­سي جاع­­­­داي الەم جۇرت­­­شى­لى­عى­نا حا­بار­لا­نىپ وتىر­­دى. الەم­دىك تە­­لە­ار­نا­لار­دىڭ كوپ­­شىلىگى ءوز حا­­بار­­لارىن وسى ەل­­دەگى وقي­عا­دان باستاپ، ساياسي قا­راما-قاي­شى­لىقتا سيرەك كەزدەسەتىن جاع­­دايدى ءبىر جاعى قى­زىق ءۇشىن دە كورسەتىپ وتىردى. ءاري­نە، ەكىگە بولىنگەن قا­ۋىم­نىڭ ارا­سىندا قاق­تى­عىس­تار بولاتى­نى دا زاڭ­دى. ادەتتە ودان كو­بىنە بەيبىت حالىق زارداپ شەگەدى. بۇل ەلدە دە ادام قۇربان­دى­عى ورىن الىپ جاتىر. حا­لىق­­ارا­لىق ۇيىمدار، ءبىرشاما جەتەكشى مەملەكەتتەر بۇل ەلدەگى جاع­داي­دى ءجىتى با­قىلاپ وتىر. وسى جەردە ۇنەمى داۋ-دامايدىڭ ور­تا­لىعى بولىپ جۇرگەن كوت-د’ يۆۋارعا دا توق­تالا كەتكەن ءجون بولار. افري­كانىڭ باتى­سىن­دا­عى بۇل ەل (بۇرىن ءپىل سۇيەگى جا­عالاۋى دەپ اتالعان) ۇزاق ۋا­قىت فران­تسيانىڭ وتارى بول­دى، قازىر دە ونىڭ ىقپالىندا. وندا فران­تسۋزداردىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇش­تەرى دە تۇردى. ور­نا­لاسقان جەرى دە، تابيعاتى دا الەم نا­زا­رىن­دا، تۋريزم كەڭ دامىعان. سوڭعى وتىز جىلداي ۋاقىتتا ءتورت ەسەگە جۋىق وسكەن 20 ميلليونداي حالىق 60-تاي ەتنوستان قۇرال­عان. بيلىك ءۇشىن كۇرەستە ءبىرشاما قاق­تى­عىس­تىڭ بولىپ جاتا­تى­نى دا سودان. مۇن­دا تالاي رەت اسكەري ءتوڭ­كە­رىس، سوعان باعىت­تال­عان ارە­كەت­تەر دە بولىپ تۇر­دى. بۇل ەلگە قارۋلى قاق­­تى­عىس­تار تاڭسىق ەمەس. ءبىر تاڭدانارلىعى – قار­سى­لاس­تار بارريكادانىڭ ەكى جا­عىنا شىعىپ، ءبىر-بىرىمەن اتى­سىپ جۇرگەن جوق. اركەز حالىق ال­دىندا كەزدەسىپ، ءبىر-بىرىنە جەڭىستىڭ ءوز جاعىندا ەكەنىن ايتۋمەن ءجۇر. تەك قانا ولارعا سابىر بەرسىن، سوندا شىندىققا دا جەتۋ قيىنعا سوقپايدى. ارا­دا تاتۋلىققا شاقىرىپ ارا­اعا­يىن جۇرسە ءتىپتى جاقسى. ماماديار جاقىپ
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار