10 جەلتوقسان، 2010

ەكونوميكالىق قوعامداستىق ەكىنشى كەزەڭگە اياق باستى

354 رەت كورسەتىلدى
كەشە ماسكەۋدە قول قويىلعان بەك تۋرالى دەكلاراتسيا وسىنداي قورىتىندى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر ماسكەۋ قالاسى قازاقستاندىق دەلە­گا­­تسيانى ب ۇلىڭعىر اسپاندى، اق بوران­دى كوڭىلسىز كۇيىمەن قارسى الدى. ۆنۋكوۆو-2 اۋەجايىنداعى قارسى الۋ ءراسىمى اياقتالعان سوڭ ەلباسىنىڭ كورتەجى كرەملگە بەت الدى. الدىمەن كەدەن وداعى جوعارى ورگا­نىنىڭ وتىرىسى بولدى. وعان كەدەن ودا­عىنا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باس­شىلارى مەن ءاربىر مۇشە ەل ۇكىمەت باس­شىسىنىڭ وسى ىسكە جاۋاپتى ورىن­با­سارى قاتىستى. قازاقستان جاعىنان بۇل مىندەتتىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر ومىرزاق شوكەەۆكە جۇك­تەلگەنى بەلگىلى. وسى ۋاقىتقا دەيىن كەدەن وداعىنا ءۇش مەملەكەت: قازاقستان، بەلارۋس جانە رە­سەي مۇشە بولىپ وتىر. بىل­تىر­عى جىل­دىڭ 27 قاراشاسىندا مينسكىدە بول­عان مەملەكەت باسشىلارى دەڭ­گەيىن­دەگى وتىرىستا ءۇش ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءبىر­ىڭ­عاي كەدەن تاريفتەرىن ەنگىزۋ تۋرالى، ال 6 شىلدەدەن باستاپ كەدەن كودەكسىن كۇ­شىنە ەنگىزۋ تۋرالى كەلىسكەن-ءتىن. بۇل كە­دەن وداعىنىڭ ءوز كۇشىنە ەنگەنىنىڭ بەل­گىسى ەدى. 2009 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندە استانادا بولعان ەۋرازەق-تىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭ­گەيىندەگى كەڭەسىندە كەدەن وداعى­نىڭ مۇشەلەرى كەدەن كو­دەكسىنىڭ ءوز كۇ­شىنە ەنۋىمەن وداقتى قۇ­رۋدىڭ العاش­قى كەزەڭى اياقتالعانىن جا­ريا­لادى. سول وتىرىستا ەكىنشى كەزەڭ بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ ەكەنى ايتىلىپ، ونى قۇرۋدىڭ ناقتى جوس­پارلارى 2009 جىلدىڭ  19-20 جەل­توق­سانىندا الماتىدا بولعان بەيرەسمي سامميتتە تالقىلانعان ەدى. ءسويتىپ، كەدەن وداعى كۇشىنە ەنگەلى ءبىر جىل ءوتتى، وسى ۋاقىتتا ول قانداي ءنا­تيجەلەر بەردى، ونىڭ قازىرگى پروب­لەمالارى مەن الداعى پەرسپەكتيۆالارى قانداي دەگەن ماسەلەلەر كەشەگى وتى­رىس­تا كەڭىنەن تالقىلاندى. ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ ەۋرازەق-تىڭ مەم­لە­كەتارالىق كەڭەسى وتىرىسىنىڭ قو­رى­تىندىسى بويىنشا بولعان ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىندا كەدەن وداعى تۋرالى جىلى لەبىز ءبىلدىردى. ءبىز ونى قۇرۋ بارىسىندا ءوزارا ساۋدا اينالىسىنا كەدەرگى بولاتىن بوگەتتەردى جويۋ، بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ جانە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەكونومي­كا­سىنا ين­ۆەستيتسيالىق قىزىعۋشىلىقتى تە­رەڭ­دەتۋ ماقساتتارىن كوزدەگەن ەدىك. ءبىز ءبۇ­گىن سول  ماقساتتارىمىزعا قول جەت­­كىزىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ىسكەر توپ­تارى  كەدەن وداعىن قۋا­نىش­پەن قارسى الدى، دەي كەلىپ، سونىڭ ايعاعى رەتىندە قازاقستاننىڭ رەسەيگە ەكسپورتىنىڭ بيىل 38 پايىزعا، بەلارۋسكە ەكس­پور­تى­نىڭ 50 پايىزعا ارتقانىن ايتتى. بيزنەس يمپورتقا تولەيتىن ققس پەن اكتسيزدى تولەۋگە 50 كۇن قوسىمشا مەرزىم الدى، كە­دەندىك جۇك دەكلاراتسياسى 70 ەۋروعا تومەندەتىلدى. وسىنىڭ ءبارى بيزنەس ءۇشىن ايتارلىقتاي قولداۋ. وسىلاي دەگەن ەلبا­سى قازاقستان كەدەن وداعى جۇ­مى­سىنىڭ ناتيجەسىنە قاناعاتتاناتىنىن مالىمدەدى. ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى بۇگىنگى وتىرىستا كەدەن وداعى كو­ميس­سياسى تۋرالى كەلىسىم-شارتقا ءوز­گە­رىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قوي­ىل­عانىن جەتكىزدى. بۇل وزگەرىستەر كوميسسيا شەشىمدەرىنىڭ كەدەن وداعىندا كۇشىنە تەزىرەك ەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى، دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. سونداي-اق ەلباسى وتىرىستا كەدەن وداعى شەڭبەرىندەگى ساراپتاما كوميسسيا­سى قۇرامىنىڭ بەكىتىلگەنىن دە جاريا ەتتى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتى شارۋاشىلىق سۋ­بەك­­­تىلەرىنىڭ كەدەن وداعى كوميس­سيا­سى شەشىم­دەرىنىڭ قابىلدانعان قۇ­قىق­تىق نەگىزدەرگە سايكەستىگى تۋرالى شا­عىمدارىن قاراستىرۋ بولادى. بۇگىنگى كۇننىڭ نەگىزگى قورىتىن­دىسى  ءبىر­ىڭعاي ەكونو­ميكالىق كەڭىستىك قۇ­رۋ­دىڭ قۇقىقتىق بازاسىن قالايتىن كوپ­تەگەن كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزۋ بولدى. قازاقستان باسشىسى كەلەسى كەزەكتە قا­بىل­دانعان قۇ­جات­تاردى اتاپ بەردى. سو­نىڭ ىشىندە ۆاليۋتا سايا­ساتىندا كەلىسىلگەن قاعيداتتار ۇستانۋ، قار­جى رىنوگىندا كا­پيتالدىڭ ەركىن قوز­عالىسىن قامتاماسىز ەتەتىن احۋال قا­لىپ­تاستىرۋ، كەلىسىلگەن ماك­رو­­ەكونوميكالىق ساياسات ۇستانۋ تۋ­رالى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلگەن ەكەن. پرەزيدەنتتىڭ سوزىنەن، سونداي-اق، تا­بيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ، مۇناي مەن گاز، اۋىل شارۋاشىلىعى، ەركىن ءبا­سە­كەلەستىك، قىزمەت كورسەتۋ  ونەر­كاسىپ­تىك سۋبسيديالار مەن ينتەللەكتۋالدىق مەنشىك سالالارى بويىنشا كەلىسىمدەر ازىرلەۋ قاجەتتىگى تالقىلانعانى بەلگىلى بولدى. ەندى ساراپشىلاردىڭ الدىندا 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ءبىرتۇتاس ەكو­نوميكالىق كەڭىستىكتىڭ ءوز كۇشىنە ەنۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قول قويىلعان قۇ­جاتتاردىڭ كۇشىنە ەنۋىنە جاعداي جا­سايتىن  مەملەكەتىشىلىك پروتسەدۋرا­لار­دى دايىنداۋ مىندەتى تۇر. سوندا ءبىز كەلىسىلگەن ەكونوميكالىق ساياساتتى ءجۇر­گى­زە الاتىن بولامىز. ول بىزدە كاپي­تالدىڭ، قىزمەت پەن جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن اينالىسىن قامتاماسىز ەتىپ، بەك-كە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ينفراقۇرى­لىم­دارىنا ەركىن قول جەتكىزۋگە ءمۇم­كىندىك بەرەتىن بولادى، دەدى ن.نازارباەۆ. وسى قاتاردا پرەزيدەنت ەۋرو­وداق­تىڭ قۇرىلۋىنا 35 جىل كەرەك بولعانىن اتاپ ءوتتى. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا قا­زاقستان، بەلارۋس جانە رەسەي  ارا­سىندا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانعانى بەلگىلى بولدى. ءبىز ءبىرتۇتاس ەكونو­مي­كا­لىق كەڭىستىك 2012 جىلدىڭ 1 قاڭ­تا­رى­نان باستاپ ءوز كۇشىنە ەنەتىنىن بەكىتتىك جانە وعان  باسقا ەلدەردىڭ دە ەنۋىنە جول اشىق. ول ءبىزدى ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداق قۇرۋعا جاقىنداتا تۇسەدى، دەدى وسى ماسەلەگە بايلانىستى ءسوزىنىڭ سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى. قول قويىلعان دەكلاراتسيانىڭ ءما­تىنى جۋرناليستەرگە دە تاراتىلدى. وندا نەگىزىنەن پرەزيدەنت ن.نازار­باەۆ­تىڭ ءسو­زىندە ايتىلعان ماسەلەلەر قاراس­تى­رى­لىپ­تى. جالعىز-اق كەدەن وداعى ءمۇ­شە­لەرى قىرعىز جانە تاجىكستان رەس­پۋب­لي­كالارىنىڭ وداققا تەزىرەك ەنۋىنە ءۇمىت بىلدىرگەن تۇسىن عانا قوسۋعا بولادى. سونىمەن قاتار، وتىرىستا كەدەن ودا­عىنا مۇشە مەملەكەتتەردەگى پاس­پورت-ۆيزالىق باقىلاۋدىڭ بىرىزدەندىرىلگەنى بەلگىلى بولدى. وسىدان كەيىن ەۋرازەق-تىڭ كەدەن وداعىنا ەنبەيتىن مۇشە مەملەكەتتەرى قا­تىسقان وتىرىس بولدى. وعان تەك قانا مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى عانا قاتىستى.  بۇل  ۇيىم­نىڭ جالپى العاندا 29-شى وتىرىسى ەدى. كرەملدىڭ اۋليە ەكاتەرينا وردەنى اتىنداعى زالىندا بولعان بۇل وتى­رىس­تاردا ۇيىمنىڭ اتقارعان شارۋالارى، وزەكتى پروبلەمالارى جانە دامۋ پەرس­پەكتيۆالارى قاراستىرىلدى. سونىمەن بىرگە، ۇيىمعا كەلەسى كەزەكتە توراعالىق ەتەتىن ەل بەلگىلەندى. قازىر ەۋرازەق-قا جوعارىدا اتال­عان كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەردەن باس­قا قىرعىز، تاجىك رەسپۋبليكالارى ءمۇ­شە رەتىندە ەنەدى. وزبەكستان 2008 جىل­دىڭ جەلتوقسان ايىنان ۇيىمعا قاتى­سۋىن توقتاتقان بولاتىن. ەۋرازەق-قا ارمەنيا، مولدوۆا جانە ۋكراينا باي­قاۋشى رەتىندە قاتىسادى. كرەملدىڭ الەكساندر زالىندا ەۋرازەق-تىڭ كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتى­رىسى بولدى. وعان ءار جاقتان مەملەكەت باسشىلارىنان باسقا ون ادامنان قاتىستى. ونى قارسى الۋشى جاق رەتىندە رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ اشىپ، ءماجىلىستى ودان ءارى جۇرگىزۋ قۇقىن مەم­لەكەتارالىق كەڭەستىڭ قازىرگى توراعاسى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆقا بەردى. ەلباسى نەگىزگى ماسە­لە­لەردىڭ ءبارى شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدە تالقىلانعانىن، قازىر ارىپتەستەرىنىڭ ءسوز ايتۋعا سۇرانباعانىن ەسكەرىپ، كۇن ءتار­تىبىنىڭ كەلەسى ماسەلەسىنە كوشتى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەۋرازەق-تىڭ قۇرىلعانىنان بەرگى 10 جىلدا اي­تار­لىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. وندا مەملەكەتارالىق كەڭەس­تىڭ كەلەسى توراعاسى بولىپ رەسەي  ساي­لانعانىن جاريا ەتتى. ەۋرازەق-تىڭ مەملەكەتارالىق كە­ڭە­سىندەگى ەڭ ماڭىزدى ناتيجەلەردى اي­تا­تىن بولساق، وندا شارۋاشىلىق سۋبەك­تىلەرىنىڭ كەدەن وداعى شەڭبە­رىن­دە ەۋرازەق-تىڭ سوتىنا شاعىم جاساي الاتىندىعى تۋرالى كەلىسىم مەن ۇي­ىمنىڭ 2011-2013 جىلدارعا جانە ودان كەيىنگى جىلدارعا ارنالعان باسىم باعىتتارىن دامىتۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلعانىن ايتۋعا بولادى، دەدى ەلباسى. ۇيىمنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كەلەسى وتىرىسى الدىمىزداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا رەسەيدە وتەدى. ودان ءارى قازاقستان پرەزيدەنتى كەدەن وداعىنىڭ الەمدىك ارەنادا تانى­لىپ، قۇقىقتىق سۋبەكت بولۋ  جولىندا دا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن، وسى قا­تاردا جاڭا زەلانديا مەن ەۋروپانىڭ ەركىن ساۋدا جاساۋ اسسوتسياتسياسىمەن كە­لىسسوزدەر جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. شۆەي­تساريا، نورۆەگيا، ليحتەنشتەين، يسلانديا سياقتى ەلدەر ەنەتىن اسسوتسياتسيا كەدەن وداعىن ساۋدا ارىپتەسى رەتىندە تانىعان. بۇل – ارەكەت كەدەن وداعىنىڭ الەمدىك ساۋدا سۋبەكتىسى رەتىندە تانىلۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن ۇلكەن جەتىستىك،  دەدى قازاقستان باسشىسى. وسىدان كەيىن قۇجاتتارعا قول قويۋ ءراسىمى بولدى، ول اياقتالعان سوڭ پرەزيدەنتتەر جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىن وتكىزدى. ونى توراعا رەتىندە قا­زاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ءجۇر­­گىزىپ وتىردى.  رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ وتىرىستىڭ وتە جەمىستى بول­عانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ول كەدەن وداعىن كۇشەيتۋ باعىتىندا كوپتەگەن قۇجاتتاردى ازىرلەگەن قىزمەتكەرلەرگە العىسىن ءبىلدىردى. بەلارۋس پرەزيدەنتى ا.لۋكاشەنكو كەدەن وداعىنا  باسىندا كۇدىكپەن قاراعانىن جاسىرمادى. بىراق مۇناي ونىمدەرىنە ءوز ارامىزدا باج سالىعىنىڭ سالىنباۋى بىزگە بۇل وداقتىڭ ءتيىمدى ەكەنىن بىردەن كورسەتتى. ەندى تابيعي گاز تۇرعىسىندا دا وسىنداي كەلىسىمگە قول جەتكىزۋدى ويلاپ وتىرمىز، دەدى ول. جاقسىباي سامرات.
سوڭعى جاڭالىقتار

كۇيدەن تۋعان ولەڭ

رۋحانيات • بۇگىن، 20:50

گوشە رەاكتسياسى

قوعام • بۇگىن، 20:48

سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى

توتەنشە جاعداي • بۇگىن، 20:40

افريكاداعى قازاق كينوسى

كينو • بۇگىن، 20:34

تارازى باسى تەڭ

سپورت • بۇگىن، 20:30

العاشقى كۇنى – ەكى قولا

سپورت • بۇگىن، 20:25

التىننان القا تاقتى

سپورت • بۇگىن، 20:25

ۇقساس جاڭالىقتار