10 جەلتوقسان، 2010

ەلىمىز ابىروي بيىگىنەن كورىنگەن ءسات

312 رەت كورسەتىلدى
الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى ساقتايىق، ول ءۇشىن مىناداي-مىناداي ءىس-شارالار قابىلدايىق دەپ قازاقستاننىڭ قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن دە جاساعانىن، ال ەلىمىزدىڭ ناقتى ۇسىنىستارىن تارازىعا تارتقاندار سولاردىڭ قاجەتتىگىن تەگىس مويىنداعانىن، بىراق قۇجات جۇزىندە قابىلدارعا كەلگەندە بۇگىنگى كۇننىڭ كيكىلجىڭدەرى، قىرعي-قاباقتىعى ورەلى ىسكە ءورىس بەرمەي اياققا تۇساۋ، قولعا كىسەن بولعانىن ماماندار، زەرتتەۋشىلەر، ساراپشىلار – ءبارى دە ناقپا-ناق كولدەنەڭ تارتىپ وتىر. ەندى ەكى كۇن بويى ءوزىمىز كوزبە-كوز كو­رىپ، كۋا بولعان وسىناۋ تاريحي وقي­عانىڭ كەيبىر جايتتەرى حاقىندا اڭگىمەلەيىك. ءبىر قىزىعى سول، كەشەگى كسرو-نىڭ قۇرامىندا بولعان بۇگىنگى كەيبىر تاۋەل­سىز ەلدەر باسشىلارى جاقسى ءبىلىپ تۇرسا دا ورىس تىلىندە سويلەمەي، اعىل­شىن نەمەسە ءوز تىلدەرىندە سويلەدى. مىسالى، ۋكراينا پرە­زيدەنتى ۆ.يانۋكوۆيچ ۋكراينشا، ءازىر­باي­جان، گرۋزيا پرەزيدەنتتەرى ي.اليەۆ پەن م.سااكاشۆيلي  اعىل­شىن تىلىندە ءسوي­لەدى. ارينە، ۋكراين ءتىلى ەقىۇ-نىڭ بەس جۇمىسشى ءتىلىنىڭ قاتارىنا ەنبەيدى، بىراق ۆ.يانۋكوۆيچتىڭ ادامدارى ونىڭ ءسوزىن بەس تىلگە اۋدارىپ اكەلگەنگە ۇقسايدى، ويتكەنى، اۋدارما ىلەسپەلى تۇردە بەرىلىپ جاتتى. جۋرناليستەرگە ارنالعان جۇرەك جال­­عارلىق دامدەر مەن ءشاي، كوفەلەر فو­يە­لەردە قاي كەزدە بارساڭ دا دايىن تۇردى. قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن قىز­دار مەن جىگىتتەر دە بارىنشا بيازى، ۇنەمى ك ۇلىم­دەپ قۇرمەت پەن سىيلاستىق تانىتتى. بىردەڭە سۇراساڭ، بارىنشا سىپايى جاۋاپ بەرەدى. سوعان قاراپ، ءۇي­رەتسە بىزدە دە سەرۆيستىك قىزمەتتى جو­عارى دەڭگەيدە كورسەتە الادى ەكەن-اۋ دەپ قالدىق. ال ەندى تۇستىك جانە كەشكىلىك ىس­تىق دامدەر شىن مانىندە قازاقتىڭ دار­قاندىعىن كورسەتكەن ەدى. ورىسشا بىلەتىن ءبىر نەمىس جۋرناليسىنەن ءدامى­مىز قالاي ەكەن دەپ سۇراعان ەدىم، “بەسپودوبنو” دەدى ول. شىنىندا دا، قازاق­تىڭ داس­تارقانى جۋرناليستەرگە ۇمى­تىل­ماس­تاي اسەر قال­دىردى. بەرىلگەن تا­عام­داردى تىزبەلەپ شىعۋ دا كوپ ورىن­دى العان بولار ەدى، سوندىقتان ول ويى­مىز­دان شۇعىل باس تارتۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. ءبىرىنشى كۇنگى وتىرىستا كوپ­تەگەن ءسوي­لەۋشىلەر “بەس مينوتتىك” شەك­تەن شى­­عىپ، ۇزاعىراق سويلەگەن­دىكتەن، بۇل كۇنگە بەلگىلەنگەن ونشاق­تى ادامعا ءسوز تيمەي قالدى. ءماجىلىس ۋا­قىتىندا اياقتالىپ، سول كۇنى مارتە­بەلى مەيماندار كونتسەرت تاما­شالادى. ال جۋرناليستەر “حان شا­تىرعا” اپا­رى­لىپ، قو­ناق ەتىلدى. مۇندا دا كونتسەرت كورسە­تىلىپ، سونىمەن قاتار، “شۆەد ۇستەلى” ارقىلى بەرىلگەن ءدامنىڭ نەشە ءتۇ­رى­نە، ءتىپتى جەڭىل ىشىمدىكتەرگە دە شەك قويىلعان جوق. ءبارى دە قازاقشا ايت­قاندا، اعىل-تەگىل بول­دى. بىراق ءتار­تىپ­تىلىك پەن ۇستامدى­لىقتىڭ شەگىنەن شىعۋ ورىن العان جوق. بارلىق “قىزىق” ەكىنشى كۇنى بول­دى. قولىمىزعا بەرىلگەن باعدار­لاما بو­يىن­شا كۇندىزگى 12.30-دا ءبارى اياق­تالىپ، پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ قورى­تىندى ءباسپاسوز ءماسلي­حاتى ءوتۋى ءتيىس-ءتى. بىراق 12.30-دا ءالى كوپ ادام سويلەپ بولا قويعان جوق ەدى، سوندىقتان اياقتالۋ ۋا­قىتى 15.00-گە باراتىن شىعار دەپ توپ­شى­لاعانبىز. ايتقان­داي، سول ۋاقىتتا باس­پاسوز ءماس­لي­حاتى ءوت­ەتىن زالعا شاقىر­عان حابار ەستىلدى. ال­دىڭعى جاق­تان ورىن الماق­قا تى­رىسىپ، جۇرتتان بۇرىن جەتىپ تۇر­مىز. جارتى ساعات... ءبىر ساعاتتاي تۇر­دىق... ەش اقپارات جوق. تەك الدەن ۋا­قىت­تا عانا “پرەسس-كونفەرەنتسيا 17.00-گە اۋىس­تىرىلدى” دەگەن حابار جەتتى. بەسكە جاقىنداعاندا دا كەلىپ، ءۇي­مە-جۇيمە بولىپ تۇرمىز. بۇل ۋا­قىت­تا دا جارتى ساعاتتان ارتىق توس­تىق. بۇل جولى 19.00-گە اۋىستىرىلدى دەپ تا­رات­تى. جەتىدە كەلىپ ەدىك، 20.00-گە شەگەرىلدى دەلىندى. جۇرەك كۇپتى... شىنىمەن قۇجات قا­بىل­دانباي قالماي ما، ولاي بولسا، سام­ميت ەش ناتيجەسىز اياقتالادى دەگەن ءسوز عوي... جۋرناليستەرگە ءسامميتتى كورسەتىپ جاتقان مونيتورلار ساعات 15.00 شا­ماسىندا وشىرىلگەن. سوندىقتان، ەش­قان­داي حابار بىلە الماي، داعدارۋدا­مىز. كەيبىر ۇيىمداستىرۋشىلار مەن ەقىۇ قىزمەتكەرلەرىنىڭ تەلەفونمەن ءسوي­لەسكەنىنە ەلەڭدەسىپ قالامىز. ءوزى­­مىز كو­رىپ جۇرەتىن ۇيىمنىڭ باس­پاسوز قىزمە­تىندە ىستەيتىن ءبىر ايەل­دىڭ ورىس­شالاپ: “پروۆاليۆاەتسيا”، دەگەنىن قۇلاق شالىپ قالدى. نە دەيدى، شىنىمەن سولاي بول­عانى ما؟ جوق، مۇمكىن ەمەس، ەلباسى بۇدان دا كۇر­دەلى جاعداي­لاردان جول تاۋىپ شىعا بىلگەن سۇڭعىلا ساياساتكەر عوي، دەيمىز ىشتەي... سويتە­مىز دە، اللادان جاردەم تىلەيمىز. كەشكى 20.00-دە بولادى دەگەن باس­پاسوز ءماسليحاتى “بەلگىسىز ۋاقىتقا” شە­گەرىلدى. ءبىز تۇگىلى بۇكىل ەلىمىزدىڭ ەس­­تى-باستى ادامدارى بۇل مەزگىلدە قات­­تى كۇدىككە شىرمالعان ەدى. باسى­لى­مى­مىزدىڭ باسشىلارى كەزەك حا­بار­­لا­سىپ، نە بولىپ جاتقانىن ءجيى  سۇراۋدا. ساعات 21.00... 22.00... 23.00 بولدى... تىم-تىرىس... راديو ارقىلى جۋرناليستەردى اپاراتىن اۆتوبۋستار دايىن ەكەنى بىرنەشە رەت ايتىلدى. ءتىپتى، ءتۇن­گى استاناعا سەرۋەن جاسا­لا­دى دەپ تە قى­زىقتىرىپ جاتىر. بىراق سام­ميتتىڭ ناتيجەسى قىزىق­تىرعان جۋر­ناليستەر تارايتىن ەمەس. ساعات ون بىردەن وتە رەداكتسيادان ءبا­رىڭ بىردەي وتىرماي،  ءباسپاسوز ءماس­لي­حا­تىن جازاتىندار عانا قالىپ، قال­عان­دا­رىڭ جۇرە بەرىڭدەر، ماشينە جىبە­رەيىك دەگەن حابار جەتتى. ارينە، ول  تاڭعى ساعات بەستەن تۇرىپ، اياعى­نان سار­سىلىپ جۇرگەن قىزمەتكەر­لەردى ايا­عان­دىقتىڭ بەلگىسى ەدى. ءبىز بولساق سەگىز ادامبىز، سو­نىڭ بەسەۋى كەتىپ، ءماسلي­حاتتى جازا­تىن ءۇش ادام قالساق بولار دەگەن ويىمدى ءارىپ­تەس­تەرىمە ايتقان ەدىم، ولار: “ەش­قايدا كەتپەيمىز، كوبى­نە شىداعاندا، ەندى ازىنا شىدايىق. ەلباسىنا دا وڭاي بولىپ جاتقان جوق، بارلىق تىلەگىمىزبەن، نيەتىمىزبەن قول­داۋ ءبىلدىرىپ، وسى جەردەن تاپجىل­مايىق”، دەدى.   ءسوي­تىپ، ەگەمەندىك سەگىز ادام ەلباسىنىڭ قاسىنان تابىلدىق دەپ ماقتانۋى­مىزعا بولادى. تۇنگى ساعات 12-دەن وتكەندە عانا دەك­لاراتسيا قابىلداندى دەگەن حابار كەلدى. ءبارىمىز دە قۋانعاننان  “ۋرالاپ” جىبەردىك. رەداكتسياعا شۇعىل حابار­لا­سىپ، ء“سۇيىنشى” حاباردى جەتكىزدىك.  ودان كەيىن ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازار­باەۆ كەلىپ، ءباسپاسوز ءماسلي­حاتىن وتكىز­دى. اتاپ كورسەتەتىن ءبىر ءجايت – توسىپ جۇرگەن ءبىز قاتتى شار­شاعاندا، ول كىسى تىپ-تىڭ، بار­لىق  ءسو­زىن نىق-نىق اي­تىپ، سەرگەك تە كوڭىلدى وتىردى. ونىڭ سەبەبى دە، ارينە، ءتۇسى­نىكتى ەدى. ءسويتىپ، جار­تى ساعاتقا بەلگىلەنگەن ءباسپاسوز ءماس­ليحا­تى ءبىر ساعاتقا جۋىق ۋاقىتقا سوزىلدى. سونىمەن، ەقىۇ ءسامميتى  ءساتتى اياق­تال­دى.  استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قا­بىل­­دانۋى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابى­روي بولدى. جاقسىباي سامرات.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار