10 جەلتوقسان، 2010

ەلدىڭ ينتەللەكتىسىن دامىتۋدىڭ باستى ۆەكتورى

340 رەت كورسەتىلدى
كۇنى كەشە عانا قازاقستان پرەزيدەنتى استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋ­­دەنتتەرى مەن پروفەسسور-وقىتۋ­شى­لارى الدىندا ءدارىس وقىعان بولسا، ەندى مىنە مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋدى دا­مى­تۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان باع­دار­لاماسىن بەكىتۋ تۋرالى جارلىعىنا قول قويدى. بۇل قۇجات ءبىلىم بەرۋ سالا­سى­نىڭ تاياۋ ونجىلدىقتاعى نەگىزگى دامۋ با­سىمدىقتارىن بەلگىلەپ قانا قوي­ماي، سو­نى­مەن قاتار ەلىمىزدىڭ بولا­شاقتاعى جالپى دامۋ بارىسىن انىقتايدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ Inter­national Herald Tribune باسىلىمىنا بەرگەن تاياۋداعى سۇح­باتىندا «الەم ەلدەرى اراسىنداعى باسەكەلەستىكتە ولاردىڭ شى­عارعان ونىمدەرى مەن كورسەتكەن قىزمەت­تەرى عانا سارالانىپ قويماي، سو­نى­مەن قاتار قوعامدىق قۇندىلىقتار مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنىڭ دامۋ با­رى­سى دا دوداعا سا­لى­نادى. دەمەك، قا­زىرگى زامانعى ەكونوميكادا باستى نا­زار ماتەريالدىق تاۋارلار مەن قىز­مەتتەرگە ەمەس، ەلدىڭ ينتەل­لەك­تۋال­دى الەۋەتىنە اۋدارىلادى. وسىدان بارىپ زاماناۋي جانە ءتيىمدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قولداپ، وقىتۋ ارقىلى جۇمىس كۇ­شىنىڭ ينتەللەكتۋالدى كومپونەنتىن ارت­تىرۋ – باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ نەگىزگى شارت­تارى بولىپ ايقىندالادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى. جاڭا باعدارلامادا ءبىلىم بەرۋدەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ارتۋى مەن ادامي كا­پيتالدىڭ دامۋىنا ايرىقشا دەن قوي­ىلعان. ونىڭ ناتيجەسىندە ەكونوميكانىڭ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇگىندە ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن شى­عىن­داردى الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەرگە كوز­دەل­گەن شىعىندار رەتىندە ەمەس، ەكو­نو­مي­كاعا سالىن­عان ينۆەستيتسيالار دەپ قا­بىل­داۋ قاجەت. قازاقستاندىق قوعام مەملەكەتتىك باع­دار­لامانىڭ لايىقتى ىسكە اسىرىلۋىنان ءۇل­كەن ءۇمىت كۇتىپ وتىر. مينيسترلىككە وسى قۇجاتتى ازىرلەۋ بارىسىندا عالىمدار مەن ۇستازدار، قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇكى­مەت­تىك ۇيىمدار تاراپىنان كوپتەگەن ۇسى­نىستار كەلىپ ءتۇستى. ءبىز ايتىلعان وي-پىكىر­لەردىڭ باسىم بولىگىن باعدارلامانى پى­سىقتاۋ بارىسىندا ەسكەردىك. سوندىقتان دا، كوپشىلىك قاۋىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سى­نىڭ شىنايى جاڭارتىلۋىنا ارتقان ءۇمىت­تەرىنىڭ اقتالۋىنا نەگىز بار. بۇل باعدارلامانى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپا­سىن، مازمۇنىن، قۇرىلىمىن، قارجى-ەكو­نو­ميكالىق جانە باسقارۋ تەتىكتەرىن جا­ڭار­تۋ جولىندا ىسكە اسىرىلاتىن كۇردەلى شا­رالار كەشەنى دەپ قاراستىرساق قاتەلەسپەيمىز. الداعى ۋاقىتتا ىسكە اسىرىلعالى وتىر­عان شارالار لەگى مىناداي بولماق. اۋەلى ءبىلىم بەرۋدەگى مەنەدجمەنتتى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا كادرلاردى دايارلاۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ مەن قوعامدىق باقىلاۋ تەتىكتەرىنىڭ كوزى رەتىندە قامقورشىلىق كەڭەستەرى ەنگىزىلەدى. اتالمىش كەڭەستەر ءاربىر ۇيىمنىڭ دامۋ ستراتەگياسىن انىقتاپ، قارجى قۇرال­دارى­نىڭ پايدالانىلۋىن عانا باقىلاپ قوي­ماي، سونىمەن قاتار وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم الۋ پروتسەسىنە تىكەلەي ارالاساتىن بو­لا­دى. 2020 جىل قارساڭىندا ءبىلىم بەرۋ نى­ساندارىنىڭ 60 پايىزى قامقورشىلىق كەڭەستەرى ارقىلى قوعامدىق باسقارۋ جۇيەسىنە كوشەدى. بۇل شارا قىزمەت كورسەتۋ ءناتي­جە­لە­رى­نىڭ اشىقتىلىعىنا، وقىتۋ مەن ءبىلىم بەرۋدى باعالاۋ تيىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا، جەم­قور­لىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە ىقپالىن تيگىزەدى. ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ تۇپكىلىكتى وزگەرەدى. ءبىز مەجەلەپ وتىرعان ماقسات –قار­جىلاندىرۋدىڭ شىنايى، ءتيىمدى جانە تۇسىنىكتى بولۋىنا قول جەتكىزۋ. وسى ورايدا قاراجات وقۋشىلارمەن ىلەسە «جۇرەتىن» جانباسىلىق قارجىلاندىرۋ ەنگىزىلەدى. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى جانباسى­لىق قارجىلاندىرۋ تۇرعىلىقتى جەر، ءوڭىر بيۋدجەتىنىڭ مۇمكىندىگى سياقتى جاعداي­لار­عا قاراماستان ءاربىر وقۋشىعا ساپا مەن كو­لەم ستاندارتتارى ناقتى بەلگىلەنگەن تو­لىق­­قاندى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ءساي­كەسىنشە بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ولاردىڭ شىنايى قايتارىمى ارتادى. شاپشاڭ وزگەرەتىن، جوعارى تەحنولو­گيالىق باسەكەلى الەمدە ءومىر سۇرۋگە داي­ىن، ساپالى ءبىلىم الۋعا ۇدايى ۇمتىلا­تىن ينتەللەكتۋالدى، فيزيكالىق جانە رۋحاني دامىعان ازاماتتى قالىپتاستىرۋ كادرلار دايارلاۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ باستى باع­دارىنا اينالماق. ارينە، بۇل مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋدىڭ ءبىر­دەن ءبىر جولى – پەداگوگ مارتەبەسىن ءتۇ­بە­گەيلى ارتتىرۋ، ونىڭ قۇزىرەتتى، ماقسات­تى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ. باعدارلاما ۇستاز مارتەبەسىن ارتتىرۋ ءجو­نىندەگى اۋقىمدى شارالاردىڭ جۇزەگە اسى­رىلۋىن كوزدەيدى. «ۇستاز» ابىرويلى اتاعىن قايتارۋدى ماقسات ەتەتىن جۇيەلى جۇ­مىستار كەشەنى جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ارينە بۇل جۇمىستار قوعام تاراپىنان ءتيىستى قول­داۋدى جانە تۇسىنىستىكتى قاجەت ەتەدى. باعدارلاما ۇستازدار قاۋىمىنىڭ جال­اقى­سىن ساباقتاسا كوتەرۋدى، جالاقى تولەۋ­دىڭ سارالانعان جۇيەسىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. بۇل جۇيەدە پەداگوگ جالاقىسى ونىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا قوسقان ۇلەسىن انىق­تاي­تىن ساناتىنا قاراي تولەنەدى. 2015 جىل قارساڭىندا پەداگوگتاردىڭ ورتاشا جال­اقىسى ەكونوميكانىڭ جەكە سەكتورىن­داعى جالاقىعا جاقىنداستىرىلادى. ناتيجە­سىندە مەكتەپتەرگە تالانتتى، بەلسەندى جاس مامانداردىڭ تارتىلۋىنا جول اشىلادى. پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءوز الدىنا قوماقتى جاڭارتۋدان وتەدى، دايارلاۋ تالاپتارى كۇشەيتىلەدى. ياعني، پەدا­گوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسەتىن تالاپكەرلەر ءۇشىن ارنايى شىعارماشىلىق ەمتيحاندار ەنگىزىلەدى. وسىنداي ەمتيحاندار وتكىزۋ ارقىلى ءاربىر تالاپكەردىڭ ءوزى تاڭداعان ماماندىعىنا دەگەن يكەمى جانە ىنتاسى ايقىندالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى­نىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اعىلشىن ءتىلدى پەداگوگيكالىق كادرلاردى، بەيىندىك مەكتەپتەر ءۇشىن ماگيسترلاردى نى­سانالى دايارلاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. ەلى­مىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا كوپ­تىل­دى ءبىلىمى بار پەداگوگتار، بەيىندىك مەكتەپتەرگە ماگيسترلار قاتار دايارلاناتىن بولادى. ۇستازداردىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيى جۇ­مىسقا تۇسەر الدىندا جانە پەداگوگيكالىق قىزمەتتەگى ۇزىلىستەن كەيىن تاۋەلسىز اگەنتتىكتەردە راستالاتىن بولادى. وسى تۇستا پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسى دە تۇبەگەيلى وزگەرەتىنىن اتاپ كەتۋ كەرەك. اتالمىش سالادا ەنگىزىلەتىن ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك قارجىلاندىرۋ ءار­بىر ۇستازعا ءوز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ور­نىن، ۋاقىتىن، ءتىپتى وقۋ ەلىن تاڭداۋ ءمۇم­كىندىگىن بەرەدى. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تاعى ءبىر باعىتى ەلەكتروندى وقىتۋ جۇيەسىن (e-learning) ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. ءبىلىم بەرۋدەگى ينفوكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى بويىنشا ءبىز وسى باعىتتاعى كوشباسىلاردان كەمىندە 10-15 جىلعا ارتتا قالىپ وتىرمىز. ەلەك­ترون­دى وقىتۋ دەگەنىمىز – ساندىق تەحنولو­گيا­لاردى جاپپاي قولدانۋ، مەكتەپتەر «ين­تەرنيتيزاتسياسىن» شىنايى جانە جۇيەلى پايدالانۋ، وقۋ ءۇردىسىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە پەداگوگتاردىڭ اكت قۇزىرەتتەرىن ارت­تىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى وقىتۋ ار­قىلى پەداگوگتار مەن وقۋشىلار الەمدەگى ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا، وقىتۋ تەح­نولوگيالارىنا تولىق قول جەتكىزەدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ مەكتەپكە دەيىنگى دەڭگەيدەن باستاپ، جوعا­رى ءبىلىم بەرۋگە دەيىنگى دەڭگەيلەردىڭ بارلىعى دەرلىك جەتىلدىرىلەدى. راسىندا، الداعى ۋاقىتتا قوماقتى جۇمىستار ىسكە اسىرىلعالى تۇر. ءبىز ەڭ الدىمەن قوردالانعان مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋىمىز قا­جەت. بۇگىندە ەلىمىزدە بالالاردىڭ تەك 41،6 پايىزى عانا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن قامتىلعان، ال دامىعان ەلدەردەگى بۇل كورسەتكىش 90-100 پايىزدى قۇرايدى. وسى تۇستا، بىزگە 3-6 جاستاعى بالالاردىڭ بار­لىعىن بالالار باقشالارىمەن قامتاما­سىز ەتۋ ماقساتى قويىلىپ وتىر. بۇل كور­سەتكىشكە تەك مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسىن كەڭەيتكەندە عانا قول جەتكىزەرىمىز حاق. وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلا­نىستى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ – جەكە، وتبا­سىلىق، شاعىن ورتالىقتار، ۆە­دوم­ستۆولىق سياقتى ۇلگىلەرى قىزمەت اتقارۋى ءتيىس. ورتا ءبىلىم بەرۋدە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە تولىعىمەن كوشۋدى جۇزەگە اسىرۋ، «نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرى­نىڭ» جەلىسىن، بەيىندىك مەكتەپتەردى، ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋ، شا­عىن كەشەندى مەكتەپتەردى دامىتۋ ستراتە­گياسىن ازىرلەۋ جانە تيىسىنشە ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. تاياۋ ارادا ءۇش اۋىسىمدا وقۋ ءتارتىبىن، اپاتتىلىق جانە وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن جويۋ شارالارى قارقىندى جۇرگىزىلەدى. مەكتەپتەر زاماناۋي كابينەتتەرمەن جاراقتالادى. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك، جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى قامتيتىن كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدە ۇلت­تىق بىلىكتىلىك جۇيەسى قۇرىلادى. كا­سىپتىك قاۋىمداستىق تاراپىنان مامان­دار­دىڭ بىلىكتىلىگىن تاۋەلسىز باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كاسىپتىك ستاندارتتار ازىرلەنەدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋدە دە اۋقىمدى وزگەرىستەر ورىن الماق. بىرىنشىدەن، جوعارى وقۋ ورىندارىن ىسكە اسىرىپ وتىرعان باعدارلامالارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتتەرىنىڭ كولەمىنە بايلانىستى جىكتەۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. ولار ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى، ۇلت­تىق جوعارى وقۋ ورىندارى، زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتتەرى، ۋنيۆەرسيتەتتەر، اكادەميالار جانە ينستيتۋتتار دەپ سارا­لاناتىن بولادى. سونىمەن قاتار جاڭا ۇلگىدەگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى ىسكە قوسىلادى. ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى – جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە عىلىمي قىزمەت پەن ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىن بىرىكتىرۋ بولىپ تابىلادى. ەكىنشىدەن، الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اۆتونوميا بەرىلەدى. ول ءۇشىن اۆتونوميا بەرۋدىڭ ۇستانىمدارى مەن دەربەس قىزمەت ەتۋدىڭ شارتتارى ازىرلەنۋى ءتيىس. 2015 جىلدان باستاپ تەك ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا اۆتونوميا بەرىلە باستاسا، 2018 جىلدان مۇنداي مۇمكىندىك بارلىق جوعارى وقۋ ورنىنا ۇسىنىلادى. وسىعان سايكەس مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارىن تاعايىن­داۋ تەتىگى دە جەتىلدىرىلەدى. ۇشىنشىدەن، ءبىلىم بەرۋ ساپاسى اككرەديتتەۋ ارقىلى باعالاناتىن بولادى. جو­عا­رى وقۋ ورىندارى ۇلتتىق اككرەديتتەۋمەن قاتار حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتەدى. ول ءوز كەزەگىندە مامانداردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرادى. جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعۋىنىڭ ايعاعى ءبىزدىڭ جوو-نىڭ شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر سارالاۋىنا قاتى­سۋى بولماق. ءبىزدىڭ كەمىندە ەكى ۇلت­تىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ الەمدىك رەيتينگتەردە لايىقتى ورنىن تاباتىنىنا سەنىمىمىز مول. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قا­زاق­ستاندىق جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ الەم­دىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندەگى ابىرويى ارتا تۇسەدى جانە ءبىزدىڭ تۇلەكتەر ەڭبەك رىنوگىندا مويىندالاتىن ماماندارعا اينالادى. جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ قانداي مۇمكىندىكتەر بەرەدى؟ اتا-انالار قاۋىمى بالالارىن مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ، بالانى ءۇي جاعدايىندا تاربيەلەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەستەر الۋ، سونداي-اق قاشىقتىقتان بالاسىنىڭ ساپالى ورتا ءبىلىم الۋى مەن جەتىستىكتەرى تۋرالى اقپاراتتىق حابارلاما الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. پەداگوگتار قىزمەتتە ءوسۋ جۇيەسىمەن، بۇكىل قىزمەت بويىندا ءبىلىم الۋمەن، ونىڭ ىشىندە شەت ەلدە ءبىلىم الۋ جانە كاسىبي قۇزىرەتتەرىن دامىتۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جالاقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋ پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەردى لايىق­تى جال­اقىمەن قامتاماسىز ەتەدى. جالپى العان­دا ۇستاز كاسىبىنىڭ ابىرويى كوتەرىلەدى. ال وقۋشىلار ءوز كەزەگىندە جالپىعا بىردەي ساپالى ءبىلىم الۋ، ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ رەسۋرس­تارى مەن تەحنولوگيالارىنا قول جەت­كىزۋ، كوممۋنيكاتيۆتىك جانە كاسىبي قۇزى­رەتتەرىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە يە بولادى. جالپى مەملەكەت ەنشىسىنە ءوز ادامي كاپيتالىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ ار­تۋى، حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى كورسەت­كىش­تەردىڭ جوعارىلاۋى، سونداي-اق قازاق­ستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تارتىم­دى­لىعىنىڭ، ەكونوميكا مەن ەلدىڭ ينتەل­لەكتۋالدىق الەۋەتىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى ءمۇم­كىندىكتەرى قامتاماسىز ەتىلەدى. مەملەكەتتىك باعدارلامادا ىرگەسى قا­لانعان تەتىكتەر جۇيەلى سالىستىرۋدان ءوت­كەن. سوندىقتان دا ونىڭ ەلدىڭ ادامي كا­پيتا­لىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جاڭا دەڭ­گەيگە كوتەرۋ جانە مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ العا قويعان ماقساتتارىنا ناقتى قول جەتكىزۋ ءۇشىن نەگىز بولاتىنىنا سەنىمىمىز مول. باقىتجان جۇماعۇلوۆ، ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار