29 قازان، 2010

پوەزيا حانشايىمى

706 رەت كورسەتىلدى
اتىراۋدا قازاقتىڭ اياۋلى اقىنى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ شىعارماشىلىق كەشى اقىن قىزداردىڭ رەسپۋبليكالىق مۇشايراسىمەن جالعاستى اقىنىن ىزدەگەن ەل باقىتتى. حالقىمىزدا “اكىمى اقى­نىن ىزدەگەن ەل باقىتتى” دەگەن ءتام­سىل بار. اتىراۋ وبلىسىنىڭ باس­­­شىلارى قازاقتىڭ اياۋلى اقىنى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى فاريزا وڭعارسىنوۆانى تۋعان جەرى­نە ارنايى شاقىرىپ، شىعارماشى­لىق كەشىن وتكىزۋگە ۇيىتقى بولدى. ءار كەز “و، تۋعان جەر، كەڭپەيىل، قۇ­شا­عىڭ كەڭ، ساعان كوڭىل بۇلقى­نار كۇش-اعىنمەن. ساعىنىشىمدى قانات قىپ ساعان قاراي، بالاپانداي تال­پى­نىپ ۇشامىن مەن” دەپ التىن بەسى­گىنە ەرەكشە اڭسارمەن كەلۋگە اسىعا­تىن اقىندى الدىمەن وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ قابىلداپ، “قا­زاق­تىڭ ءار پەرزەنتى ءسىزدىڭ جىر­لارى­ڭىزبەن قاناتتانادى. رۋحاني ءنار الىپ، انانى قادىرلەۋدىڭ، تۋعان جەر­دى قاستەرلەي ءبىلۋدىڭ ۇلاعاتىن ۇعىنا­دى” دەپ شىعارماشىلىق تابىس تىلە­دى. وسىدان كەيىن وبلىس­تىق اكىمدىكتە وتكەن باسقوسۋدا دراماتۋرگ-جازۋشى راحىم­جان وتارباەۆ فاريزا اقىن شىعارما­شى­لىعىنىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ تالداعان بايانداما جاسادى. – فاريزا اپا ءاپ دەگەندە ادە­بيەت­كە ءوز داۋىسىمەن، دارا ءبىلىم-بولمىسىمەن كەلگەن. كەڭ ارنادا كوسىلگەن اساۋ تولقىنداي الاساپى­ران كوڭىل-كۇي، بۋىرقانعان سەزىم، ەش­كىم­نىڭ ىعىنا جىعىلماس مىنەز، با­رىڭدى باپتايتىن، جوعىڭدى تاپتاي­تىن مىناۋ، بەيداۋا تىرشىلىك­كە دە­گەن سونى كوزقاراس – ءبارى-ءبارى باس قوس­قان ۇلى ونەردىڭ باستاۋىنا اي­نال­دى. وڭعار­سىنوۆانىڭ پوە­زيا­سى كوبىنە ءبىرىنشى جاقتان “مەن” دەپ باس­­تالادى دا، ادام­نىڭ الۋان مۇ­ڭى مەن شەرى قوزعا­لا­دى. ولەڭ­دەرىندەگى “مەنىندە” قارا باستىڭ قا­مى ەمەس، بارشا الەۋ­مەتتىڭ الاش­قا ايتارى جاتىر. اقىن ارقالاعان جۇك قاشان جەڭىل بولىپ ەدى؟ سول پارىزدى سە­زىن­گەننەن عانا ازاماتتىق اۋەز، ارقالى جىر دۇنيەگە كەلەدى. كەشەگى كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە اقىن پوەزيا­سىن وقىپ وتىرىپ، تسەنزۋرادان قاي­مىقپاي قالىڭ ەلدىڭ مۇڭىن مۇڭ­داعانىنا ءتانتى بولاسىز. سول تۇستا جەر تەپكىلەپ اعاتىن اساۋ بۇلاق نە دەيدى؟ “اساۋ عاسىر ءىرىنى ۇگىپ دەمىڭ، بارا جاتسام سونەدى ۇمىتتەرىم. مەن تىلەيمىن كۇڭكىل مەن ۇساقتىق­تان، ساقتاعاي دەپ دالامنىڭ جىگىت­تەرىن”، –دەي كەلە راحىمجان وتار­باەۆ ودان ارگى ويىن بىلايشا ادىپتەدى: – ءسىزدىڭ جاراتىلىسىڭىز، ءدۇ­نيەنى قابىلداۋىڭىز ەرەكشە بولەك. سول بولەكتىكتەن دە شىعار، جال­قىنى جالپىنىڭ تۇسىنبەي جاتا­تىنى. ءباز بىرەۋلەر “اپامىزدىڭ مىنەزى قيىن، جاقىن كەلسەڭ ورتەيدى، الىس كەتسەڭ توڭاسىڭ” دەيدى. مەن ايتار ەدىم، ءسال-ءپال سالقىندىق اپا­مىز­دىڭ سىرتقى قور­عانىش قاباتى عانا. ال جانىنا ەنسەڭ، جۇرەگىنە بويلاساڭ، ودان –جۇمساق، ودان – مەيىرىمدى ادامدى تابا الاسىڭ با دەپ؟.. فاريزا اقىننىڭ جىر­­لارى جانام دەيتىن جۇرەك­تەرگە وت بەرەدى. ەردىڭ نامى­­­سىن قامشىلايدى. اداس­­قانعا باعىت-باعدار سىلتەيدى. اقىن جۇرەگىنىڭ مەيىرىمى ەشكىمدى بولە-جار­مايدى، ەشكىمدى الالاماي­دى. جان-جاعىنا شۋاعىن مولىنان شاشىپ، قازاق­تىڭ ەلىم دەي­تىن ۇل-قى­زى­نىڭ ماڭ­دايى­نان سيپاي­دى. اقىن جۇرەگى­نىڭ مەيى­رىمى اسىرەسە، تۋعان جەرىنە ار­نال­عان ساعىنىشقا تولى جىرلارىنان انىق بايقا­لا­دى. اقىننىڭ جى­رىن ءبارى وقيدى. ونىڭ كەستەلى ورامالداي ادەمى ءورىل­گەن، كوركەمدىك شەبەر تىلمەن جازىل­عان پوەزياسى جانىڭدى باۋرايدى، جۇرەگىڭدى ەلىتەدى. ءبىر ولەڭىنەن كەيىن ءبىر ولەڭىن وقي بەرگىڭ-اق كەلەدى. سەبە­بى، فاريزا اپا جاي عانا وقي سالاتىن ولەڭ جازبايدى. جۇرەكتە عانا جات­تالاتىن، ءشولىڭدى قاندىرا­تىن كاۋ­سار جىرلارى اقىندى پوەزيا پاديشا­سىنا اينالدىردى. ءار ولەڭىندەگى اقىن ءۇنى ماگنيتتەي تارتا­تىن تىلسىم ءبىر كۇش سەكىلدى. ءايت­پەسە، قازاقتىڭ اقيىق قىران-اقىنى مۇ­قاعالي ماقاتاەۆ “فاريزا، فاري­زا جان، فاريزا قىز” دەپ مۇڭ شاعار ما ەدى؟! بۇل –دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەس اقي­قات. اق شاعالا اقىن قۇربىسى اقۇش­تاپ باقتىگەرەەۆا “فاريزانىڭ شىعارما­شىلىعىن تەرەڭ تۇسىنۋگە ەرەكشە ءبىر تالعام كەرەك” دەدى اقىن­نىڭ ماحام­بەت وتەمىسوۆ اتىنداعى دراما تەاترىندا وتكەن “پوەزيا پا­دي­شاسى” اتتى شىعارماشىلىق كەشىندە. وسى كەشتە اقىننىڭ ءوزى شەشىلە سىر تارقاتتى. تۋعان جەرگە دەگەن سا­عى­نىشى ءار سوزىنەن، ورىندى ءازىلى­نەن بايقالىپ تۇردى. پوەزيا حانشايىمى تۋعان توپىراقتى، ال جۇرتشىلىق اياۋلى اقىنىن ساعى­نىپ قالىپتى. سول ساعىنىشتىڭ كۋاسىن­دەي، فاريزا اقىننىڭ قۇشا­عى شوق-شوق القىزىل گۇلدەرگە تول­دى. ءتىپتى، اقىن جىرىن سۇيەتىن جۇرت­شىلىق گۇل ۇسىنۋ ءۇشىن كەزەك­كە تۇردى. كەش باستالار الدىندا تەاتر فويەسىندە اقىننىڭ شىعار­ما­شىلىعىنا ار­نال­عان كورمە ۇيىم­داستىرىلدى. وندا اقىن­نىڭ ءار كەزەڭدە جارىق كورگەن كىتاپ­تارى، تۇتىنعان زاتتارى قويىل­دى. ولەڭدەرىنىڭ قالاممەن جازىلعان تۇپنۇسقالارى كەزدەستى. شىعارما­شى­لىق كەشتە پارلامەنت سەناتى­نىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ اقىن­نىڭ ادامي بولمى­سىنا كەڭى­رەك توقتالدى. فاريزا اقىن­نىڭ “قىز عۇمىر” شىعارما­سىنىڭ كەيىپ­كەرى، قىزدار پەداگوگي­كالىق ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ رەكتورى ءشامشا بەركىمباەۆا وتكەننەن سىر تارتا اڭگىمەلەدى. ولەڭ، مەن سەنى ايالاپ وتەم! اقىن قىزداردىڭ رەسپۋب­لي­كالىق جىر ءمۇشايراسى ءدال وسىلاي اتالعان ەكەن. مۇشايراعا ءار ءوڭىر­دەن 11 اقىن قاتىسىپ، الدىمەن فا­ري­زا اقىنعا ارنالعان ولەڭدەرى­مەن سىر ءبولىستى. راس، كەيبىرى مۇڭ شاق­قان­داي دا كورىنگەن. الايدا، ورىن­دى مۇڭدى تۇسىنە ءبىلۋ دە كەرەك قوي. ارينە، پوەزيا تەك مۇڭنان قۇ­رال­ماي­دى دەسەك تە، ءار ءوڭىردىڭ پرو­ب­لە­ماسى، تولعاۋى توق­سان تىرشىلىك­تىڭ كەيبىر تۇيتكىلدەرى ويلى ولەڭ شۋ­ماق­تارىندا ءورىلىپ جاتسا، ايىپ پا؟ جىر-دەستە الا­بىندا فاريزا اقىن­نىڭ “ولەڭ، مەن سەنى ايالاپ وتەم” دەيتىنىندەي، كەلە­شەكتە ءوزىن­دىك ءۇنى­مەن جارقىراپ كورىنەتىن جاس اقىن قىزداردىڭ جاڭا ءبىر شوعىرى قا­لىپ­تاسىپ كەلە جاتقانىنا كوز جەتتى. ماسەلەن، ءمۇشايرانىڭ ءبىرىنشى ءبولى­مىندە پوەزيا حانشايىمىنا جىر ارناۋمەن باستالدى. “زامان­داعى زار مۇڭعا، قارماناتىن قارۋ كۇي. الاتاۋداي الدىمدا، اپپاق شاشتى ارۋ تۇر” دەپ باستاعان سىر ءوڭىرى­نىڭ جاس تالانتى نازگۇل بەردى­قوجا اقىنعا ارنالعان جىرىندا “كو­پىرمەسىز كوبىك ءتىل، جات بولعا­سىن بويىڭا. ولەڭ-پاتشا كەلىپ تۇر، ءوز قىزىنىڭ تويىنا” دەپ ءتۇيىن جاسادى. وزگەلەرى دە تەكەمەتكە ويۋ وي­عان­داي كەستەلى جىر شۋماقتارى­مەن جينالعانداردى ءبىر سەرپىلتتى. اسىرەسە، استانالىق اقىن نۇرگۇل وقاشەۆانىڭ “سىرلاسۋى” مەن جەر­گىلىكتى جىر جۇيرىگى باقىتگۇل با­باش­تىڭ “اڭسارى” جۇرتشىلىق­تىڭ ىستىق ءىلتيپاتىنا بولەندى. كوكشە جەرىنىڭ ارۋى ايگەرىم نۇرماعام­بەتوۆانىڭ دا، اقتوبەلىك گۇلجاينار قالدينانىڭ دا جىرلارىنان ايتار وي، باعدارلى باعىت بايقالادى. “جۇيرىكتەن جۇيرىك وزار جارىس­قاندا” دەگەندەي، ءمۇشايرانىڭ ەكىن­شى بولىمىندە اقىن قىزدارعا تا­قى­رىپقا بايلانىستى جىر شۋماق­تارىن كەستەلەۋگە ءۇش مينوتتىك ۋاقىت بەرىل­دى. ەشقايسىسىنىڭ دا قالىس قالعى­سى جوق. جۇرتشىلىق­تىڭ ىقىلاسى­نان قىزىلوردالىق نازگۇل بەردى­قو­جانىڭ “اقىن جانە ەي، نارىن” تا­قى­رى­بىن­داعى شۋ­ماقتارى وتە ءساتتى با­عالان­عا­نىن اڭ­عار­دىق. وقىپ كورەلىك. “شار­تاراپ توككەن كەزدە شۇعىلاسىن، توتىداي تۇرلەنەسىڭ، قۇبىلاسىڭ. ەي، نا­رىن توپىراعىڭا ويۋ سالىپ، قۇدا­يىم قولدان قۇيعان قۇمىرا­سىڭ. ال، ءسىز شە... ىزدەپ ءجۇرىپ ىزگى ار­مانىن، قى­زىسىز قۇلاتپاعان قۇزدان جانىن. قىردان جاڭا ج ۇلىنىپ قۇرمەت­پەنەن، قۇمىراعا سالىنعان قىزعال­داعىڭ” دەيدى نازگۇل. ونىڭ بۇل شۋ­ما­قتارىن اقىن وڭايگۇل تۇرجانوۆا باستاعان قاز­ى­لار القاسى ورىندى، ءارى ءادىل باعالادى. قاي بايگەنىڭ دە مارەسىن ءبىرىنشى بوپ قياتىندار بار. مۇنايلى وڭىردە پوەزيا پاديشاسىنىڭ شى­عار­ماشى­لى­عىنا ارنالعان اقىن قىزداردىڭ رەسپۋبليكالىق ءمۇشاي­راسىندا باس جۇلدە سىر سۇلەيلەرى­نىڭ سارقىتىنداي جاڭا قاناتتانىپ كەلە جاتقان جاس تالانت نازگۇل بەردىقوجاعا بەرىلدى. ال ءبىرىنشى جۇلدەنى ەلوردانىڭ ەڭسە­لەنۋىنە جاۋقازىن جىرلارىمەن ۇلەس قوسۋدى مۇرات تۇتقان نۇرگۇل وقاشەۆا يەلەندى. بۇدان كەيىنگى جۇلدەنى جا­يىق جاعاسىن سىرعا تولى جىرلارى­مەن كومكەرمەككە ۇمتىلعان باقىت­گۇل باباش ەنشىلەدى. ءۇشىنشى ءجۇل­دەگە قوس قۇربى –اقتوبەلىك گۇلجاي­نار قال­دينا مەن جەرگىلىكتى سىي­لىگۇل ناۋ­رىز­بەكوۆا لايىق دەپ تابىلدى. ءمۇ­شايراعا قاتىسقان وزگە اقىن قىز­داردىڭ تالابى ىنتالان­دىرۋ سىيلىعىمەن اتالىپ ءوتتى. وسىلايشا، پوەزيا حانشايىمى مەن ونەرسۇيەر قاۋىم ءبىر-بىرىمەن ساعىنىسا قاۋىشتى. جۇرەك تەربە­گەن سول قاۋىشۋ اقىن جىرىنا شولىركەگەن جۇرتشىلىققا مول رۋحاني ازىق سىيلادى. ءومىر جو­لىن­دا ولەڭدى ايالاۋدان ءبىر تانباعان پوەزيا پاديشاسى ءوزىن ساعىنعان، اسقاق رۋحتى جىرلارىمەن مەيىر قاندىرعان جۇرتشىلىقتىڭ سول ءسات ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ تۇردى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى. _______________ سۋرەتتەردە: اقىن مەن اكىم; ءۇش قۇربى: پوەزيا حانشايىمى مەن جاس تالانت. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان التىباەۆ.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار