قوعام • 08 تامىز، 2022

كەدەرگىسىز ورتا كەرەك

1310 رەت كورسەتىلدى

«قوعام قاتىگەز بولىپ بارادى» دەپ بايبالام سالعانمەنەن، جاقسىلاپ زەر سالساڭ، جارقىن جاقتارى دا جالت ەتەتىنى بار. بۇرىندارى ارباعا تانىلعان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا مۇسىركەپ قارايتىن ەدىك. قازىر ىستىق ىقىلاس تانىتاتىندار قاتارى كوبەيدى. دەسە دە، ءالى كۇنگە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارى ءجيى بۇزىلاتىنىن جاسىرىپ قايتەمىز.

الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ اككى ارەكەتى

جاقىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى رەسمي اقپارات ۇسىندى. كوز جۇگىرتسەك، پروكۋرورلار مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن تەكسەرۋ بارىسىندا 1،8 مىڭنان استام زاڭ بۇزۋشىلىق­تى انىقتاعان. ولاردىڭ 11 مىڭنان استا­مىنىڭ قۇقىقتارى قورعالدى. اتاپ ايت­ساق، پروكۋرورلىق قاداعالاۋ شارالارى بويىنشا جەتى اۋداندىق جانە قالالىق اكىمدىكتەردىڭ قاۋلىلارى وسى ساناتتاعى ادامدار ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنىڭ كۆوتاسىن ۇلعايتۋ ارقىلى وزگەرتىلدى.

قوستاناي وبلىسىندا پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسۋىنان كەيىن پسيحونەۆرولوگيالىق ينتەرناتتا تۇراتىن مۇگەدەكتىگى بار ادامعا تيەسىلى پاتەرگە ءۇشىنشى تۇلعانىڭ مەنشىك قۇقىعىن تانۋ تۋرالى سوت شەشىمىنىڭ كۇشى جويىلدى.

الماتى قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى «جانۇيا» مامانداندىرىلعان كەشەنىنىڭ 23 تاربيەلەنۋشىسىنە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جانە مۇگەدەكتىگى بويىنشا بەرىلەتىن جاردەماقىنىڭ 5-10 جىلدان كەيىن عانا تاعايىندالعانىن انىقتادى. قاداعالاۋ اكتىسى بويىنشا كىنالى تۇلعالار ەسەبىنەن بالالارعا 10،6 ملن تەڭگە وتەلدى.

اقتوبە وبلىسىنىڭ پروكۋرورلارى مۇگەدەكتىگى بار 40 ستۋدەنتكە مەملەكەتتىك ستي­پەنديا تولەۋدى قامتاماسىز ەتتى.جال­پى، پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ تەكسەرۋ ناتيجەلەرىنىڭ نەگىزىندە اتالعان سالادا 12 سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالعان. مىسالى، قىزىلوردا وبلىسىندا الەۋمەتتىك قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ دارمەنسىز قامقورشىلارىنىڭ دەربەس جانە بيومەتريالىق دەرەكتەرىن پايدالانا وتىرىپ، وزدەرىنە اقشا قارا­­جاتتارىن، زەينەتاقىلار مەن جاردەم­اقى­لاردى اۋدارىپ وتىرعان. اتالعان فاكتى بويىنشا وبلىس پروكۋراتۋراسى تاراپىنان قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى 3-بولىگىنىڭ 3-تارماعى (الاياقتىق) بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالدى.

جالپى، تەكسەرۋ ناتيجەسىندە بارلىعى 336 قاداعالاۋ اكتىسى ەنگىزىلدى، 130 تۇلعا تار­تىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە، 65 تۇلعا اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە، 2 تۇلعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ۋاكىلەتتى ورگان­دار پروكۋرورلار انىقتاعان بۇزۋشىلىق­تار­دى جويۋ جانە ازاماتتاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋعا كىرىستى.

ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار­دىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى ماقسات ەتكەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار، قوعامدىق بىرلەس­تىكتەر از ەمەس. ايتپاعىمىز، ولار كوتەرگەن ماسەلەلەر اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ نازارىندا بولسا ەكەن. زاڭ بۇزۋشىلىقتار تەكسەرىس كەزىندە عانا انىقتالماي، دەر كەزىندە شەشىمىن تاپسا يگى.

جۇباتۋ ءبىر بولەك، جۇمىس بەرۋ ءبىر باسقا...

مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىعى دەگەندە بىردەن ولاردىڭ ماتەريالدىق، تۇرمىستىق جاعدايى ويعا ورالادى. مەم­لەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن كومەك كوپ جاع­دايدا جاردەماقى بەرۋ مەن زەينەتاقى تاعا­يىنداۋمەن عانا شەكتەلەدى. باسپانا بەرۋ جول­دارى ناقتى شەشىلمەگەن دەپ مۇ­ڭىن شاعادى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار.

ەكىباستۇز قالاسىنداعى ء«ومىر» وڭالتۋ شىعارماشىلىق ورتالىعىنىڭ قىزمەت­­كەرى ءادىلحان ءجۇنىسوۆتىڭ ايتۋىنشا، مۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى جانداردا ماسەلە كوپ.

– كوبىنە پاندۋسقا بايلانىستى شاعىم بولادى. ءار مەكەمەدە پاندۋس، دابىل قونى­راۋى بولۋى كەرەك. ليفت بولۋى شارت. ليفت بولماعان جاعدايدا ءبىرىنشى قاباتتان جۇمىس ىستەۋگە ىڭعايلى جەكە كابينەت بەرىلۋگە ءتيىس. اجەتحانا ماسەلەسى دە قيىندىق تۋعىزادى. كوپتەگەن مەكەمەدە دارەتحانالار تالاپقا ساي ەمەس. جۇمىس بەرۋشىلەر مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى قاتارعا قوسقىسى كەلمەيدى. سەبەبى الدىمەن بارلىق ىڭعايلى جاعداي جاسالۋعا ءتيىس. جۇمىس ۋاقىتىنان ءبىر ساعات بۇرىن بوساتىلۋى كەرەك. جەتى كۇن ەڭبەك دەمالىسىنىڭ اقشاسى تولەنۋى قا­جەت. تاعىسىن تاعى. باسشىلار وسىنداي «كەدەرگىلەردەن» اتتاپ وتكىسى كەلەدى. مۇگەدەكتىگى بار ادامدار وزدەرىن قوعامدىق قاتى­ناستاردىڭ تولىققاندى مۇشەسى رەتىندە سەزىنۋ ءۇشىن ولارعا كوشەدە ءجۇرۋى، ۇيگە كىرۋى ءۇشىن پاندۋس جولىن جاساۋمەن نەمەسە زەينەتاقى تاعايىنداۋمەن عانا شەكتەلمەي، ومىرگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن كاسىپپەن اينالىسۋىنا، ءبىلىم الۋىنا، سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا، ەمحانادا ەمدەلۋىنە مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدەندىرىلىپ، قولدارىنا ارنايى كارتا بەرىلۋگە ءتيىس. زاڭ نورمالارىندا مۇگەدەكتىگى بار ادامدار مارتەبەسى تۋرالى ارنايى جەڭىلدىكتەر ناقتى بەكىتىلۋى كەرەك، – دەيدى ءا.ءجۇنىسوۆ.

تاعى ءبىر ماسەلە – دۇكەندەردىڭ دەنى تروتۋارعا شىعىپ كەتكەن. ول جەرگە پاندۋس سالۋ مۇمكىن ەمەس. پاندۋس سالار بولسا، تروتۋاردىڭ جارتىسىن جاۋىپ تاستايدى، دەيدى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار.

مۇقتاج جاندارعا مەملەكەتتەن بەرى­لەتىن مۇگەدەكتەر اربالارىنا قاتىستى ايتىلار سىن كوپ. ساپاسى ناشار، قولدا­نۋعا ىڭعايسىز. كولەمى دە سايكەس كەلمەي جاتادى. وكىنىشتىسى سول، ارباعا قول جەتكىزگەننەن كەيىن شارت بويىنشا 5 جىل بويى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان باسقا اربانى سۇراتۋعا قاقىسى جوق. ارينە، ساپاسى جاقسى اربا كوپ. بىراق باعاسى 500 مىڭ تەڭگەدەن كەم تۇسپەيدى. مۇنداي اقشاعا اربا ساتىپ الۋعا اركىمنىڭ جاعدايى جەتە بەرمەيدى. مەملەكەت تە مۇنداي قىمبات اربالاردى ساتىپ الۋعا ق ۇلىقسىز.

ستاتيستيكاعا كوز جۇگىرتسەك، ەلىمىزدە 705 مىڭنان استام مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازامات بار ەكەن. 2021 جىلعى دەرەككە سۇيەنسەك، سوڭعى بەس جىلدا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار سانى 7،5 پايىزعا ارتقان. مەملەكەت تاراپىنان ولاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ باعىتىندا ءتۇرلى زاڭناما قابىلدانعان. دەسە دە، مۇگەدەكتىگى بار جاندار قوعامنىڭ كوزقاراسى ءالى دە «سۇستى» دەپ ەسەپتەيدى.

– كوپ جاعدايدا مۇگەدەك جاندارعا مۇسىركەپ قارايدى. ەگەر قولايلى جاعداي جاسالسا مۇگەدەكتىگى بارلار دا ءوز جۇمىسىن ىستەپ، ەلگە پايداسىن تيگىزەر ەدى. ەشكىمگە الاقان جايماۋى ءۇشىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ وتىر. ادام بولعان سوڭ ءبىر-بىرىمىزگە كوڭىل ءبولىپ، قولداۋىمىز كەرەك. بىراق ماسىلدىققا دا ۇيرەتپەگەن ءجون. ەڭ الدىمەن، كاسىپكە باۋلىپ، اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە جاعداي جاساعان دۇرىس. كومەك جاساي بەرسەڭ، ەلدىڭ ءبارى وڭاي دۇنيەنى قيىندىقسىز الا بەرسەم دەيدى. سوندىقتان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى ازىن-اۋلاق اقشامەن الدارقاتقاننان، ءوز بەتىنشە تابىس تابۋىنا جاعداي جاساۋ ماڭىزدى، – دەيدى ءا.ءجۇنىسوۆ.

زاڭناماداعى وزەكتى وزگەرىستەر

بيىل ماۋسىم ايىندا پالاتا وتى­رى­سىندا سەناتورلار مۇگەدەكتىگى بار ادام­­­داردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسار­تۋعا ارنالعان زاڭدا قابىلداعان بولاتىن. قا­بىل­دانعان زاڭعا سايكەس ەستۋ قابى­لەتى تومەن ادامدار سوتتا ىمداۋ ءتىلى ماما­نى­نىڭ قىزمەتتەرىن تەگىن پايدالانا الادى. سونداي-اق سۋردوتەحنيكالىق جانە تيفلو­تەحنيكالىق قۇرالداردى پاي­دالا­نۋ­عا مۇمكىندىك تۋادى. ال مۇگەدەكتىگى بار بالا­لاردى جالعىز ءوزى تاربيەلەپ وتىر­عان، نە قامقورلىعىندا كامەلەتكە تول­عان مۇگەدەكتىگى بار جاندار بار ازا­مات­تار­عا وتەۋسىز زاڭ كومەگى كورسەتىلەدى. حا­لىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا مينيسترلەردىڭ، اۋدان، قالا، وبلىستىق ماڭىزى بار قالا، وبلىس، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا، استانا اكىمدەرىنىڭ مۇگەدەكتىك ماسەلەلەرى بويىنشا شتاتتان تىس كەڭەسشىلەرىن تاعايىنداۋ ءتارتىبىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ جونىندەگى قۇزىرەت بەرىلەدى.

زاڭ جوباسىمەن تانىستىرعان سەناتور اقمارال ءالنازاروۆا بۇگىندە ەلىمىزدە 98 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار بالا بار ەكەنىن ايتىپ: «ولاردىڭ جىل سايىن­ تەك 6،7 پايىزى عانا ساناتوريلەردە وڭال­تۋدان وتەدى. قالعاندارى ءۇشىن بۇل قىزمەت قولجەتىمسىز. سەبەبى قولدانىستاعى زاڭنامادا ساناتوريالىق-كۋرورتتىق ەم الۋ كەزىندە اتا-اناسىنىڭ نەمەسە قامقور­شىسىنىڭ الىپ ءجۇرۋ شىعىندارىن وتەۋ كوزدەلمەگەن»، دەپ اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي قۇجاتتا ساناتوريالىق-كۋرورتتىق ەمدەۋگە الىپ جۇرەتىن اتا-اناسىنا، ياعني زاڭدى وكىلىنە ءبىرىنشى قاجەتتىلىك بولىپ سانالاتىن شىعىستارىنىڭ قۇنىن وتەۋ (70%) جولدارى قاراستىرىلىپ وتىر. «بۇل باس­تاما شالعاي اۋداندارداعى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلاردىڭ مۇگەدەكتىگى بار بالاسىنا جان-جاقتى ساناتوريالىق-كۋرورتتىق ەم-دوم الۋعا جول اشادى جانە 2025 جىلعا قاراي ساۋىقتىرۋ شارالارىن الۋشىلاردىڭ سانى شامامەن 3 ەسەگە ارتادى»، دەدى سەناتور.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، زاڭ جوباسىن­دا مۇگەدەكتىكتى سىرتتاي انىقتاۋ جانە تو­تەنشە جاعداي كەزىندە مۇگەدەكتىك مەر­زىمىن اۆتوماتتى تۇردە ۇزارتۋ ۇسى­نىلعان. سونىمەن قاتار III توپتاعى مۇ­گە­دەكتىگى بار ادامدار قۇقىقتىق جانە تەح­­نيكالىق مامىلەلەر جاساۋ كەزىندە جەكە نوتاريۋستاردىڭ قىزمەتتەرىنە اقى تولەۋدەن بوساتىلىپ، نوتاريۋستاردىڭ تەگىن قىزمەتىنە يە I جانە II توپتاعى ازاماتتار قاتارىنا قوسىلادى. سونداي-اق اۆتوبۋس پاركتەرى ارباعا ارنالعان پاندۋستارى بار اۆتوبۋستاردىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن ساتىپ الۋعا مىندەتتەلەدى.

«زاڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى قور­عاۋ جانە قولداۋ سالاسىندا شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋگە ارنالعان. سونداي-اق بۇل باعىتتاعى الەۋمەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ تەتىكتە­رىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. كەدەرگى­سىز ورتا قالىپتاستىرۋعا ارنالعان ەرەجە­لەر ­دە نازاردان تىس قالعان جوق. الداعى ۋاقىت­تا بۇل زاڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامدار­دىڭ قۇقىعىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋگە تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز. سەناتور­لار اتالعان باعىتتى ۇنەمى نازاردا ۇس­تاپ، ءتيىستى زاڭنامالىق جۇمىستى ءارى قا­راي جالعاستىرا بەرەدى»، دەدى سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار