ايماقتار • 12 مامىر، 2022

ەركىندىك ەرتەڭىنە الاڭدايدى

150 رەت كورسەتىلدى

شەت اۋدانىنداعى ەركىندىك دەپ اتالاتىن اياداي اۋىلدان «ەگەمەننىڭ» قاراعاندىداعى قوسىنىنا ارىز كەلىپ ءتۇستى. «لاي سۋدى تۇندىرىپ ءىشىپ وتىرمىز. جولدان كورگەن ازابىمىز ايتىپ جەتكىزگىسىز»، دەگەن سىڭايداعى جانايقاي بار الگى ارىز-شاعىمنىڭ ىشىندە...

وسى ارىزدىڭ ايداۋىمەن جولعا شىقتىق. قاراعاندىدان ءىرى تەمىر جول ستانساسى جارىق كەنتىنە (قازىر ساكەن سەيفۋللين ەسىمىن يەلەنگەن – ق.ءا.) دەيىنگى ارالىقتى اسفالت جول­مەن ءجۇرىپ، جان قيناماي ەڭ­سەر­دىك. ودان كەيىن وسپەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قۇرامىنداعى ەركىندىكتى بەتكە الىپ، ەل ىشىندە «گرەيدەر جول» دەپ اتالىپ كەتكەن كەدىر-بۇدىر، شاڭى بۇرقىراعان جولعا تۇستىك. ون سەگىز شاقىرىمنان كەيىن اۋىلدىڭ شەتىنە ىلىككەنىمىزدە، تۋرا جولدىڭ ۇستىندە قاڭتارىلىپ تۇرعان جەڭىل اۆتوكولىككە كەلىپ ات تۇمسىعىن تىرە­دىك. ءبىر جىگىت كولىكتىڭ استىندا، ەكىن­شىسى وعان قۇرال-سايماندى بەرىپ تۇر ەكەن. سۇراستىرا كەلگەندە، كو­لىك­تىڭ بۇزىلىپ، كاردان بىلىگىنىڭ ىستەن شىققانى بەلگىلى بولدى.

ءوزىن جانبولات ءابدىراحمانوۆ دەپ تانىستىرعان جىگىت وسىنىڭ بارىنە جول كىنالى دەگەندى ايتتى.

– ەركىندىكتىڭ تۇرعىنىمىن. مەك­تەپ­­تە جۇمىس ىستەيمىن. جولدىڭ جاع­­دايى – وسى. جارىققا قاتىناپ جۇ­مىس ىستەيتىن جىگىتتەر بار. ال بۇل جولدى 2025 جىلعا دەيىن «قاتى­­را­مىز»، دەيدى اكىمدەر، – دەدى جانبولات.

راس، جول دەگەن اتى عانا بار ەكەن: ويقى-شويقى، قيىرشىق تاستارى سوياۋ­داي-سوياۋداي بولىپ ول جاتىر. ال بىلايىنشا بەتىنە ءبىر قابات اسفالت جالاتسا، تاقتايداي بولاتىن ءتۇرى بار. دەگەنمەن جانبولاتتار جون­دەپ جات­قان «لادا» ماركالى كو­لىك تە «جاسارىن جاساپ، اسارىن اسا­عان» جارىق­تىق ەكەن. ساۋ-تام­تى­عى جوق ءوزىنىڭ...

جانبولات ءبىزدى اۋىلىمىزدىڭ ۇلكەنى وسىندا تۇرادى دەپ شەتكى ءۇيدىڭ بىرىنە باستادى. بۇل شاڭىراق جاسى سەكسەنگە كەلگەن جەڭىس قادىروۆ ەسىمدى قاريانىكى ەكەن.

– اۋىز سۋ پروبلەماسىنىڭ باس­تال­عا­نىنا 10 جىلدان استى. ايت­پا­عان اكىمىمىز جوق. ءتىپتى سەنات دەپۋتاتى ابدىكەروۆكە دە جازدىق. بىراق ەش ناتيجە بولماي تۇر، – دەپ باستادى اڭگىمەسىن اقساقال.

جالپى، ەركىندىك اۋىلىنىڭ ىرگە­سى­نەن تەرەڭدىگى 40 مەتر ۇڭعىما قازىل­عان ەكەن. ونداعى سۋ تازا كو­رى­نە­دى. بىراق جۇمىس اياعىنا دەيىن بىتپەي قا­لىپتى. ياعني ۇڭعى­ما­دان اۋىلعا دەيىن سۋ قۇبىرى تار­تىل­ما­عان.

ال اۋىل تۇرعىندارى بولسا، كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋلالارىندا قازىلعان قۇدىقتان سۋ الىپ ىشەدى ەكەن.

– بۇل سۋ ساپاسىز، – دەيدى جەڭىس اقساقال. – ولاي بولاتىن سەبەبى، وسى اۋىل­داعى 70 ءۇيدىڭ جانىندا دارەت­حا­نا، سونشاما مونشا بار. ودان قالدى، جۇرت مال ۇستايدى، باقشا سۋارادى. مىنە، وسى لاس سۋ، مالدىڭ ءناجىسى جەرگە ءسىڭىپ، ءبىزدىڭ ءىشىپ وتىرعان سۋىمىزعا بارىپ قۇيى­لا­دى...

بۇل كۇندە جاعدايى بارلار سۋدى 14 شاقىرىم جەردەگى وسپەننەن بارىپ اكەلەدى ەكەن. ال قولى قىسقالار امالسىز قۇدىقتىڭ سۋىن ءىشىپ وتىر.

تاياۋدا اۋىلدا اۋدان اكىمىنىڭ ورىن­باسارى قاتىسقان جيىن ءوتىپ، وسى ماسەلە تۋراسىندا وتكىر اڭگىمە بولىپتى.

– اكىمدىكتەگىلەردىڭ ايتۋىنشا، جۇمىستىڭ جىلجۋىنا ءبىر-ەكى قاعاز جەتىسپەي تۇر ەكەن. جىلداعى ۋادە وسى. جۇرت وكىمەتكە سەنبەيمىز، الدايدى دەپ شۋ كوتەردى، – دەيدى جەڭىس اقساقال قىنجىلىپ.

ال وسى ماسەلەگە قاتىستى شەت اۋدانىنىڭ اكىمى مۇحيت مۇحتاروۆقا حابارلاسقانىمىزدا، مىناداي ماتىن­دە­گى رەسمي جاۋاپ الدىق. وندا: «ەر­كىن­دىك اۋىلىنا ارنالعان سۋ قۇبىرى جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى بو­يىنشا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارىن دا­­يىنداۋ اۋداننىڭ قۇرىلىس ءبو­لى­مى تاراپىنان 2019 جىلدىڭ 30 ساۋىردەگى №44 مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتىنا سايكەس باس­تالعان. «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭ­نىڭ تالاپتارىنا سايكەس، ەركىندىك اۋىلىنا سۋ قۇبى­رى جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىنا جوبا­لاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارىن دا­يىنداۋعا اۋداندىق بيۋدجەتتەن 14 ملن 946 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ، اشىق كونكۋرس وتكىزۋ قورىتىندىسى بو­يىنشا قاراعاندى قالاسىنىڭ «گيپروۆودحوز» جشس مەردىگەر بولىپ تانىلدى. 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتارى اياقتالدى.

جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار نەگىزىندە، 2020 جىلى جەر قۇجاتتارىن را­سىمدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. الاي­دا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقسا­تىن­داعى وتەۋلەردى انىقتاۋ كەزىن­دە، جەر قۇجاتتارىن راسىمدەۋ ۋا­قىتى مەرزىمىنەن ارتىق سوزىلدى. سونى­مەن قاتار 2021 جىلى جو­­­با­لىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى سا­­راپ­تامادان وتكىزۋ كەزىندە، سول جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكو­لو­گيالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەن­گىزىلۋىنە بايلانىستى، ءتيىستى ساراپتاما قورىتىندىسىن الۋعا كەرى اسە­رىن تيگىزدى. بۇگىندە جوبانى ارنايى ساراپتامادان وتكىزۋ ءۇشىن جاڭا ەكو­لو­­گيا­لىق زاڭدىلىقتارعا سايكەس، ءتيىستى جۇمىستارى ىستەلىنۋدە»، دەگەن جولدار بار...

وسى سۋدىڭ كەسىرىنەن ءبىر بۇيرە­گى­منەن ايىرىلدىم دەگەن جەڭىس اق­سا­قالدىڭ اۋلاسىنداعى قۇدىقتان شىق­قان «لاي سۋدى» دا كورۋدىڭ مۇم­كىن­دىگى تۋدى. بىراق ەلەكتر سورعىنىڭ كۇشىمەن جەردىڭ بەتىنە شىققان سۋ بىزگە ءموپ-ءمولدىر بولىپ كورىندى. ەسەسىنە، اقساقالدىڭ: «بۇل سۋدىڭ قۇرامىن ارنايى تەكسەرتتىك. ىشۋگە جارامايدى دەگەن قاعاز بار»، دەگەنى كۇدىگىمىزدى جۋىپ-شايىپ كەتكەندەي اسەر قالدىردى...

ال ەركىندىك تۇرعىندارىن تول­عانت­­قان جول ماسەلەسىنە كەلسەك، اقادىر – وسپەن – جارىق ارالى­عىن­دا­عى 86 شا­قى­­­رىمدىق اۆتوموبيل جولى وب­لىس­تىق ماڭىزعا يە ەكەن.

– قارجىلاندىرۋ، جوندەۋ جانە كۇتىپ ۇستاۋ جۇمىستارى وبلىستىق جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. جال­پى، اقادىر – وسپەن – جارىق اۆتو­موبيل جولىن 2025 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانعان. جول جوندەۋ جۇمىس­تا­رىنىڭ قىرۋار قارجىنى تالاپ ەتۋىنە بايلانىستى 86 شاقىرىمدى ءبىر مەزەتتە جوندەۋگە مۇمكىندىك جوق، – دەيدى اۋدان اكىمى م.مۇحتاروۆ.

جالپى، 2021-2022 جىلدارى اۋدان­ اۋماعىندا وبلىستىق ماڭىزعا يە 85 شاقىرىم جولدى جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارعا ەنگىزىلىپتى. ونىڭ ىشىندە اقادىر – وسپەن – جارىق اۆتوموبيل جولىنىڭ 30 شاقىرىمى 2021-2022 جىلدار ارالىعىندا ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىلىپ، اسفالت جابىنى توسەلەتىن كورىنەدى. ال اۋدان­ اكىمىنىڭ مالىمەتىنە ساي، بيىل جا­رىق كەنتى مەن ەركىندىك اۋىلى اراسىنداعى 18 شاقىرىم جولعا مامىر ايىنىڭ باسىنان قوسىمشا ماتەريال توگىلىپ، تەگىستەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى ەكەن.

ەركىندىك اۋىلىنىڭ حالقى كوتەر­گەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – مال قورىمى­نىڭ قۇرى­لىسى. اۋىل تۇرعىنى امانگەلدى ماسكەن ۇلى مال قورىمى جاقىن جەردە اشىق-شاشىق جات­قا­نىن، وندا سانيتارلىق نورما دەگەننىڭ اتىمەن جوق ەكەنىن ايتادى. قورىمداعى مالدىڭ ولەكسەسى ورتەنبەيدى، ءتىپتى كومىلمەيدى ەكەن. «كەيدە اۋىل يتتەرى سونداعى ولگەن مالدىڭ ەتى مەن سۇيەك-ساياعىن ءۇي جاق­قا اكەلىپ جەيدى. اۋرۋ تاراي ما دەپ زارەمىز ءزار تۇبىنە كەتەدى»، دەيدى ول.

ال اۋدان اكىمىنىڭ سوزىنە سەنسەك، وسپەن اۋىلدىق وكرۋگىندەگى مال قورىمىن وسپەن جانە ەركىندىك ەلدى مەكەندەر اراسىنداعى ۋتاس دەگەن جەرگە ورنالاستىرۋ جوسپارلانىپتى. «ساراپتاما قورىتىندىسى شىققان سوڭ، قۇجاتتار وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنا تاپسىرىلا­دى. وبلىستىق باسقارماعا ءتيىستى قار­جى بولىنگەن جاعدايدا، قۇ­رى­لىس جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى»، دەيدى م.مۇحتاروۆ.

قالاي دەگەنمەن دە، اۋىل تۇرعىن­دا­رىنىڭ بيلىك وكىلدەرىنە دەگەن وكپەسى قارا قازانداي. ء«بىز ۋادەگە تويىپ بولعان ادامدارمىز. وسىنىڭ ءبارىن بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ايتىپ جاتىرمىز. اۋىلداعى اۋىز سۋ، جول ماسەلەسى شەشىلمەسە، جاستار دا بۇل جەرگە تۇراقتامايدى»، دەپ ۋايىم جەيدى اۋىل اقساقالدارى.

جوعارىدا ءبىز ايتىپ وتكەن پروب­لە­مالاردان بولەك 450-گە جۋىق تۇر­عىنى بار بۇل اۋىلدىڭ باسقا دا ۇساق-تۇيەك ماسەلەسى جەتەرلىك ەكەن. ماسەلەن، اۋىلداعى ينتەرنەتتىڭ كۇشى ءالسىز، بايلانىس ناشار. سونداي-اق ەركىندىكتە مەديتسينالىق بەكەت بار ەكەن دە، مەدبيكە وسپەننەن قاتىناپ جۇمىس ىستەيتىن كورىنەدى. جاستار قول بوستا نەمەن اينالىسارىن بىلمەي دال بولادى دەگەندى ايتادى اۋىل ازاماتتارى. ويتپەگەندە قايتسىن: اۋىلدا مادەنيەت ءۇيى، سپورت زالى جوق...

ەركىندىكتىڭ اقساقالدارى اۋىل­دىڭ تاريحي اتاۋى قاراجارتاس ەكەنىن ايتادى. بۇعان بۇل توپىراق­قا قازاق راديوسىنىڭ ساندۋعاشى اتانعان ساۋىق جاقانوۆانىڭ كىندىك قانى تام­عانىن قوستى. «اۋىلى­مىز­دىڭ اتاۋىن «قاراجارتاس» دەپ قال­پى­نا كەلتىرۋ ويدا بار. مۇم­­كىن، سونان كەيىن جاعدايىمىز جاقساراتىن شىعار...»، دەيدى بۇل كۇندە جو­عا­رى­نىڭ جاردە­مى­نەن كۇدە­رىن ابدەن ۇزگەن، اۋىل ءوزىن «جەبە» اتاپ كەتكەن جەڭىس قادىروۆ اقساقال.

ەركىندىك اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن «جاقسى سارىسۋ»، دەپ اتالاتىن وزەن اعىپ وتەدى ەكەن. كەزىندە ارناسى تولى بولعان بۇل وزەن بۇگىندە جىلاپ اعاتىن جىلعاعا اينالعان. «ەركىندىكتىڭ ەرتەڭى جارقىن بولعاي، سارىسۋدىڭ سۋى سارقىلماسا ەكەن»، دەگەن تىلەكپەن ءبىز دە مەكەنىمىزگە قايتتىق...

 

قاراعاندى وبلىسى،

شەت اۋدانى،

ەركىندىك اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ەگىزدەر فەستيۆالى

قوعام • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار