قوعام • 09 اقپان، 2022

Tanym Project: پسيحولوگكە جۇگىنۋدىڭ ابەستىگى جوق

79 رەت كورسەتىلدى

پاندەميا ەسىگىمىزدى قاققالى ادامزات بالاسى قۇندىلىقتارىن سارالاپ، ءومىر سالتىنا بۇرىنعىداي بەيجاي قارامايتىن بولدى. قاتاڭ شەكتەۋدىڭ كەسىرىنەن ادام بالاسى ۇيدەن شىقپاۋعا ءماجبۇر بولعاندا، پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ءتوزىمدى بولۋدىڭ ماڭىزى مەن قاجەت بولسا مامان كومەگىنە جۇگىنۋدىڭ ەش ابەستىگى جوعى تۋرالى جازباعان باق قالماعان بولار، ءسىرا.

كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل، «EQ»

جالپى، ءتانى اۋىرسا دارىگەرگە باراتىن ادامنىڭ جانى قينالسا پسيحولوگكە جۇگىنسە، نەسى ايىپ؟ الدەبىر ساۋال مازالاپ، جانى با­­­يىز تاپپاعاندا وسى سالادا ارنايى ءبىلىمى بار مامانعا ەمەس، جولداس-جوراسى­نا حابارلاسۋ – كوپتىڭ ادەتى. پسي­­حولوگتىڭ كەڭەسىنە جۇگىنۋدى ەرىككەننىڭ ەرمەگى، «تو­­­يىپ سەكى­رۋدىڭ» كورىنىسى رەتىندە قابىل­داي­­تىندار دا از ەمەس. وسى رەت­تە جوعارىدا ايتىپ وتكەن باق، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەلسەن­دىلەر، پسيحولوگكە بارۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ايتىپ الەك.

وسى ورايدا سوزدەن ىسكە كوش­كەندەر دە تابىلدى. جاستارعا پسيحولوگ كەڭەسىنە جۇگىنۋ، باسىنا تۇسكەن ماسەلەمەن ءبولىسۋ قا­لىپتى، ال كەي جاعدايدا ءتىپ­تى دۇرىس ەكەنىن ايتىپ قانا قوي­ماي، ەرىكتىلەر جينالىپ، مۇم­كىندىگىنشە ماتەريالدىق كو­مەك قولىن سوزاتىن ماماندار توبى قۇرىلىپ ارنايى جوبانى قولعا الدى. بۇل – Tanym Project جوباسى. اتالعان كوممەرتسيالىق ەمەس الەۋمەتتىك جوبا اياسىندا قازاقستاندىق جاستاردى پسي­حو­لوگيالىق قولداۋ جانە 1 000 تەڭگە كومەك الۋعا مۇمكىندىگى بار. ماسەلەڭىزدى ءتۇسىندىرىپ Instagram نە Telegram جەلىلەرىندەگى پاراق­شاعا جازساڭىز بولعانى، جوبا ۇيىمداستىرۋشىلارى سۇرا­عى­ڭىزعا قاراي مامان تاڭداپ بەرەدى.

ۇيىمداستىرۋشىلار باستامانى «قازاقستان جاستارىنا پسي­حولوگيالىق كومەك كورسەتۋگە دا­يىن ەرىكتىلەر جوباسى» دەپ تانىستىرۋدا. توپتىڭ قۇرىلۋىنا ەلدەگى قىزداردىڭ ماسەلەسى تۇرتكى بولىپتى. ياعني جوبا قىزدار ءوز باعاسىن ءبىلىپ، ءوز كۇشىنە سەنسە، ومىردە كەزدەسكەن قيىندىقتارمەن كۇرەسۋگە كومەك السا دەگەن نيەت­پەن قۇرىلىپتى. جاستار جوبا ۇيىم­داستىرۋشىلارىنا اتا-انا، تۋىس، دوستار، جالپى قوعاممەن بايلانىس بويىنشا سۇراقتارمەن، ءوز ءوزىن دۇرىس باعالاۋ، مانساپ، بالا تاربيەسى، قيىن پسيحو­لو­گيا­لىق جاعدايلارعا قاتىستى ماسە­لە­لەر بويىنشا حابارلاسا الادى. 

ەرىكتىلەر توبىندا پسيحولوگتەرمەن قاتار جۋرناليستەر، ديزاينەرلەر دە بار ەكەن. نەگىزگى جۇ­مىستى پسيحولوگتەر اقىلى تۇر­دە جۇر­گىزەدى، قالعانىنىڭ جۇ­مى­سى­ن­ا ەشتەڭە تولەنبەيدى. پسي­حو­لوگتەردىڭ بارلىعى ارنايى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن، بۇل سالادا بىرنەشە جىل قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ماماندار.

بۇل ەرىكتى جۇمىس بولسا دا، از دا بولسا اقى تولەۋ ءىسىن ولار «اقشا تولەۋ – وزىمەن جۇ­مىس ىستەۋگە ازىرلىگىن ءبىلدىرىپ، پسيحو­لوگ­تىڭ ەڭبەگى مەن ۋاقىتى زايا كەت­پەي­تى­نىنە كەپىلدىك بەرەدى» دەپ تۇسىن­د­ى­رەدى. پسيحولوگتەر ماسەلە شە­شىل­گەنگە دەيىن كونسۋلتاتسيا بەرەدى، ءارى قارايعى كومەگى ءۇشىن ءوزارا كەلىسىپ، جۇمىستى جالعاستىرادى. ءبىر ەسكە­رە­تىن جايت – تامىرى تەرەڭدەپ كەتكەن ۇلكەن ماسەلەلەردى شەشۋدە جو­با­نىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى.

«العاشىندا كومەك قۇنى 500 تەڭگەدەن باستالعان، قالاعان ادام بەلگىلەگەن سومادان دا كوپ تو­لەي الاتىن. دەگەنمەن ءبىراز تا­جى­ريبەدەن كەيىن ورتاق سومانى بەل­گىلەۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دادىق. The Manat Foundation قا­يىرىمدىلىق قورى كون­سۋل­تا­تسيا اقىسىن تولەي ال­ماي­تىن­داردىڭ شىعىنىن وتەۋگە ءازىر ەكەنىن ايتىپ، سەرىكتەس بولۋدى ۇسىندى. قور بۇگىندە ءبىرشاما جاستىڭ سۇراعىنا جاۋاپ الۋعا جاعداي جاساپ ۇلگەردى»، دەيدى ۇيىمداستىرۋشىلار.

جوباداعى مامانداردىڭ كۇن­دە­لىكتى ءوز جۇمىسى بولعاندىق­تان، پسيحولوگتەر قولى بوس كەزدە كون­سۋل­تاتسيا جۇرگىزەدى. سوندىق­تان ۇيىمداستىرۋشىلار ماماندارمەن الدىن الا كەلىسىپ، بەل­گىل­ەنگەن ۋاقىتتا بايلانىسقا شى­­­عۋىن تالاپ ەتەدى. بايلانىس كە­زىندە تىنىش، ادامداردان الىس جەرگە بارۋعا كەڭەس بە­رە­دى. كەز­دەسۋگە قاتىسپايتىن بولسا، ۋا­قىتىنان بۇرىن ەسكەرتۋ دە ماڭىزدى. ەلوردا مەن الماتى قالالارىنىڭ تۇرعىندارى پسيحولوگتەرمەن جۇزدەسە الادى، ال رەس­پۋبليكا ايماقتارىنداعى جاستار تەك ونلاين فورماتتا عانا كەزدەسۋ مۇمكىندىگىنە يە.

جوبانىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۇلپان رامازانوۆا جوبانىڭ ءوزى­­نىڭ جەكە بلوگىنان باستاۋ ال­­­عا­نىن ايتادى. العاشىندا جەكە پاراقشاسى ارقىلى الىس­تا­عى سىڭلىسىنە ارناپ جازبالار جولداعان. ول ءسىڭلىسى «مەنەن سۇراۋعا ۇيالعانىن ەڭ بولماعاندا جەلىدەن وقىسا» دەپ ويلاعانىن ايتادى. ء«بىراز ۋاقىتتان كەيىن باسقا دا قىزدار كومەككە جۇگىنە باستادى. سول كەزدە ماسەلەگە ما­ماندار ارالاسۋى كەرەگىن ءتۇ­سىندىم. ويتكەنى مەن پسيحولوگ ەمەسپىن، بارىنە كومەكتەسە المايمىن»، دەيدى ۇلپان.

وسى يدەيا تۋعاننان كەيىن، ساي­كەستىك پە، باسقا ما، بىراق جاننا ەسىمدى پسيحولوگ پسيحولوگتەر قوعامداستىعىندا جۇ­مىس ىستەيتىنىن ايتادى، بىرگە جۇ­مىس ىستەۋگە ۇسىنىس بىلدىرەدى. «كەز­دەسىپ، جوبانىڭ باعىتىن ناقتىلادىق. ەندى كونتسەپتتى اشا تۇسەتىن اتاۋ تاڭداۋىمىز كەرەك بولدى. شىنى كەرەك، بۇرىن-سوڭدى تاجىريبەمىز بول­ماعاننان كەيىن قانداي ناتي­جە كۇتەرىمىزدى دە بىلمەدىك. مەحانيزمى دايىن بولعان سوڭ، شەگىنەرگە جول جوق دەپ، بەلدى بەكەم بۋدىق. الەۋ­مەت­تىك جەلىلەردەگى پاراق­شا­مىز­دى جۇرگىزۋ ءۇشىن ەرىك­تىلەر مەن ديزاينەرلەردى تاۋىپ، كومەگىنە جۇگىندىك. ءدال قازىر 15 پسيحولوگ جاستارعا كومەك كورسەتىپ ءجۇر»، دەيدى ۇ.رامازانوۆا.

پسيحو­لوگ­تەر تۋرالى اقپاراتقا نازار سال­ساق، بارلىعى تاجىريبەلى ما­مان­دار. اراسىندا چەحيا، رەسەي ۋني­ۆەر­سي­تەت­تەرىنىڭ تۇلەك­تەرى دە بار.

جوبا ۇيىم­داستىرۋ­شى­لا­رى­نىڭ ايتۋىنشا، پسيحو­لوگ­تەر­دىڭ جۇمىس باعىتى دا ءار ءتۇرلى. «جۇمىسقا قابىلداردا ماماننىڭ ءبىلىمى، تاجريبەسى مەن باعىتىنا ءمان بەرەمىز. قازىر الەۋمەتتىك جە­لى­دە قاپتاپ كەتكەن نۋمەرولوگ، اس­ترو­لوگتەرمەن جۇمىس ىستەمەيمىز. «الەمدى قۇتقارامىز» دەگەن ۇلكەن ماقسات تا قويمادىق. كىشىگىرىم اقى تولەۋ (دونات) ارقىلى پسيحو­لو­­گتەرىمىزدى جۇمىس ىستەۋگە ىن­تا­­­لان­­دى­رامىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىر كىسىدەن كەلگەن ەڭ ۇلكەن دونات مولشەرى – 10 مىڭ تەڭگە. تۇسكەن اق­شا­نى ەرىكتىلەرگە دە بەرۋگە تىرىسامىن»، دەيدى ۇلپان رامازانوۆا.

2021 جىلعى شىلدەدەن قازان ايىنا دەيىن 4 اي ىشىندە 400 كونسۋلتاتسيا جۇرگىزىلگەن. جاس­تاردىڭ جوباعا دەگەن پىكىرى وڭ. ۇيىمداستىرۋشىلار ىسكە كىرىسپەس بۇرىن ساۋالداما جۇرگىزگەن. وندا جاستاردان «پسيحولوگكە با­رۋعا نە كەدەرگى؟» دەپ سۇراپتى. العاشقى سەبەپ رەتىندە كوپشىلىگى قاراجات ماسەلەسىن كورسەتكەن. ودان كەيىن سەبەپتەر اراسىندا ماماندارعا سەنبەۋ دە بار. ءبىز­دىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز – ادامداردى قۇتقارۋ ەمەس، مامانعا جۇگىنۋدىڭ ابەستىگى جوق ەكەنىن كورسەتىپ، توس­قا­ۋىلداردى جويىپ، قوعامنىڭ پى­كىرىن وزگەرتۋ»، دەيدى جوبانى ۇيىم­داستىرۋشىلار.

جوبانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارىندا جازىلعان پىكىر­­لەردىڭ كوپشىلىگىندە پسيحو­لوگ­تەر جۇمىسىنا جوعارى باعا بە­رىل­گەن. اسەم كاميتوۆا ەسىمدى ما­مانمەن جۇمىس ىستەگەن بويجەتكەن دوسىنىڭ كەڭەسى بو­يىن­شا حابارلاسقانىن ايتادى. «دە­گەن­مەن پسيحولوگ مەنى بىردەن باۋراپ الدى. ءوز ماسەلەمدى اشىپ اي­­تۋعا قىسىلمادىم. پسيحو­لوگ­پەن جۇمىس بىرنەشە ايعا سوزىلدى. ول تەك سۇراعىما جا­ۋاپ بەرىپ قوي­ماي، ماسەلەنىڭ ءتۇپ توركىنىن انىقتاۋعا كومەك­تەستى. ماماننىڭ تاپسىرماسىن ورىنداپ قانا ءجۇر­دىم. الايدا الىسقا كوز تاستاسام، ايتارلىقتاي پروگرەسس بولعانىن بايقايمىن. قازىر مازامدى الاتىن قورقىنىش، قاتەر سياقتى جاعىمسىز سەزىمدەردەن ارىلدىم. بۇعان ءدارى-دارمەكسىز-اق جەتكەنىمدى اتاپ وتكىم كەلەدى. اسەم ءوز ماسەلەممەن ءدارىسىز كۇ­رەسىپ كورۋدى ۇسىنعان-دى، ونىڭ كەڭەسىنە قۇلاق اسقانىما قۋا­نىشتىمىن. شىنى كەرەك، ماماننىڭ جاعىمدى اسەرى بولعانى سونشا، ونىمەن ءار كەزدەسۋدى اسىعا كۇتەتىن بولدىم»، دەپ جازادى ول.

باسقا دا پىكىرلەرگە نازار سال­­­ساق، ماسەلەلەر ءار الۋان. ءبىرى شا­مادان تىس كوپ تاماق جە­ۋى­نىڭ سەبەبىن تاپپاي كەلگەن بولسا، ەندى ءبىرى اتا-اناسىنىڭ اجىراسقانىن ايتىپ، كومەك ىزدەگەن. اقشا جيناي الماۋ دا، قارجىنى ءتيىمدى جۇمساي الماۋ دا جاستاردىڭ ءجيى كەزدەسەتىن پروبلەماسى، ويتكەنى وسى سەبەپپەن حابارلاسقاندار از ەمەس. اتا-انامەن، دوستارمەن قارىم-قاتىناستىڭ دۇرىس بولماۋى دا كوپتى تولعاندىرسا كەرەك، كوللەدج بەن ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى كو­بىنە وسى ماسەلەگە شەشىم ىزدەيدى ەكەن. ال كومەككە جۇگىنۋشىلەردىڭ بارلىعى دەرلىك 18-گە تولعان ازاماتتار. ءبىر قى­زىعى، شەتەلدەگى جاس­تا­رىمىز دا كوپتەپ حابارلاسقان. پىكىرلەردەن بايقاعانىمىزداي، ولار شەتەلدە ماماننىڭ قىزمەتى قالتاعا سال­ماق سالاتىنىن، سول ءۇشىن جوبا اياسىندا كومەك العانىن جا­­زىپتى.

«كەلەڭسىز جاعدايلار دا بولدى، البەتتە. العاش رەت ءوتىنىش بىل­دىرگەندەردىڭ ءبىرى كۇتكەن نا­تي­جە كورمەي، شاعىمداندى. مۇنداي جاعدايدا اشىق ايتقان، ماسە­­لەنى بىرلەسىپ شەشكەن ابزال. پسي­حولوگتەر دا وزدەرى كوتەرە ال­ماي­تىن جۇكتى موينىنا الماي­دى»، دەيدى جوبانىڭ باسى-قاسىن­دا­عىلار.

«قازاقستاندىقتاردا نەگىزىنەن پسيحولوگكە بارۋ ءداستۇرى قالىپ­تاس­پاعان. ەلىمىزدە وسىعان قا­تىس­تى باستامالار دا بولمادى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ء«وزىن ءوزى تانۋ» ءپانى عانا بار. الايدا ونى ارنايى مامان وقىتپاسا، قاجەت ناتيجەگە جەتپەسىمىز انىق. بۇگىندە كۇنىنە 5 ءوتىنىش قارايمىز. وسىلايشا، جاستاردىڭ قاتەلىكتەرىنىڭ الدىن الامىز دەپ سەنەمىن»، دەيدى ۇلپان رامازانوۆا.

راسىمەن، ەلىمىزدە پسيحولوگكە بارۋدى نامىس سانايتىن، بارعىسى كەلسە دە كوپشىلىكتىڭ رەاكتسياسىنان قورقاتىندار جەتكىلىكتى. ونىڭ ۇستىنە، ازاماتتاردىڭ كۇن­دە­­لىكتى قاجەتتىلىگىن قامتا­ماسىز ەتۋگە ارەڭ جەتەتىن جالا­قى­سى پسيحولوگ قىز­­مەتىنە جۇگىنۋگە مۇمكىندىك بەر­مەيدى. دە­گەنمەن جوعارىدا ءسوز ەتكەن ەرىك­تىلەر سياقتى قوعامعا پايدالى بولۋعا نيەتتى ازاماتتار باردا ءۇمىت ۇزىل­­مەيدى. ادام قوعامسىز ءومىر سۇر­­­مەيتىنىن ايتامىز. دەگەن­مەن قوعامنىڭ قۇراۋشىسى – ادام ەكە­نىن ۇمىتپاعان ابزال. ءۇي­دىڭ جاقسىسى – اعاشىنان بولسا، قو­عام­نىڭ جاقسىسى – سۇ­را­عىنا جاۋاپ تابا بىلگەن، جەكە با­سىن­داعى ماسەلەسىنە جا­ۋاپ­كەر­شى­لىكپەن قاراپ، ونى شەشۋگە تىرىساتىن ادامداردان قۇرالادى ەمەس پە؟

سوڭعى جاڭالىقتار

جاڭا باعىت

ساياسات • كەشە

ءورت: قاۋىپ پەن ساقتىق

توتەنشە جاعداي • كەشە

تۇلعا تۋرالى تۋىندى

ادەبيەت • كەشە

جولبارىس جىمى

ادەبيەت • كەشە

ەل سەنىمىن جالعاعان جوبا

ەكولوگيا • كەشە

جەلاياقتار استانادا جينالادى

جەڭىل اتلەتيكا • كەشە

جانىبەكتى جەكپە-جەككە شاقىردى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار