ەكولوگيا • 08 جەلتوقسان، 2021

قازاقستاندا قار بارىسىن مونيتورينگىلەۋ ءۇشىن تەلەمەتريا قولدانىلدى

47 رەت كورسەتىلدى

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇدب) قر ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن جانە «بارىس» حوككەي كلۋبىمەن بىرلەسىپ، سپۋتنيكتىك تەلەمەتريا ارقىلى قار بارىستارىن تاڭبالاۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

جۇمىستار «التىن-ەمەل» مەملەكەتتىك ۇلتتىق پاركىنىڭ اۋماعىندا باستالدى، وندا ۇرعاشى قار بارىسىنىڭ تەلەمەترياسى جۇرگىزىلدى.

قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى قوعاممەن بايلانىس بولىمىنە سىلتەمە جاساپ. باستاما قازاقستاندا العاش رەت وتكىزىلىپ وتىر جانە بۇۇ دب، قازاقستان ۇكىمەتى مەن عالامدىق ەكولوگيالىق قوردىڭ (عەق) بىرلەسكەن جوباسى اياسىندا قار بارىسىنىڭ مەكەندەۋ ورتاسى مەن قونىس اۋدارۋ جولدارىن انىقتاۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

سپۋتنيكتىك جابدىق - جانۋارلاردىڭ قونىس اۋدارۋىن ودان ءارى زەرتتەۋ، قاۋىپتەردى انىقتاۋ جانە ازايتۋ بويىنشا ۇسىنىستار جاساۋ ءۇشىن جانۋارلاردىڭ قوزعالىسى تۋرالى اقپاراتتى ماماندارعا جىبەرەتىن قارعى بولىپ تابىلادى. قارعىلار ءابسوليۋتتى ەكولوگيالىق تازا جانە قاۋىپسىز، ال اۋلاۋ گۋمانيستىك جانە قاۋىپسىز ادىسپەن جۇزەگە اسىرىلادى، ول اۋعانستان، ءۇندىستان، قىتاي، موڭعوليا، نەپال، پاكىستان جانە رەسەي سياقتى ەلدەردە ءساتتى جانە بىرنەشە رەت جۇزەگە اسىرىلعان. ءادىستىڭ ءمانى مىنادا: اۋلاۋ ادامنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىنسىز وتەدى، بۇل جانۋاردىڭ سترەسس جانە جاراقات الۋ قاۋپىن بىرنەشە ەسە ازايتادى.

«قازاقستانداعى قار بارىسىنىڭ پوپۋلياتسياسىن زەرتتەۋ جانە قورعاۋ ەلدىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن ۇلكەن قۇندىلىق بولىپ تابىلادى. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ارقاسىندا ءبىز وسى جىرتقىشتى ەلدە زەرتتەۋدە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتتىك. 2010-2020 جىلدارى رەسپۋبليكادا جاڭا مەكەندەۋ ورىندارى تىركەلدى، سوندىقتان قونىس اۋدارۋ جولدارىن انىقتاۋ وسى ءتۇردىڭ قازاقستاندىق پوپۋلياتسياسىن زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ بويىنشا ودان ءارى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن ماڭىزدى»، دەدى بۇۇ دب-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى ياكۋپ بەريش.

قار بارىسىنىڭ سپۋتنيكتىك تەلەمەترياسى بويىنشا جۇمىستار اعىمداعى جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا «التىن-ەمەل» مەملەكەتتىك ۇلتتىق پاركىنىڭ اۋماعىندا ونىڭ تىرشىلىك ەتۋ ورىندارىندا باستالدى، وندا جىرتقىش العاش رەت فوتوتۇزاقتا 2020 جىلى تىركەلدى. جابدىقتى ورناتۋ ءۇشىن ا.ن. سەۆەرتسوۆ اتىنداعى ينستيتۋتتىڭ حالىقارالىق ساراپشىلارى: اندرەي پوياركوۆ، دميتري الەكساندروۆ جانە حوسە انتونيو ەرناندەس-بلانكو تارتىلدى. ولاردىڭ موڭعوليا مەن رەسەيدەگى قار بارىسىن، جولبارىستى جانە باسقا دا مىسىق تۇقىمداستاردى تاڭبالاۋ بويىنشا جۇمىس تاجىريبەسى بار. عالىمدار قار بارىسىنىڭ العاشقى ەرەسەك داراعىن سپۋتنيكتىك تاڭابالاۋدى جۇرگىزدى. جەتىسۋ جانە ىلە الاتاۋى، التاي جانە باتىس تيان-شان اۋماقتارىندا تاعى التى سپۋتنيكتىك قارعى ورناتۋ جوسپارلانۋدا. اۋلاۋعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى زوولوگيا ينستيتۋتىنىڭ قازاقستاندىق عالىمدارى قاتىستى. بۇل قازاقستاندىق مامانداردى قاتار وقىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان قۇتپانباەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىنگى تاڭدا سپۋتنيكتىك تاڭبالاۋ جانۋارلاردىڭ مەكەندەۋ ورىندارى مەن قونىس اۋدارۋىن قاداعالاۋدىڭ زاماناۋي جانە نەعۇرلىم قاۋىپسىز ءادىسى بولىپ تابىلادى.

«قار بارىسىنىڭ سپۋتنيكتىك تاڭبالانۋى ول تىرشىلىك ەتەتىن بىرقاتار ەلدەردە، سونىڭ ىشىندە ءۇندىستاندا، قىتايدا، موڭعوليادا، رەسەيدە قولدانىلادى. قازاقستاندا بۇل ءادىس العاش رەت قولدانىلدى. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز قار بارىسىنىڭ تىرشىلىك ەتۋ ورتاسىنىڭ شەتىندە ورنالاسقاندىقتان، سپۋتنيكتىك تاڭبالاۋ مونيتورينگتى جاقسارتۋ جانە ونى قورعاۋ ءۇشىن ودان ءارى ءىس-قيمىل جاساۋ بولىگىندە وڭ ناتيجە بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ونىڭ ۇستىنە، سوڭعى جىلدارى وسى قۇندى ءتۇر پوپۋلياتسياسىنىڭ كوبەيۋىنىڭ جاقسى ءۇردىسى بايقالادى – فوتوتۇزاقتاردىڭ ارقاسىندا الەۋەتتى مەكەندەۋ ورىندارىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى، داراقتاردى ەسەپتەۋ جۇرگىزىلەدى»، دەدى ەرلان قۇتپانباەۆ.

قار بارىسىن سپۋتنيكتىك تاڭبالاۋ جونىندەگى باستامانى بىرنەشە جىل بويى ءيربيستى ساقتاۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا بەلسەندى قاتىسىپ كەلە جاتقان «بارىس» حوككەي كلۋبى قولدادى. كلۋب قار بارىسىن تاڭبالاۋ جۇمىستارى اياسىندا پايدالانىلاتىن سپۋتنيكتىك قارعىنىڭ قوسىمشا داناسىن ساتىپ الدى.

«بارىس» حك پرەزيدەنتى بوريس يۆانيششەۆ «كلۋبتىڭ ءيربيستى زەرتتەۋگە قوسقان ۇلەسى قىزىل كىتاپقا ەنگەن ءتۇردى ساقتاۋ ماسەلەسىنە جانكۇيەرلەردىڭ ۇلكەن اۋديتورياسىنىڭ نازارىن اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، سونداي-اق كلۋبتىڭ جابايى تابيعاتتى ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە دەگەن بەيىلدىلىگىن كورسەتەدى» دەپ اتاپ ءوتتى. قار بارىسى حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعىنىڭ (حتقو) قىزىل تىزىمىنە ەنگىزىلگەن جانە تىرشىلىك ەتەتىن بارلىق 12 ەلدە، سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا دا سيرەك كەزدەسەتىن نەمەسە جويىلىپ بارا جاتقان ءتۇر مارتەبەسىنە يە.



 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار