ايماقتار • 12 قازان، 2021

ەلەكتروندى بيلەت سىناقتان وتە الا ما؟

56 رەت كورسەتىلدى

وبلىس ورتالىعىنداعى قوعامدىق كولىكتەر ەلەكتروندى جولاقى جۇيەسىنە اۋى­سىپ، قازىر جوبا سىناق جۇزىندە جۇرگىزىلۋدە. بىراق وسى سىناقتىڭ ءالى بى­تەر ءتۇرى جوق.

ەلىمىزدەگى اۆتوبۋستاردا ەلەكتروندى بيلەت جۇيەسىن قولدانۋ نۇر-سۇلتان، الماتى سياقتى مەگاپوليستەردە، ودان ءارى قاراي تۇركىستان، اقتاۋ، اقتوبە، سەمەي قالالارىندا جۇزەگە اسىرىلدى. ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين بىلتىر قاراشا ايىندا باسقا دا وبلىستاردى وسى جۇيەگە كوشىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن-ءدى.

جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى كە­زىندەگى قيىندىقتار، سىناقتار جاڭا جۇيەنىڭ بىرتە-بىرتە كۇندەلىكتى قول­دانىسقا ەنۋىنە كەدەرگى بولا المادى. اۆتوبۋس كارتالارىمەن تولەۋ، سارا­لان­عان تاريف نەگىزىندە جولاقىسىن وتەۋ ءبىر ىزگە كەلتىرىلدى. جولاۋشىلار بۇ­رىنعىداي ۇساق تيىن الىپ ءجۇرۋدىڭ قا­جەتى جوعىن تۇسىنە باستادى. ەڭ الدىمەن تۇرعىنداردىڭ جاڭاشىلدىقتى ءتۇسىنىپ، قولداعانى قاجەت. جول ءجۇرۋ كارتاسىنا ايىنا ءبىر رەت اقشا سالىپ، جۇرە بەرەسىز. جولاۋشى كارتانى قۇرىلعىعا باسقان كەزدە جاسىل نۇكتە جانىپ، جولاقى الىنادى.

قازىر وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوكولىك جولدارى باسقارماسىندا جاڭا جۇيەنى ەن­گىزۋگە دايىندىق جۇ­مىس­تا­رى جۇر­گى­زىلۋدە. ەكىباستۇز قالا­سىندا دا ەلەك­­تروندى تولەم جاساۋ جۇمىستارى جۇ­يە­لى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اۆتوبۋس كون­دۋك­تور­لارىنىڭ بارلىعى ءموبيلدى، ستاتسيونارلى ۆاليداتور ارقىلى جولاقى قابىلدايدى. ال وبلىس ورتالىعىنداعى قوعامدىق كولىك كوندۋكتورلارىنىڭ باسىم بولىگى ءموبيلدى ۆاليداتوردى پايدالانۋدا. سونىمەن بىرگە قالالىق ترامۆاي باسقارماسىندا ينتەرۆال ساق­تاۋ، كارتامەن تولەۋدە قيىندىق جوق. ال جالپى قوعامدىق كولىكتەر – ترامۆاي مەن اۆتوبۋستاردا قاجەتتى قۇرىلعىلار ورناتىلۋدا. قالاي قولدانۋ قاجەتتىگى ەكى تىلدە تۇسىنىكتى جازىلعان. الەۋمەتتىك جەڭىلدىك قاراستىرىلعان، قىزمەتتىك جانە قاراپايىم، ءتۇسى ءارتۇرلى كارتالار بار. قوعامدىق كولىكتى ءجيى پايدالاناتىندار ءۇشىن قوسىمشا بونۋستار بولۋى مۇمكىن. تاريفتىك كەستە ساقتالادى. ال­عاشقى كەزدە قالادا قولدانىلاتىن بار­لىق تاريف قولجەتىمدى بولادى. ال جۇيە ىسكە قوسىلعاننان كەيىن سارالانعان تاريف ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. كارتامەن تولەۋ تيىنمەن تولەگەنگە قاراعاندا ارزان. جاڭا جۇيە جولاۋشىلار تۋرالى مالىمەتتەردى سارالاپ، قانداي با­عىتتاعى مارشرۋتتار سۇرانىسقا يە، قاي­سىسىن وڭتايلاندىرۋعا بولا­تى­نىن انىقتاي الادى. سونىمەن قاتار ۆا­ليداتورلار جولاقى تولەۋدى اشىق جۇرگىزۋگە كومەكتەسەدى. مىسالى، كولىك كوم­پانياسىن سۋبسيديالاۋ قاجەت بولسا، اكىمدىكتەر ناقتى جاعدايدى جۇيە ارقىلى كورە الادى. كولىك كوم­پانياسىنىڭ يەسى كۇنىنە 1 مىڭ جولاۋشىنى تاسى­­مال­داعانىن جەتكىزسە، قۇرىلعى 100 ادام­نىڭ وتكەنىن كورسەتىپ بەرەدى. بىراق ماسە­لە­نىڭ مانىسىنە كەلسەك، ءالى دە اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى، كون­­دۋكتورلار مەن كەيبىر جولاۋشىلار جاڭاشىلدىقتىڭ ەنگىزىلۋىن قۇپ­تا­مايتىن كورىنەدى. ولار جاڭا جوبا ەنگىزىلسە، تابىس ازايىپ قالادى دەپ كۇدىكتەنەدى.

قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسەتىن بىر­دەن-ءبىر تاقىرىپ – ەلەكتروندى بيلەت پەن ديففەرەنتسيالدى تاريف ماسەلەسى. وبلىس ورتالىعىنداعى «سمارت اۆ­تو­بۋس پۆ»، BPC Kazakhstan كوم­پا­نياسىنىڭ O-CITY جوبالارى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى ت.توقتاعانوۆتىڭ ايتۋىنشا، جو­با­نىڭ ماقساتىنا ساي جاڭا جۇيە، قو­عام­دىق كولىكتەردىڭ ءجۇرۋ ينتەرۆالى، ولاردىڭ ۇزدىكسىز جاڭارۋى جۇر­گىزۋشىلەر مەن كوندۋكتورلاردىڭ سا­­پا­لى قىزمەت كورسەتۋىنە قاجەت. جانە دە اكىمدىكتەرگە جولاۋشىلار اعى­­نىن انىقتاپ، تۇرعىنداردى تاسى­مال­­­داي­تىن كاسىپورىندارعا بەرىلۋى ءتيىس سۋبسيديا مەن وتەماقى كولەمىن بەل­گى­لەۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى، وبلىس ورتالىعىندا 16 الەۋمەتتىك سانات وكىل­دە­رى قوعامدىق كولىكتە جەڭىلدىكپەن جۇرە الادى. ال اۆتوبۋس، شاعىن اۆتوبۋس پەن ترامۆاي ارقىلى ناقتى قانشا ادام تاسىمالداناتىنى بەلگىسىز.

– ءبىزدىڭ مىندەت – ەلەكتروندى بيلەت ارقىلى جولاۋشىلار ەسەبىن جۇرگىزىپ، الىنعان مالىمەتتەردى بيلىك پەن تاسىمالداۋشى كومپانيالارعا ۇسىنۋ. اكىمدىك پەن كاسىپورىن باسشىلىعى ارنايى ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى باقىلاي الادى. جولاۋشىلاردىڭ بي­لەت­تى قانداي جولمەن تولەگەنى جۇيەدە كورسەتىلەدى. جەڭىلدىكپەن جۇرەتىن ادامدار سانى انىقتالعان سوڭ بەلگىلى ءبىر باعىتتارعا الەۋمەتتىك ماڭىز بەرىلەدى. سودان سوڭ ولار سۋبسيديا مەن وتەماقى الا الادى. جولاۋشىلار تاسىمالىمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار بۇل باستامانى قولدايدى، – دەيدى ت.توقتاعانوۆ.

ەندىگى ءبىر ماسەلە – ديففەرەنتسيال­دى تاريف ەنگىزۋ. جاقىندا وبلىس ورتا­لى­عىنىڭ تۇرعىندارىمەن الەۋمەت­تىك جەلىدەگى تىكەلەي ەفير ارقىلى قالا اكىمى اسايىن بايحانوۆ تيىن ارقىلى تولەم جاسايتىن تۇرعىندار 150 تەڭگە تولەۋگە مىن­دەتتەلۋى مۇمكىن دەدى. بانك جانە اۆتو­­بۋس كارتالارىنىڭ يەلەرى ەلەكتروندى تۇردە 80 تەڭگە اۋدارادى.

– ديففەرەنتسيالدى تاريف – تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ قۇقىعىن شەكتەۋ ەمەس. ولارعا قولما-قول اقشامەن نەمەسە كار­تامەن تولەۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. اۆتو­بۋس كارتاسى بولماسا، 75 تەڭگە تولەيدى، – دەدى ت.توقتاعانوۆ.

ياعني سارالانعان ءتاريفتىڭ تيىمدىلىگى جولاقىنى ەلەكتروندى تۇردە وتەۋگە ىق­پال ەتەدى. ەلەكتروندى بيلەتتەۋ جۇ­يەسى قاراپايىم جانە تولىق دەربەس­تەن­دىرىلگەن تاريف دەلىنەدى. بۇل – وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ قاعيداتى بويىنشا جول ءجۇرۋدىڭ تسيفرلى تولەمى. قولما-قول اقشامەن جۇمىس ىستەيتىن قازىرگى بي­لەتتەۋ جۇيەلەرى – قولدانىستاعى تا­لاپ­تارعا ەندى ساي كەلمەيدى دەگەن ءسوز. وبلىس ورتالىعىنا ارا-تۇرا اۋىلدان كەلىپ، قوعامدىق كولىكپەن قاتىنايتىن تۇر­عىندارعا دا اۆتوبۋس كارتاسىن الۋعا كەڭەس بەرەدى.

جالپى، وبلىس ورتالىعىندا ەلەكتروندى بيلەت جۇيەسى سالاسىندا ەكى وپەراتور بولسا، بۇل رەتتە، بىرىنشىدەن، تۇرعىندارعا بىرنەشە تولەم قۇرالىن ساتىپ الۋ ءتيىمدى ەمەس. ەكىنشىدەن، ءار­تۇرلى وپە­راتورلاردان مالىمەت جيناۋ جەر­گى­لىكتى بيلىككە ىڭعايسىزدىق تۋدىرۋى ىق­تيمال، – دەيدى O-CITY جوباسىنىڭ جەتەكشىسى.

ال ەكونوميست ساۋلە قۇنياز­بەك­و­ۆا­نىڭ ايتۋىنشا، «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان ەلەكتروندى بيلەتتەۋ جوباسى – ديففەرەنتسيالدى تاريفكە نەگىزدەلگەن جۇيە. ەگەر ەلەكتروندى بيلەتتەۋ جۇيەسى ەن­گى­زىلسە، وندا تاريف تە ديف­فەرەن­تسيا­لانادى. سوندىقتان وبلىس ورتا­لى­عىندا ەلەكتروندىق بيلەتتەۋ جۇيەسى جۇ­مىس ىستەۋى ءۇشىن نۇر-سۇلتان، الماتى قالا­لا­رىنداعىداي سارالانعان تاريف كەرەك.

تاعى ءبىر ماسەلە – ەلەكتروندى بي­لەت­تەۋدەن بۇرىن ەسكىرگەن، جۇرۋگە كەل­مەيتىن، تۇرعىندارعا قولايسىز قوعام­دىق كولىكتەردى باعىتتاردان الۋ ماسەلەسى تۇر. اۆتوبۋس ايالدامالارى دا ابدەن توزعان. جوبا بويىنشا الداعى جىلدارى تۇرعىندار قورشاعان ورتاعا زيانى كوپ ەسكى اۆتوبۋستارمەن جۇرمەيدى. سوندىقتان قوعامدىق كولىكتەردىڭ تاسىمالداۋ مودەرنيزاتسياسى مەن تسيفر­لانۋى قاجەت. بۇل – اۆتوبۋستاردى جا­ڭار­تۋ، جاڭا باعىتتار اشۋ، كوشەلەردى جوندەۋ، قالالىقتار ءۇشىن ەلەكتروندى قارىم-قاتىناس مەحانيزمدەرىن جۇمىس ىستەتۋ دەگەن ءسوز. قوعامنىڭ، قاراپايىم حالىقتىڭ، قالانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق تالاپتارىنا ساي بولسا عانا، ەلەكتروندى بيلەتتەندىرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلاتىنى بەلگىلى.

– قازىر اۆتوبۋس پاركتەرى  جەكە­مەن­شىك يەلىگىندە. قوعامدىق كولىكتەردى جوندەۋ، جاڭارتۋ جۇمىستارى تاسىمالداۋشىلار ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان ەلەكتروندى بيلەتتەۋ جۇيەسى زاڭ جۇزىندە قوعامدىق كولىكتەردى ساتىپ الۋ نەمەسە جوندەۋ جۇمىستارىنا ارنالعان سۋبسيديا ءبولۋدى انىقتاۋ ءۇشىن قاجەت. وسى جۇيە نەگىزىندە تاسىمالداۋشىلار نەسيە الۋعا دا ءوتىنىم بەرە الادى، – دەيدى س.قۇنيازوۆا.

ال وبلىس ورتالىعىنداعى قوعامدىق كولىك ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل بارلىق اۆتوبۋستىڭ ەسكىرگەن جاي-كۇيى، قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى، بيل­بورد­تاردىڭ كوشەلەردى جاۋىپ كەتۋى، قو­عامدىق كولىكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، كۇ­تىمسىز ايالدامالار ماسەلەلەرى دەۋگە بولادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

نار نارىمبەتوۆ ەدى...

قازاقستان • كەشە

«وميكرون» شتامى وقشاۋلايدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

پورترەتتەگى پاراسات

ەلباسى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار