قازاقستان • 10 قازان، 2021

ميگرانتتار دەنساۋلىعىنا ءمان بەرمەي بولمايدى

51 رەت كورسەتىلدى

قازىر ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوبى بەتپەردە تاقپاعان، لوكداۋن بولماعان سياقتى. بۇل اي­ماقتاعى ۆاكتسينالاۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىنان دەسەك بولاتىنداي. ەۋروپالىق وداق­قا مۇشە بىرقاتار ەل COVID-19-دان كەيىنگى جاڭا بولاشاققا اياق باستى. دەگەن­مەن كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ بىرنەشە تولقىنىنان امان شىققان كارى قۇرلىق­تىڭ كوپتەگەن تۇرعىنى ءۇشىن كوپشىلىك جينالعان جەر ءالى دە قاۋىپ سەزىمىن تۋعىزادى.

COVID-19 ينفەكتسياسى 2020 جىلى ەۋروپاعا زاڭسىز يمميگراتسيا اعى­نىن ەداۋىر تومەندەتكەنىمەن، 2021 جىل­عا قاراي بوسقىندار كوشى قايتا قا­لىڭ­دا­دى. ميگرانتتار شەكارالار جابىل­عان ۋاقىت­تا وتكەن ۋاقىتتىڭ ورنىن تول­تىرۋعا اسىق­قانداي. ويتكەنى كوشى-قون دەڭ­گەيى اي­تارلىقتاي ارتقان. تە­ڭىز ارقىلى ءوتۋ سياقتى قاۋىپتى باعىت­تاردىڭ كوبەيۋ ىقتيمالدىعى دا بولجانىپ وتىر.

ميگرانتتاردىڭ وسالدىعى مەن ولار­دىڭ ەكونوميكالىق اسەرىن ەسكەرسەك، ەۋرو­پالىق وداق COVID-19 پاندەمياسى­نان كەيىن وزدەرى كۇتكەننەن ءبىراز باسقاشا ستسەناريگە تاپ بولۋى ابدەن مۇمكىن.

 

كوروناۆيرۋس كوشى-قوندى قانشالىقتى كەمىتتى؟

پاندەميا باستالعاننان ءبىر جارىم جىلدان استام ۋاقىت وتكەن سوڭ، ءتۇرلى تالداۋلار مەن ساراپتامالار ەۋروپا ەلدەرىندەگى COVID-19 شەكتەۋلەرى ميگرانتتار مەن پانا ىزدەۋشىلەرگە قالاي اسەر ەتكەنىن كورسەتتى.

شەكارالىق باقىلاۋ، ەلدەن شىعۋ­عا نەمەسە باسقا ەلدەن كەلۋگە شەكتەۋلەر جانە ۆيرۋستىڭ تارالۋىن بولدىر­ماۋعا باعىتتالعان باسقا دا شارالار باستاپقى­دا ەۋروپاعا كوشتى ەداۋىر ازايتتى.

ەۋروپالىق كوميسسيا 2021 جىلدىڭ باسىندا «2020 جىلى ەۋروپا وداعىنا مۇشە ەلدەردەن پانا سۇراۋ وتىنىشتەرى 33%-عا تومەندەدى» دەگەن مالىمدەمە جاسادى. كوميسسيانىڭ ايتۋىنشا، شەكارالاردان زاڭسىز ءوتۋدىڭ ازايعانى سونشالىقتى، سوڭعى رەت مۇنداي تومەن ستاتيستيكا 2013 جىلى تىركەلگەن. بۇعان ادام قۇقىقتارىنا قاتىستى كەيبىر رەتتەلمەگەن جاعدايلار دا اسەر ەتتى.

كوپتەگەن پانا راسىمدەۋ بيۋروسى مەن كونسۋلدىق جابىلدى، ال كەيبىر پورتتار ءتىپتى قاۋىپتى دەپ جاريالاندى.

قايسىبىر جاعدايدا پانا سۇراۋشىلار ءتىپتى ءوتىنىش تە بەرە المادى. قوزعالىس ەركىن­دىگىن شەكتەۋ كەي جەرلەردە بوس­قىن­داردى انتيسانيتارلىق جاعداي­دا قالۋعا ءماجبۇر ەتتى. ولار كەلگەن ەل­دەرىندە بىردەن كارانتينگە جاتقىزىلدى.

كوروناۆيرۋسپەن كۇرەس شارالارى ەۋروپاعا يمميگراتسيانى ازايتىپ قانا قويماي، ميگرانتتاردىڭ كەلۋ جولدارىن دا وزگەرتتى. اتاپ ايتقاندا، گرەكيا شە­كاراسىنىڭ جابىلۋى پانا ىزدە­گەندەردى شىعىس جەرورتا تەڭىزىنەن الىستاتتى. ال سولتۇستىك افريكا ارقىلى يتالياعا اپاراتىن ورتالىق جەرورتا تەڭىزىندە كوپتەگەن ميگرانت قايتىس بولدى.

 

زاڭسىز يمميگراتسيا تاعى قارقىن الدى

ەو Frontex شەكارا اگەنتتىگى 2021 جىلعا ارنالعان باسقا بولجام جاساپ وتىر.

Frontex-ءتىڭ سوڭعى مالىمەتتەرىنە نازار اۋدارساق، 2021 جىلدىڭ قاڭتارىنان تامىزىنا دەيىن ەو-دا زاڭسىز كوشى-قون وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 64%-عا ۇل­عايعان. البانيا، سەربيا جانە سول­تۇس­تىك ما­كە­دونيا سياقتى بالقان ەلدەرى مەن تۇر­كيا ارقىلى وتەتىن جانە ورتا­لىق جەرورتا تەڭىزى باعىتتارى بويىنشا اعىن ەكى ەسە ارتقان.

«مۇنداي ءوسىم COVID-19 شەكتەۋلەرى جويىلعاننان كەيىن كوشى-قون اعىنىنىڭ قايتا باستالۋىنا بايلانىستى»، دەيدى Frontex ساراپشىلارى.

ۇيىم مالىمەتىندە شىعىس جەرورتا تەڭىزىندە شەكارانى زاڭسىز كەسىپ ءوتۋ سانى ازايعانى كورسەتىلگەن. بۇل جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي، گرەكيا شەكارالارىنىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.

2021 جىلى قاۋىپتى ورتالىق جەرورتا تەڭىزى باعىتى ارقىلى شەكارانى زاڭسىز كەسىپ وتكەندىگى تىركەلگەن 41 مىڭ ادام­نىڭ كوبى – تۋنيستىكتەر. ودان كەيىن بانگلادەش پەن مىسىر ازاماتتارى تۇر. ليۆيا مەن تۋنيس تە ازاماتتارى كوپتەپ كوشىپ جاتقان ەلدەر قاتارىندا.

حالىقارالىق كوشى-قون ۇيىمى (حكۇ) 2020 جىلدان 2021 جىلعا دەيىن ورتالىق جەرورتا تەڭىزى ارقىلى زاڭسىز وت­كەن­دەردىڭ سانى ەكى ەسە كوبەيگەنىن ايتا كەلە، بيىل قىركۇيەككە دەيىن تەڭىزدە 1 163 ميگرانت جوعالدى دەپ حابارلادى. ال وت­كەن جىلى ءدال وسى ۋاقىت ارالىعىندا جوعال­عاندار سانى 600-دەن  اسقان.

«وكىنىشكە قاراي، بيىل مىڭنان استام ادامدى مەزگىلسىز جوعالتتىق»،  دەدى حكۇ-نىڭ عالامدىق كوشى-قون دەرەكتەرىن تالداۋ ورتالىعىنىڭ (GMDAC) قىزمەتكەرى دجۋليا بلەك.

باتىس-بالقان باعىتىندا دا وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا زاڭسىز ارەكەت­تەر ەكى ەسەلەنگەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى – سيريا، اۋعانستان جانە ماروككودان كەلگەن ميگرانتتار.

ەندىگى باعىت – ەۋروپانىڭ  سولتۇستىگى

«الەۋمەتتىك-ساياسي جانە ەكونو­مي­كا­لىق تۇراقسىزدىق، COVID-19 دەن­ساۋلىق داعدارىسىنىڭ جاعىمسىز جانە ۇزاققا سوزىلعان سالدارى حالىقتىڭ نارازىلىعىن كۇشەيتەدى جانە ەو-داعى زاڭسىز كوشى-قونعا قاتىستى قىسىمدى كۇشەيتە تۇسەدى»، دەيدى Frontex.

حالىقارالىق كوشى-قون ساياساتىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ (ICMPD) اعا كەڭەسشىسى مارتين حوفمان: «COVID ەۋروپاعا زاڭسىز كوشى-قوندى ىنتالاندىراتىن فاكتورلاردى كۇشەيتەدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ماسەلەن، تۋنيستە ءتۋريزمنىڭ قۇلدىراۋى جانە تابىستىڭ ودان ءارى تومەندەۋى حالىقتى ەۋروپاعا تۇراقتى ەمەس جولمەن كىرۋگە ءماجبۇر ەتتى»، دەيدى ول.

كوشى-قوننىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتورى – ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋدە بىركەلكىلىكتىڭ بولماۋى. بۇل ادامداردى شەتەلدە تابىس تابۋ مۇمكىندىگىن ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتەدى. حوفمان بۇعان ميگرانتتاردىڭ ەۋروپانىڭ سولتۇستىگىنە بەتتەۋى دالەل دەيدى. وسى رەتتە ميگرانتتار اعىنى تەك قانا ەكونوميكاعا ەمەس، COVID-19 ۆيرۋسىنىڭ تارالۋىنا دا اسەر ەتەتىنىن ايتقان ءجون.

 

«دومينو اسەرىن» ەسكەرۋ ماڭىزدى

ەندى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – ميگرانتتار­دىڭ وسالدىعى ۆيرۋستىڭ تارالۋىنا سەبەپشى ەكەنىن ەسكەرۋ.

«زاڭسىز كەلگەن جانە بىلىكتىلىگى تومەن ميگرانتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جانە جۇمىس ىستەۋ ساپاسى تومەن. بۇل ولاردىڭ اراسىندا COVID-19 ينفەكتسياسىنىڭ سالدارىنان قايتىس بولۋ دەڭگەيى باسقالارعا قاراعاندا جوعارى ەكەنىن بىلدىرەدى»، دەدى حكۇ ساراپشىسى اشا مانوحاران.

ونىڭ ايتۋىنشا، زاڭسىز ميگرانت­تاردىڭ مەديتسينالىق كومەككە، سونىڭ ىشىندە COVID-19-عا قارسى ۆاكتسيناعا قول جەتىمدىلىگى شەكتەۋلى.

«حكۇ الەمنىڭ 152 ەلىنىڭ تەك 33%-ى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق ۆاكتسينالاۋ جوسپارلارىنا زاڭسىز ميگرانتتاردى دا قوسقانىن انىقتادى»، دەدى اشا مانوحاران.

دەگەنمەن، ميگرانتتار ەۋروپادا، ءتىپتى بۇكىل الەمدە جۇمىس كۇشىنىڭ ماڭىزدى بولىگى ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون.

ەو-داعى بارلىق نەگىزگى جۇمىس­شىنىڭ 13%-ى – يمميگرانتتار. سونى­مەن قاتار ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلى ماۋسىم­دىق مي­گرانتتاردى قاجەت ەتەدى. بۇل پان­دە­ميانىڭ العاشقى جىلىندا ەگىن جيناۋ كەزەڭىندە قاتتى ءبىلىندى.

سوندىقتان ەو جانە باسقا دا مەملەكەتتەر ميگرانتتاردىڭ دەنساۋلىق ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ناقتى ساياسي شارالار قابىلداۋى قاجەت. ساراپشىلار ەو ميگرانتتاردى دا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ۆاكتسينالاۋ جوسپارلارىنا ناقتى ەنگىزۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ددسۇ QazVac-تى قاشان مويىندايدى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 12:35

ۇقساس جاڭالىقتار