ايماقتار • 16 مامىر، 2021

سۋ اياعى قۇردىمعا كەتە مە؟

87 رەت كورسەتىلدى

وسى ءبىز «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن ءسوزدى ءجيى ايتقانىمىزبەن تىرشىلىك ءنارىن تۇتىنۋعا كەلگەندە ونىڭ ساپاسى مەن ىشۋگە جارامدىلىعى تۇرعىسىنا عانا نازار اۋدارىپ، جالپى سۋ قولدانۋعا ءاتۇستى قارايتىن سياقتىمىز. ال قورشاعان ورتانىڭ سۋسىز ءومىر سۇرە المايتىنىن ەسكەرسەك، اۋىز سۋدان بولەك وندىرىستىك قاجەتتىلىك پەن وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءۇشىن دە اعىن سۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.

سۋ تاپشىلىعى نەدەن تۋىندايدى؟

عالامشاردا ءتۇبى ءبىر سۋ تاپشىلىعى بولاتىنىن تابيعات جاناشىرلارى مەن بيولوگتەر ايتۋدايىن ايتىپ-اق جاتىر. سونىڭ ىشىندە سۋارمالى ەگىستىك ءۇشىن قولدانىلاتىن وزەن، كول سۋىنىڭ كولەمى مەن دەڭگەيى قازىردىڭ وزىندە اپاتتى جاعدايعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن كورىنەدى. ياعني ادامزاتتىڭ ازىق-ت ۇلىك سۇرانىسىن وتەۋ جولىنداعى جويقىن ارەكەتى تابيعي تەپە-تەڭدىكتى بۇزىپ، ىسىراپ پەن اشكوزدىكتىڭ سالدارىنان قالپىنا كەلمەيتىن سۋ كوزدەرىنىڭ جويىلۋىنا اكەلۋدە. وكىنىشتىسى، بۇل جاعداي قازاقستانعا دا شەتىن ەمەس. ماسەلەن، عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە، ەلدەگى سۋ تاپشىلىعى 2040 جىلى 50 پايىزعا جەتۋى مۇمكىن ەكەن. مۇنداي كەسىمدى ۇكىمنىڭ شىعۋىنا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتىپ وتىرعان كورىنەدى.

بىرىنشىدەن، ەل اۋماعىنداعى نەگىزگى وزەندەر باستاۋىن كورشى مەملەكەتتەردەن الادى. ءارى بۇل ترانسشەكارالىق ماسەلە بارلىق ايماققا ءتان دەسە بولادى. ەسكە تۇسىرسەك، ءبىز بۇعان دەيىن الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى ىلە وزەنىنىڭ اعىسى جىل سايىن كەمىپ، ارناسى دا تارىلعانىن جازعان بولاتىنبىز. سونىڭ سالدارىنان بالقاش كولىنىڭ تارتىلىپ بارا جاتقانىن جانە ودان تۋىندايتىن ەكولوگيالىق پروبلەمالار تۋرالى دا ءجيى قالام تەربەپ ءجۇرمىز. ياعني بۇل ماسەلەنى شەشۋ مەملەكەتارالىق دەڭگەيدە ءجۇرىپ، قازاقستان مەن قىتاي ارا­سىنداعى گيدرولوگيالىق ۇستانىمدار قايتا قارالۋى كەرەكتىگىنە ءالى دە ءجيى ورالاتىن بولامىز. سول سياقتى مۇن­داي كەلىسىمدەر شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى ەرتىس وزەنى­نىڭ سۋىنا قاتىستى قىتاي ەلىمەن، باتىس وڭىردەگى جايىق وزەنىنىڭ سۋىنا قا­تىستى رەسەيمەن، جامبىل وبلىسىن­داعى تالاس وزەنىنىڭ سۋىنا قاتىستى قىر­عىز­ستانمەن جانە سىرداريا وزەنىنىڭ سۋىنا قاتىستى وزبەكستانمەن بىرلەسە وتى­رىپ قابىلدانىپ وتىرعانىن دا ۇمىت­پاۋىمىز كەرەك.

ەكىنشىدەن، قازاقستان ەكونو­ميكالىق تۇرعىدان دامۋدى ماقسات ەتە وتىرىپ، قالپىنا كەلمەيتىن تابيعي رەسۋرستاردى ۇنەمدى پايدالانۋ تالابىن ساقتامايتىن ەلدەردىڭ تىزىمىنە كىرىپ وتىر. وسى جەردە ىشكى وزەندەردىڭ سۋ قورىن ءوندىرىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىندا تۇتىنۋدا وراسان ىسىراپقا جول بەرىپ وتىرعانىمىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك. ارينە، ءبىزدىڭ ەلدىڭ وسى ەكى باعىتتاعى سۋ جۇمساۋ مولشەرى الەمدەگى الپاۋىت ءوندىرىستىڭ تۇتىنۋ كولەمىنە قاراعاندا كۇلكىلى بولۋى مۇمكىن. بىراق ەگىس كولەمى مەن ودان الىناتىن ءونىم ۇلەسىن سالىس­تىرا قاراعاندا قازاقستاندا سۋ كوزدەرى «سۋ تەگىن» بولىپ شىعادى. بۇعان مىڭداعان قاراپايىم مىسال كەلتىرۋگە بولادى. قالاساڭىز، قازىرگىدەي جازعى ماۋسىمدا، ەسىك الدىنا ەككەن كوكونىسكە جۇمسايتىن سۋ مولشەرىن ەسەپتەپ كورىڭىز، بال­كىم ءبىر تامشى سۋدىڭ ءباسى مەن ىسىراپتىڭ اراجىگى ءبىلىنۋى مۇمكىن. ارينە، بۇل ەل تۇرعىندارىنىڭ تولەم قابىلەتىن سالماقتاۋعا جاتپايدى ءارى ولار جالپى تۇتىنعان سۋ ءۇشىن از اقشا تولەيدى دەگەن ءسوز ەمەس. ءتىپتى بۇل تۇتاس سۋ تاپشىلىعىنا قاتىستى ماسەلەگە ىقپال ەتپەۋى دە كادىك. بىراق زەرتتەۋشىلەر ءبىر وڭىردەگى قاڭسىپ وتىرعان اۋىلدار مەن ءبىر ايماقتاعى استا-توك سۋ تۇتىنىپ وتىرعان تۇرعىنداردى سالىستىرا كەلگەندە، قازاقتىڭ تا­بيعي بايلىق كوزدەرىنە دەگەن سىي-قۇر­مەتىنىڭ تومەندىگىن قىنجىلا وتىرىپ مويىنداعان كورىنەدى. دەمەك قاي جاعىنان العاندا دا ىسىراپقا جول بەرمەۋ كەرەك-اق. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتايىق، 1 كيلو باقشا ءونىمىن ءوندىرۋ ءۇشىن دامىعان ەلدەردە 160-400 ليتر سۋ بولىنسە، بىزدە بۇل تسيفر 1200-2500 ليترگە دەيىن جەتەدى ەكەن. ەسەسىنە، جات جۇرتتا 1 تەكشە مەتر سۋ جۇمساپ 2،5-6 كگ ءونىم جينالسا، ءبىز ولاردان 6-7 ەسە ىلعال جوعالتىپ، نەبارى 0،4-0،8 كگ دايىن ءونىم الادى ەكەنبىز.

ۇشىنشىدەن، گيدرومەليوراتسيا شاراسىنىڭ ساقتالماۋىنان تۋىندايتىن فاكتور ەسەبىنەن دە سۋ تاپشىلىعى تۋىنداپ وتىر-مىس. وكىنىشكە قاراي، ءدال وسى جاعداي ءبىزدىڭ ەلدە بەلەڭ العان. ءتىپتى وڭتۇستىك وڭىرلەردە جىل سا­يىن بولاتىن سۋ داۋىنىڭ سۋار­مالى ەگىستىككە قاتىستى ەكەنى بەل­گىلى. مۇنى مەملەكەت تە مويىن­داي­دى. جاقىندا ۆەگەتا­تسيا كە­زە­ڭىندەگى سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پاي­دالانۋ ماسەلەسىن قاراعان ەل ۇكى­مەتى ال­داعى 10 جىل كولەمىندە ايماق­تاردا سۋ تاپشىلىعى بولۋى مۇم­كىن دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن ەكەن. وعان وڭىر­لەردەگى سۋدى كوپ تۇتىناتىن اۋىل شارۋاشىلى­عى داقىلدارى كولەمىنىڭ كۇرت كو­بەيىپ، سۋارمالى ەگىستىكتىڭ ۇلەس سال­ماعىنىڭ وسكە­نى سەبەپ بولىپ وتىرعان كورىنە­دى. ناتيجەسىندە، وزەن سۋلارىنان الى­ناتىن ىلعال اعىنىن تۇتىنۋ مول­شەردەن تىس ارتىپ، سۋ ساقتاۋ قويما­لارى مەن ارنالارىنداعى سۋ كولەمى ءتيىستى دەڭگەيدەن تومەندەپ كەتكەن.

 

ەگىستىك ازايسا

سۋ ۇنەمدەلە مە؟

قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى ماق­سا­تىنداعى سۋ تۇتىنۋ ءتىزىمىنىڭ باسىندا وڭتۇستىك وڭىرلەر، ونىڭ ىشىندە تۇركىستان، قىزىلوردا، جامبىل جانە الماتى وبلىس­تارى تۇر. اسى­رەسە ماقتا مەن كۇرىش داقىلىن مو­لى­نان وسى­رەتىن وڭتۇستەگى ەكى ايماق­تا سۋ تاپشىلىعى وتە جوعارى. راس، زاڭ­ناما بويىنشا سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلداردى ەگۋگە شەك­­تەۋ قويىلعان. الايدا ديقان مەن شارۋا ءۇشىن قورشاعان ورتانىڭ قاۋىپ­سىزدىگىنەن گورى ەڭبەكپەن تاپ­قان ناننىڭ قۇنى ماڭىزدىراق بو­لىپ وتىرعانىن تۇسىنۋگە بولا­دى. تەك، بۇل جەردە دە ۇنەم ماسە­لەسى قىل­تيادى. دەرەك بويىنشا، ەل اۋما­­عىنداعى سۋارمالى ەگىس­تىك­تىڭ 1 گەك-­
­­­تارىنا جۇمسالاتىن سۋ ءتيىستى نور­­مادان ارتىپ وتىر. ياعني اعىن سۋ­دى ءتيىمدى پايدالانۋ كوەففي­تسيەن­تى وتە تومەن. قازىر بۇل مولشەر 0،67 كوەف­فيتسيەنت قانا. ءتيىمدى بولۋ ءۇشىن ول دەڭگەي 0،75 كوەففيتسيەنتكە دەيىن كوتەرىلۋى كەرەك. سوندا ەل بويىنشا 200 مىڭ گەكتارعا جۋىق سۋارمالى ەگىستىككە جۇمسالاتىن سۋ شىعىنىن 1 ملرد 272 ملن تەكشە مەترگە دەيىن ازايتىپ، ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزۋگە بولادى. ازىرگە، وبلىستار اراسىنداعى سۋ تۇتىنۋ مولشەرى 0،55-0،06 كوەففيتسيەنت شاماسىندا قالىپ وتىر.

ايتپاقشى، سۋدى كوپ سىڭىرەتىن داقىلداردىڭ كولەمىن ازايتۋ ىسى­مەن ءوڭىر اكىمدەرى اينالىسۋى ءتيىس بولاتىن. الايدا كەيبىر وبلىس­تاردا ەكونوميكالىق كورسەتكىش ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جا­­ساۋ ارەكەتى ءالى دە تىيىلماي وتىر. ياعني مەيلىنشە از شىعىن­مەن مول تابىسقا كەنەلۋدىڭ جو­لى قول­دانىسقا ەنبەي جاتىر. ءتىپ­تى ەگىس­تىك القاپتارىنداعى داقىل­دار­دى اگروتەحنيكالىق تالاپ­تار­عا سايكەس اۋىستىرىپ ەگۋ، كو­لە­مىن ازايتۋ سياقتى مىندەتتى جۇ­­مىستار ىستەلمەيتىنى ءمالىم. سو­نىڭ كەسىرىنەن سۋارمالى جەر­دىڭ توپىراعى توزىپ، ەروزياعا ۇشى­راپ جاتقانى بايقالادى. دە­مەك ايماقتارداعى جەر قىرتى­سى­نىڭ ساپالى ساقتالۋىنا الدى­­­مەن اكىمدەر مۇددەلى بولۋى كەرەك. تا­­­لاپ كۇشەيگەن جەردە شارۋا­لار دا تارتىپكە كونىپ، ەگىس القاپ­تا­رىن كۇتىپ، باپتاۋ ىسىنە نەم­قۇ­راي­دى قارامايتىنى انىق. ازىر­گە، جەرگىلىكتى باسشىلىق تارا­پى­نان مۇنداي جاناشىرلىق كەم­شىن سياقتى. ماسەلەن، كۇرىش پەن ماق­تا داقىلىن ەگەتىن وبلىستارعا ەگى­ستىك كولەمىن قىسقارتۋ تۋرالى نۇس­­­ق­اۋ بەرىلگەن. ول ءۇشىن شارۋا­شى­­­لىقتارمەن مەموراندۋم دا جا­سال­­عان. بىراق ءىس ناتيجە بەرمەي وتىر-مىس. مىسالى، كەلىسىمگە سايكەس تۇركىستان وبلىسى ماقتا ەگىس­­­­تىگىنىڭ كولەمىن ازايتۋى ءتيىس بو­لاتىن. الايدا بيىلعى دەرەك بو­يىنشا شارۋالار بىلتىرعىدان 16 مىڭ گەكتارعا ارتىق تۇقىم سەپكەن كورىنەدى. سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسىنداعى كۇرىش اتىزدارى­نىڭ كولەمى 75 مىڭ گەكتاردان اسپاۋى ءتيىس بولسا، قازىرگى ناقتى ەگىستىك كولەمى 90 مىڭ گەكتارعا جەتكەن ەكەن. ال اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترلىگى سۋدى كوپ تۇتىناتىن دا­قىل­داردىڭ ورنىنا اسا كۇتىمدى قا­جەت ەتپەيتىن مال ازىعى، مايلى جانە باقشا داقىلدارىن ءوسىرۋدى ۇسىنادى. ماماندار جەرگىلىكتى جەردەگىلەر اتالعان داقىلداردىڭ ال­قابىن ازايتپاسا، الداعى 10 جىل­دا سۋ تاپشىلىعى 12 تەكشە شاقى­رىمدى قۇرايتىنىن العا تارتادى. ياعني سۋ ۇنەمدەۋدى اكىمدەر دە، شارۋالار دا ۇيرەنۋى كەرەك سياقتى.

 

وزىق تەحنولوگيا جاعدايدى وڭالتا ما؟

جالپى، ەگىستىك القاپتارىنداعى سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى داقىل­دار­دىڭ ءوسىپ، جەتىلۋ كەزەڭىندە شارىقتاۋ شەگىنە جەتەتىنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. بۇل ءۇردىس تابيعي زاڭدىلىق بولعاندىقتان، ەشبىر ەل سۋ پايدالانۋدى شەكتەي المايدى. بولماعان جاعدايدا ءونىم جيناۋ قيىنعا تۇس­پەك. بىراق اگرونوميا مەن مەليوراتسيا باعىتىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار كومەككە كەلە الادى ەكەن. ارينە، ول ءۇشىن عىلىمنىڭ وزىق جاڭالىعى وندىرىسكە ەنۋى كەرەك. ول ءتىپتى وتاندىق عىلىمنىڭ جەرگىلىكتى جەرگە بەيىمدەلگەن ءونىمى بولسا، ناتيجە ەكى ەسە تابىستى بولاتىنى ءسوزسىز. الايدا قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋى مەن عىلىمي-وندىرىستىك باعىتتىڭ بىرلەسە العا جىلجۋى اسا تابىس­تى بولماي وتىر-مىس. بىراق ىسكە مىعىم شارۋالار ىزدەنىپ، شەتەلدىك جاڭا تەحنولوگيانى قولدانىسقا وزدەرى ەنگىزىپ جاتىر. سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە تامشىلاتىپ سۋا­رۋ ءادىسىن ايتۋعا بولادى. قازىر بۇل ءتاسىل الماتى وبلىسىنىڭ ەگىس القاپتارىندا بىرتىندەپ قولدانىسقا ەنىپ كەلەدى. ال ءونىمدى ارىقتان سۋارعان كەزەڭنەن دە مولىراق العان ديقاندار بار. ماسەلەن، پانفيلوۆ اۋدانىنداعى «كوكتال اگرو» سەرىك­تەستىگى وسى تامشىلاتىپ سۋارۋ ار­قىلى ءبىر جازدا جوڭىشقانى ءتورت رەت ورىپ الىپتى. 300 گەكتارعا وسە­تىن مال ازىعىنان جينالعان مۇن­داي مول ءونىم بۇرىن-سوڭدى بول­ماعان ەكەن. جاڭا جۇيەنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى، ادام ەڭبەگىن اسا قا­جەت ەتپەيتىنىندە. ياعني سۋارۋ جۇ­مىسىن تسيرفلى جۇيەدە باسقا­رادى. جۇمىس ۇدەرىسىن كادىمگى ۇيالى تەلەفونعا قويىلعان قوسىمشا ار­قىلى قاشىقتان-اق باسقارىپ وتىرادى. ول ءۇشىن ينتەرنەت بايلانىسى عانا كەرەك ەكەن.

– تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىنىڭ پايداسى كوپ. بۇعان انىق كوز جەت­كىزدىك. سۋدى از جۇمساپ، ءونىمدى ار­تىق الۋدى بىلدىك. بۇرىن ءبىز ال­قاپ­تى سۋارۋ ءۇشىن سەكۋندىنا 700 ليتر­گە دەيىن سۋ پايدالاناتىنبىز. جاڭا ءادىستى قولدانعاننان كەيىن بۇل شىعىن 100 ليترگە دەيىن ازايدى. ەسەسىنە، ءونىم كولەمى 2-3 ەسەگە كوبەيدى. باسقا ­شارۋالار جۇگەرىنىڭ گەكتارىنان ­
7،8 توننادان العاندا، ءبىزدىڭ ءار گەكتاردان ورعان جۇگەرى­مىز 18 بەن 20 توننانىڭ اراسىندا بول­دى، – دەيدى «كوكتال اگرو» سە­رىك­­­تەستىگىنىڭ باسشىسى جانىبەك وحانوۆ.

جاركەنتتىك ديقانداردىڭ بۇل ءىسى كوپكە ۇلگى بولۋى كەرەك، اري­نە. ونىڭ نەگىزى دە بار. ەلى­مىزدە سۋ تاپ­شىلىعىن بولدىر­ماۋ ماقسا­تىندا سۋ رەسۋرستارىن باس­قارۋ­دىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ازىر­لەنگەن. ونىڭ ءبىر باعىتى وسىنداي جاڭا تەحنولوگيانى دامىتۋعا ارنالعان ەكەن. قىسقاسى، ۇكىمەت شارۋالارعا ىلعالدى ۇنەمدەۋدى ۇيرەتىپ، سۋارۋ جۇيەسىندەگى جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋعا ىنتالاندىرۋدا. ول ءۇشىن سۋارمالى ەگىستىك باسىنداعى ينفراقۇرىلىمدى جۇر­گىزۋگە جۇمسالاتىن شىعىندى دا وتەۋگە كومەكتەسپەك. ازىرگە ديقان­نىڭ قالتاسىنان شىققان اقشانىڭ 50 پايىزىن سۋبسيديالاۋ تەتىگى قا­راس­تىرىلعان. بۇل قاناتقاقتى جوبا تۇركىستان وبلىسىندا باس­تالىپ، قازىر ماگيسترالدى ارنانى تسيفر­لاندىرۋ جۇمىسى ىسكە قو­سىلعان ەكەن. ەندى وسى باعىتقا وڭتۇستىك وبلىستاعى بارلىق ءونىم ءوندىرۋشى كوشۋى ءتيىس.

 

شەلەك ديقاندارى نەگە شۋلايدى؟

ەندى وسى سۋ تاپشىلىعىنان جىل سايىن زارداپ شەگىپ جۇرگەن جەتىسۋلىق شارۋالاردىڭ مۇڭىنا توقتالا كەتسەك. بىلاي قاراعانعا سۋلى دا، نۋلى ولكەدە مۇنداي ما­سەلە بولمايتىنداي سياقتى كو­رىن­گەنىمەن، پروبلەما بار جانە ونىڭ تۇپكىلىكتى شەشىمى تابىلماي كەلەدى. اسىرەسە ەڭبەكشىقازاق اۋدا­نىنىڭ شەلەك اۋىلى اۋما­عىن­دا جىل سايىن سۋعا قاتىستى شۋ شىعىپ وتىرادى. ءمان-جايعا قارا­ساق، سۋ تاپشىلىعى قولدان جاسالاتىن سياقتى. ويتكەنى، اۋىلداعى ەگىستىك القاپتارعا سۋ بارتوعاي سۋ قوي­ماسى ارقىلى ۇلكەن الماتى ارنا­سىمەن كەلەدى. دەمەك ارناداعى سۋدىڭ كولەمى مەن اعىسىندا، ءتىپ­تى ساپاسىندا تۇرعان ماسەلە جوق. داۋ سۋدى اۋىلدارعا ءبولىپ، جەت­كىزەتىن، ياعني قىزمەت كورسەتەتىن كوم­­پانيالارعا قاتىستى تۋىپ وتىر ەكەن. انىعىندا شارۋالار سۋعا تو­لەي­تىن اقىنىڭ اقىلعا سىيماي­تىن­داي قىمباتتاپ كەتكەنىنە نارازى. ويتكەنى تۇقىم مەن جانار-جاعارمايعا بار قارجىسىن جۇمساپ جىبەرگەن شارۋالاردا سۋ ءۇشىن الدىن الا تولەيتىن ارتىق اقشا جوق. ال سۋمەن جابدىقتايتىن كووپەراتيۆ ءتاريفتىڭ قۇنىن وتەمەيىنشە القاپقا سۋ جىبەرمەي قوياتىن كو­رىنەدى.

– شەلەك اۋماعىنداعى 5 اۋىلعا سۋ كانال ارقىلى كەلەدى. ەگىستىڭ 87 پايىزى سول سۋعا تاۋەلدى. ءوڭىردىڭ تابيعي جاعدايىنا وراي سۋدى كوپ مولشەردە تۇتىناتىنىمىز راس. بۇرىن ەگىنگە قاجەتتى سۋدى «ۇلكەن الماتى كانالى» مەكەمەسى تەكشە مەترمەن ەسەپتەپ، ساتاتىن. تاريف 0،45-0،55 تەڭگە ارالىعىندا بولدى. ال مىنا كووپەراتيۆتەر سۋدى گەكتاردىڭ اۋماعىنا قاراي ەسەپتەپ بەرىپ وتىر. باسىندا وعان دا كوندىك. وتكەن جىلى عانا گەكتارعا بەلگىلەنگەن باعا 15 مىڭ تەڭگە بول­سا، بيىل كۇرت قىمباتتاتىپ، 32 مىڭ تەڭگەگە دەيىن اپارىپ قويدى. بۇل ءبىز ءۇشىن قىپ-قىزىل شىعىن، جاعداي بۇلاي بولا بەرسە ەگىن ەگۋ­دى توقتاتىپ، كۇنكورىس ءۇشىن قالا جاعالاپ كەتەتىن شىعارمىز. جۇز­دەگەن قوجالىق بار، ولار مەملەكەتكە قوماقتى سالىق تولەپ وتىر. ونىمدەرىمىز دە ازىق-ت ۇلىك قورىن جاساۋعا قوسىلادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ تالابىمىزدى بيلىك وڭ شەشىپ بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز، – دەيدى «ال­جان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەك­شىسى جاندوس نۇرعايىپوۆ.

وسى جەردە تۇرعىنداردىڭ دەلدال كومپانيالارعا جەم بولىپ وتىر­عانىن اۋماقتى اعىن سۋمەن قام­تۋعا جاۋاپتى ۇلكەن الماتى كا­نالى فيليالىنىڭ باسشىسى سەرىك­قالي مۇقاتاەۆ تا مويىندايدى.

– شارۋالاردى تۇسىنۋگە بولا­دى. سۋارمالى جەرگە بولىنەتىن سۋدىڭ باعاسى قىمباتتادى. الاي­دا بۇل جەردە كانالدىڭ قىزمەتىن جۇرگىزىپ وتىرعان مەكەمەنىڭ كىناسى جوق. ءبىز سۋدى تاراتۋ توراپتارىنا يەلىك ەتەتىن كووپەراتيۆتەرگە ءتيىمدى باعادا بوساتامىز. ال ولار باعانى وزدەرى كوتەرەدى. مىسالعا، بىزگە سۋدىڭ قۇنىنا تەكشە مەتر­مەن تولەپ، شارۋالارعا جەتكەندە گەكتارلاپ ساتادى ەكەن. ەگەر جەر­گىلىكتى اكىمدىك ارالاسىپ، سۋ تاراتۋ كووپەراتيۆتەرىنىڭ قىزمەتىن توق­تاتسا نەمەسە ديقاندار ولاردىڭ قىزمەتىنەن باس تارتىپ، تىكەلەي بىز­بەن جۇمىس ىستەسە، «ۇلكەن الما­تى كانالى» مەكەمەسىنىڭ قىز­مەت كورسەتۋگە مۇمكىندىگى جەتەدى. سۋمەن قامتۋعا دا كەپىلدىك بەرەمىز. تەك، ماسەلە زاڭدى تۇرعىدا رەتتەلۋى كەرەك، – دەيدى س.مۇقاتاەۆ.

الايدا جەرگىلىكتى اكىمدىك بۇل ماسەلەنى شەشۋگە اسىقپايتىن سى­ڭايلى. ويتكەنى بىلتىر دا شە­لەك اۋىلىنىڭ شارۋالارى سۋ تاپ­شىلىعىنا قاتىستى شۋ شىعا­رىپ، ەككەن ەگىندەرىنىڭ ىستىق­تان كۇيىپ كەتكەنىن ايتىپ، قۇزىر­لى ورگاندارعا شاعىنعان بولاتىن. انىعىندا، وتكەن جىلى ەڭبەك­شىقازاق اۋدانىنا قاراستى اۋىل­دارداعى ۇزىن-سانى 150-گە جۋىق شارۋا قوجالىعىنىڭ ەگىنى سۋساپ، ءونىمسىز قالعان-دى. شارۋالار ول جولى دا سۋ تاپشىلىعىن قولدان جاساعان جەكە كومپانيامەن داۋلاسىپ، ادىلەت تاپپاعانىن ايتادى. بيىل دا كوكتەمگى ەگىس جۇمىسىن تولىق اياقتاعان ديقانداردىڭ الدى سۋ تاپشىلىعىن سەزىنە باستاعان...

 

الماتى وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

«مەن قازاقشا سويلەيمىن»

ءبىلىم • بۇگىن، 09:37

كىتاپسىز دا دۇنيە بوس

پىكىر • بۇگىن، 09:33

جاس شەشەندەر سايىسى

وقيعا • بۇگىن، 09:29

ەل ەرتەڭىنە قامقورلىق كۇشەيەدى

باعدارلامالار • بۇگىن، 09:21

جاستارمەن جۇزدەسۋ

وقيعا • بۇگىن، 09:13

اۋىل بالالارىنىڭ ءۇمىتىن ۇكىلەيدى

باعدارلامالار • بۇگىن، 09:05

قانت ءوندىرىسىنىڭ قاۋقارى قانداي؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:51

ىندەتپەن كۇرەستە ىركىلمەگەن مامان

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:34

ارمانىنا جەتكەن جان

رۋحانيات • بۇگىن، 08:30

وتانشىلدىق – تاۋەلسىزدىك تىرەگى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:16

العىس ارقالاعان جاناشىر جاندار

مەديتسينا • بۇگىن، 08:01

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار