ەكولوگيا • 13 مامىر، 2021

ەگىلگەن تال-تەرەكتىڭ وبالىنا قالمايىق

15 رەت كورسەتىلدى

پاۆلودار وبلىسىنىڭ ورتالىعىندا جىل سايىن ەگىلەتىن اعاشتار قۋراپ بارادى. وتكەن 5 جىلدا وڭىردە 65 مىڭنان استام اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلسا، ولاردىڭ كوبى سۋارىلماي، سول كۇيى قۋراپ قالعان. بۇل جايىندا دابىل قاققان وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى ءوڭىر تۇرعىندارىن ەكولوگيانى قورعاۋعا شاقىردى.

وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسايىن بايحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل وڭىردە اعاش كوشەتتەرى 25 ەسە كوپ ەگىلىپ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە كوگالداندىرۋ باعىتىندا قىرۋار ءىس اتقارىلماق.

– وڭىردە قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا جۇمىستار ونەركاسىپتىك تاستاندىلار كولەمىن ازايتۋ، كوگالداندىرۋ، قال­دىقتاردى باسقارۋ، سۋ رەسۋرستارىن رەت­تەۋ جانە حالىق اراسىندا ەكولوگيالىق مادە­نيەتتى ارتتىرۋ باعىتىندا جۇرگى­زىلەدى. بىلتىر شامامەن 800 اعاش وتىر­عى­زىلسا، بيىل وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭا كوشەتتەردىڭ سانى 20 مىڭ داناعا جە­تەدى. الداعى 5 جىلدا ءوڭىر اۋماعىندا شا­مامەن 95 ملن اعاش وتىرعىزىلادى دەپ جوس­پارلانعان. ونىڭ ىشىندە 32 ملن اعاش وتىر­عىزۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ ەسەبىنەن جۇرگىزىلمەك، – دەيدى ا.بايحانوۆ.

ارينە، ەكولوگتەر «ەكولوگيالىق احۋالعا وراي ميلليونداپ اعاش وتىرعىزۋدىڭ وزىندىك ءتارتىبى بار، جۇيەسىز جۇرگىزىلمەۋى كەرەك» دەگەن پىكىردە. ءبىزدىڭ اكىمدىك 65 مىڭ كوشەتتىڭ قۋراپ قالعانىن بىلە تۇرا، 95 ملن اعاشتى قالاي ەكپەكشى؟ تاعى دا سول ماسەلە، اكىمدىكتەردىڭ، باسقارمالاردىڭ مالىمەتتەرى ءار جەردە ءارتۇرلى بەرىلەدى. سان كوپ، ساپا جوق. ال «ەككەن سوڭ جاسىل جە­لەكتى قالاي كۇتىپ-باپتايمىز، قالاي سۋا­رامىز، وبالىنا قالمايمىز با؟» دەگەن ويلاندىراتىن سۇراق بار.

وبلىستىق جەر قويناۋىن پايدالانۋ، قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، ءساۋىر ايىندا وبلىستا ءبىر كۇندە 20 مىڭ ءتۇپ تال ەگىلىپتى. قالالىق ساياباقتا ارداگەرلەر، Jas Otan جاستار قاناتى، «رۋحاني جاڭ­عىرۋ» كەڭسەسىنىڭ وكىلدەرى دە 60 كو­شەت وتىرعىزدى. ال اعاشتاردىڭ جاي-كۇيىن، كۇتىپ-باپتاۋىن، سۋارۋىن ساياباق قىز­مەتكەرلەرى اتقارادى-مىس.

ەرتىس وزەنى جاعالاۋىنداعى «قاز قو­ناق» ەسكەرتكىشىنىڭ اۋماعىندا 50-دەن استام قاراعاي مەن شىرشا كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. وبلىستىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باستاماشى بولعان بۇل جوبا Business Ertis باعدارلاماسىنىڭ «ەكو» باعىتى بويىن­شا جۇرگىزىلدى. وسى جەردەگى اللەيانىڭ اشىلۋ كۇنىندە 25 وتباسى، وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ 32 دەپۋتاتى، قالا اكىمى ەرجان يمانسليام وزدەرىنىڭ اتاۋلى كوشەتتەرىن ەكتى. ەندى كوشەتتەر سۋارىلماي، كۇتىپ باپتالماي قالسا، جاۋاپكەرشىلىك جاسىل جەلەككە اتتارى جازىلعان اكىمدەر مەن دەپۋتاتتاردان سۇرالادى. ويتكەنى 2019 جىلى وبلىس ورتالىعىندا قىرۋار قارجىعا ەگىلگەن 14 مىڭ ءتۇپ اعاش كوشەتتەرى ەگىلىپ، قازىر قۋراپ قالعان. بۇل كولەمنەن اۋقىم­دى ءبىر باق جاساۋعا بولار ەدى. ياعني ەككەن دە كەتكەن، سۋارىلماعان كۇيى قاتىپ قالعان. مەردىگەر كومپانيا كوشەتتەردى الماتىدان اكەلگەن. بىراق كوشەتتەر قا­زان ايىندا وتىرعىزىلعان، سولتۇستىكتىڭ سۋىعىنا شىداماي ءۇسىپ قالسا كەرەك. ەندى قايتا وتىرعىزۋ كەرەك ەكەن دەپ جۇرگەندە كوشەتتەرگە كەتكەن قىرۋار قارجىنىڭ ءىزىن ىزدەپ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى جەرگىلىكتى دەپارتامەنت تەكسەرۋ دە باستاعان ەدى.

جالپى، وبلىس ورتالىعىندا، وڭىردە قانشا اعاش قالدى، جىلدا قانشاسى ەگىلەدى، قانشاسى كەسىلەدى دەگەن ەسەپ قاجەت-اق. جەرگىلىكتى ەكولوگتەر بولسا، وب­لىس ورتالىعىندا قۇرىلىس قارقىن العان­نان بەرى اعاشتار سانى ازايىپ جاتقانىن ايتادى. ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردى كەسىپ تاستايدى. ونىڭ ورنىنا ەككەن اعاشتار قۋراپ قالادى. ساياباقتاردان دا ءسان كەتتى.

– ويتكەنى قازىر ساياباقتاردا ەسكى اعاشتار كوپ. ونى جاڭارتاتىن ۋاقىت كەلدى. بۇل ىسكە بارلىق تۇرعىن قاتىسۋى كەرەك، – دەيدى قوعام بەلسەندىسى، ارداگەر نۇرلان نابيەۆ.

ال بيىل وبلىس ورتالىعىنداعى قۋرا­عان بۇتاقتاردى كەسۋگە وبلىستىق بيۋدجەت­تەن 60 ملن تەڭگە بولىنەدى. قۋراعان بۇ­تاق­تاردى كەسۋ بويىنشا تۇرعىنداردان ءجيى شاعىم تۇسەدى. جوسپار بويىنشا

7 مىڭ اعاش وڭدەلەدى. «تازا قازاقستان» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە ءبىر اي بويى «مەكەنىم – جاسىل ورمان»، «سۋ كوزدەرىن اشۋ، بۇلاقتاردى تازارتۋ»، «بىرگە تازا قازاقستان»، «تازا سۋ ايدىندارى» جوبالارى باستالادى.

سونىڭ ءبىرى Taza Qazaqstan رەسپۋبلي­كالىق ەكولوگيالىق شاراسى اياسىندا پاۆلودار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا وراي 30 ءتۇپ اعاش ەكتى. بۇل شاراعا ستۋدەنتتەر مەن پرو­فەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى قاتىس­تى. ستۋدەنتتەر ەگىلگەن اعاشتاردى كۇتىپ-باپتايدى، سۋارادى.

وبلىس ورتالىعىنان 40 شاقىرىم جەردە جەكە «تالىمباق» جاساعان ەكوكەشەن يەسى يۋري گاشەك كوشەتتەردى تەگىن بەرۋگە دايىن ەكەن.

– بىراق ءبىر شارتىمىز بار – اعاشتاردىڭ سۋارىلۋى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. بىزدە 2،7 مىڭعا جۋىق اعاش بار. ءبىز ءارتۇرلى ۇيىم­دارمەن جۇمىس ىستەيمىز. وتكەن جىلى، مىسالى، 150-گە جۋىق اعاش كوشەتتەرىن وتىر­عىزدىق، – دەدى يۋ.گاشەك.

وڭىردە جىل سايىن كوشە بويىنا، مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردىڭ، بالاباق­شالار مەن مەكتەپتەردىڭ، جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ اۋلالارىنا كوشەتتەر ەگىل­گەنىمەن، جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاسىل جەلەك كورمەيسىڭ. وتكەن جىلى وبلىس ورتالىعىندا «قالاعا اعاش سىيلا» دەگەن شاقىرۋ باستالىپ، 4 مىڭعا جۋىق اعاش پەن 1 مىڭعا جۋىق بۇتالى قورشاۋ وتىرعىزۋ جوسپارلانعان-دى. بيىل ەگىلگەن اعاشتاردىڭ تاعدىرى نە بولارىن الداعى ۋاقىتتا جازامىز.

 

پاۆلودار وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قايتادان قىمباتتادى

قارجى • بۇگىن، 15:00

ۇقساس جاڭالىقتار