ەكونوميكا • 15 ناۋرىز، 2021

قىمباتشىلىق قوس بۇيىردەن قىسىپ تۇر

314 رەت كورسەتىلدى

جامبىل وڭىرىندە سوڭعى ۋاقىتتا كوپشىلىك كۇندەلىكتى تۇتىناتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسى كوتەرىلىپ كەتتى. نەگىزسىز شارىقتاعان باعا، سونىڭ سالدارىنان بولعان قىمباتشىلىق بۇگىندە اۋليەاتالىق الەۋمەتتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرۋدا. ءتىپتى ايماقتا سوڭعى ءبىر اپتانىڭ وزىندە 14 ءتۇرلى تاۋاردىڭ باعاسى بىردەن وسكەن.

بۇل ماسەلە ايلىعىن شايلىعىنا جەتكىزە الماي وتىرعان كەيبىر وتباسىلار ءۇشىن وڭايعا تۇسپەي وتىرعانى انىق. بىراق قازىرگى كەزدە وڭىردەگى «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ «وڭىرلىك الەۋمەتتىك تۇراقتاندىرۋ قورى» ارقىلى كوپشىلىك كۇندەلىكتى تۇتىناتىن كوپتەگەن تاۋار ءتۇرى تاراز قالاسى مەن ءوڭىردىڭ اۋدان ورتالىقتارىنداعى الەۋمەتتىك دۇكەندە جانە ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىندا ارزانداتىلعان باعامەن ساۋدالانىپ كەلەدى. بۇل ماقساتتا وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن بىرقاتار الەۋمەتتىك دۇكەن دە اشىلىپ، جۇمىس ىستەپ وتىر. تاۋار باعالارىنىڭ نەگىزسىز وسپەۋىن جەرگىلىكتى بيلىك تە قاداعالاپ وتىرعانىمەن، بوي بەرمەي بارا جاتقان قىمباتشىلىق قاراپايىم حالىقتى قىسپاققا الۋدا.

تاۋار باعالارىنا بيلىكتىڭ ءوزى يە بولا الماي وتىرعاندا، كوپتىڭ كوڭىلىندە قىمباتشىلىق بۇدان ءارى ۇدەي تۇسە مە دەگەن قورقىنىشتىڭ بار ەكەنى راس. كۇن ساناپ كوتەرىلىپ جاتقان باعا دا كۇنكورىستى كۇردەلەندىرىپ وتىر دەۋگە بولادى. ماسەلەن، وبلىستىق ستاتيستيكا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قاراقۇمىق جارماسىنىڭ باعاسى 6،9 پايىزعا، وسىمدىك مايى – 8،6، قىرىققابات – 9، كارتوپ – 8،2، ال جۇمىرتقا 10،1 پايىزعا ءوسىپ، شەكتى باعامەن سالىستىرعاندا 5 پايىزعا ارتقان. ال بيداي ۇنى – 1،9، ماكارون ونىمدەرى مەن سيىر ەتى – 1، تاۋىق ەتى – 1،1، سارى ماي – 1،4، پياز – 2،7، ءسابىز – 4،4 جانە قانت 4،6 پايىزعا وسكەنىمەن، اتالعان تاۋارلار شەكتى باعادان 5 پايىزعا تومەن ەكەن. بىراق كەيبىر تاۋار قۇنى شەكتى باعادان 15 پايىزعا دەيىن جوعارىلاپ كەتكەن. بۇل ماسەلەگە بۇگىندە جەرگىلىكتى شەندىلەر دە ارالاسقانىمەن، ءارى تارت تا، بەرى تارت بولىپ، ءار شەنەۋنىك ارقايسىسى ءوز بەتىمەن اۋرە بولۋدا. وسى ورايدا، وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەرىك نىعماشەۆ وڭىردە پياز قوماقتى كولەمدە وندىرىلگەنىمەن، ونىڭ باعاسى جىل باسىنان بەرى 62 پايىزعا جوعارىلاعانىن، تاراز قالاسى مەن اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ 5 ناۋرىزدا ۇسىنعان مالىمەتتەرىنە سايكەس، وتكەن ايدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا جالپى 19 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ 12 ءتۇرى قىمباتتاعانىن ايتتى. بۇل دا وڭىردە قىمباتشىلىقتىڭ قارقىن الىپ بارا جاتقانىن كورسەتەدى.

باعا تۇراقتىلىعىنا جاۋاپتى باسشىلاردىڭ دا بۇگىندە بىرىگىپ جۇمىس ىستەمەي وتىرعانىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن، وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات امانوۆتىڭ ايتۋىنشا، الماتى قالاسى مەن باسقا دا وڭىرلەردەگى قۇس تۇماۋىنىڭ سالدارى ءوندىرىستىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتكەن. سونىمەن قاتار ول وبلىستىڭ مينيمالدى سۇرانىستىڭ 25 پايىزىن اتالعان وڭىرلەر ارقىلى شەشىپ وتىرعانىن، ال ول جاقتاعى ءونىم وندىرۋشىلەر باعانى جەم، ءدارى باعاسىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعانىن ايتتى. ماسەلەن، وسىمدىك مايىنىڭ قىمباتتاۋىنا بىلتىر تامىز ايىنان باستاپ شيكىزات باعاسىنىڭ 110 تەڭگەدەن 235 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلۋى اسەر ەتتى. بۇل جاعداي الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنان كەلەتىن ءونىمنىڭ باعاسىنا دا اسەر ەتكەن. قازىرگى كەزدە «شەدەۆر»، «ماسلوزاۆود» ونىمدەرى وڭىرگە ورتاشا ەسەپپەن 620 تەڭگەدەن جەتكىزىلۋدە. بۇل ونىمدەر بولشەك ساۋدا ورىندارىندا 650 تەڭگەدەن ساتىلۋدا. كۇنباعىس مايىنىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ شارالارى الەۋمەتتىك دۇكەندەر مەن نەگىزگى 6 ساۋدا جەلىسى ارقىلى جۇرگىزىلگەن. باعا ايىرماسىنا بايلانىستى قورداعى 420 تەڭگەنىڭ مايىنا تۇرعىندار تاراپىنان سۇرانىس ارتقان. ناتيجەسىندە، جىل باسىنان بەرى وسىمدىك مايىنىڭ 42 تونناسى وتكىزىلىپ، بۇگىندە قوردا ەكى اپتاعا عانا جەتەتىن 9 توننا وسىمدىك مايى قالعان. «تۇراقتاندىرۋ قورىن قالىپتاستىرۋ جوسپارىنا ۇسىنىستار «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا 12 اقپاندا جولدانعان. بىراق ازىرگە جاۋاپ الا الماي وتىرمىز. بۇل مەكەمە قورى جەتكىلىكتى كارتوپتى، قانتتى، ءسابىزدى، پيازدى، ناندى جەتكىزۋ كولەمىن ارتتىرۋ، ال قورى جەتكىلىكسىز جۇمىرتقا، كۇنباعىس مايىن، قاراقۇمىقتى جانە تاعى باسقا تاۋاردى قوسىمشا ساتىپ الۋ جونىندە بەرىلگەن تاپسىرماعا ساي جۇمىس ىستەمەي وتىر»، دەيدى ق.امانوۆ.

اتالعان مەكەمەگە بۇگىنگە دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى تاراپىنان 11 حات جولدانعانىمەن، ونىڭ ەشقايسىسىنا جاۋاپ بەرىلمەپتى. بيىل تۇراقتاندىرۋ قورىنداعى 632 ملن تەڭگەنىڭ باسىم بولىگى اينالىم سحەماسى بويىنشا 14 سۋبەكتىگە بەرىلگەن. بىراق كاسىپكەرلەردىڭ بەلگىلەگەن ساۋدا ورىندارىنداعى باعانى تۇراقتاندىرۋ جانە ونى وتكەرۋ كولەمىن قامتۋ شارالارىن ساپاسىز ۇيىمداستىرعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. ال كارتوپتى ساتۋ جۇمىستارى مۇلدەم جۇرگىزىلمەگەن. ماسەلەن، «كوكجيەك» جشس اعىمداعى جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارى ارالىعىنا بەلگىلەنگەن 25 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمىنىڭ تەك 5،6 ملن تەڭگەسىن عانا قامتىعان بولسا، كارتوپ وندىرۋشىلەرگە نەسيەگە بەرىلگەن 127 ملن تەڭگەنىڭ ەسەبى مۇلدە جۇرگىزىلمەگەن. بۇل رەتتە تەك «بايلىق» جانە «يمپەريا» جەكە كاسىپكەرلىگى عانا وزدەرىنە بەكىتىلگەن تاۋار كولەمىن تولىق وتكەرگەن ەكەن. ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا اتالعان جەكە كاسىپكەرلىكتەر 56،4 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمىن وتكەرىپ، جوسپاردى 73 پايىزعا ارتىعىمەن ورىنداعان.

«مونيتورينگ بارىسىندا الەۋمەتتىك دۇكەننەن باسقا ساۋدا ورىندارىندا تومەندەتىلگەن باعامەن وتكىزىلەتىن ونىمدەر قاتارى انىقتالعان جوق. كەرىسىنشە، ۇلەسى باسىم جانە نەسيە الماعان «لەسنياك» شارۋا قوجالىعى ءسۇت پەن ايراننىڭ باعاسىنا وڭ اسەر ەتۋدە. سونداي-اق ءار توقسانعا بەكىتىلگەن ونىمدەردى وتكىزۋ كولەمى راستالماعان. سەبەبى دالەلدى ەسەپتىلىكتى ۇسىنۋ جۇمىستارى «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى تاراپىنان ۇيىمداستىرىلماعان. ياعني ساتىلعان تاۋاردىڭ ورنىن، كولەمىن جانە باعاسىن راستاۋدى جيناقتاماعان. بيۋدجەت ەسەبىنەن بولىنگەن قاراجاتتىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن باقىلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ، شارت تالاپتارىن ورىنداماعان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ارەكەتىن زاڭعا سايكەس تەكسەرۋ قاجەت. ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان سۋبەكتىلەرگە ايىپپۇل سالىپ، قارجىنى قايتارۋدى تالاپ ەتۋ قاجەت دەپ سانايمىن»، دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى.

دەي تۇرعانمەن، «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق اتقارۋشى ديرەكتورى زاڭعار كەمەلوۆتىڭ ايتۋىنشا، قور ەسەبىندە كارتوپ جەتكىلىكتى. سونداي-اق ول اتالعان ءونىم بۇزىلىپ، جەۋگە جارامسىز بولىپ قالماس ءۇشىن كارتوپتى سەرىكتەستىكتەردىڭ قويماسىنان شەتىنەن الدىرىپ، تاراتىپ وتىرعانىن، ساۋدا ورىندارىنا تاۋارلاردى جەتكىزۋدە جالعىز كولىك بارلىق دۇكەندى بىردەن قامتي الماي جاتقانىن ايتتى. ال ەلىمىزدىڭ باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ وبلىس بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى جاندوس ازيموۆ وڭىردە جۇمىرتقا وندىرەتىن «اسا-دامۋ» سەرىكتەستىگى باعانى كوتەرۋدە زاڭسىزدىققا جول بەرىپ، بۇل بويىنشا ءتيىستى شارا قولدانىلعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا، وسىمدىك مايىن وڭىرگە جەتكىزۋمەن اينالىساتىن الماتىلىق ەكى ءىرى كومپانيانىڭ ءبىرى ءونىمدى 8،8 پايىزعا، ءبىرى 14 پايىزعا وسىرگەن.

«قازىر ول كومپانيالاردىڭ ارەكەتىن زەردەلەۋ ءۇشىن الماتى وبلىسىنداعى ارىپتەستەرىمىزگە حات جولدادىق. ولار زەردەلەۋ ناتيجەسىن جاقىن ارادا بەرەتىن بولادى. قازىر جۇمىرتقا ءونىمىن دە بىزگە كەڭ كولەمدە اقمولا وبلىسىنان ەكى جەكە كاسىپكەر جەتكىزىپ بەرىپ وتىر. ولاردىڭ باعانى نەگىزسىز كوتەرگەنىن، كوتەرمەگەنىن سول وڭىردەگى ارىپتەستەر انىقتاۋ ۇستىندە. سول سەكىلدى قانتتىڭ باعاسىن وسىرگەن «تاراز» قانت زاۋىتىنىڭ ارەكەتىنە دە بۇگىندە تالداۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر»، دەيدى ج.ازيموۆ.

 تاراز قالاسىندا ورنالاسقان الەۋمەتتىك دۇكەندەردىڭ الدىنان تاڭ اتپاي الا دوربا ارقالاپ، كەزەكتە تۇرعان كوپتەگەن تۇرعىندى كورۋگە بولادى. تاۋسىلىپ كەتپەي تۇرعاندا تاۋارلاردى ارزان باعامەن الىپ قالعىسى كەلىپ جانتالاسقان جۇرتتىڭ قاراسى كوپ. اتالعان دۇكەندەر وزگە ساۋدا ورىندارىنان ءسال دە بولسا ارزان. ال قاراجاتىن ۇنەمدەگەن قاراپايىم حالىق ءۇشىن قولجەتىمدى باعاداعى تاۋارلار قاجەت. بىراق ءتيىستى باسشىلار ماسەلەنى ءبىر-بىرىنە سىلتەپ، بىرىگە الماي جۇرگەندە، الەۋمەتتىك تاۋارلاردىڭ باعاسى تاعى دا ءوسىپ كەتىپ جۇرمەسىن دەڭىز...

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار