ەكونوميكا • 05 ناۋرىز، 2021

سالاعا دەم بەرگەن جان

25 رەت كورسەتىلدى

ءومىر ءبىر ورىندا تۇرمايتىنىن ەسكەرسەك، كەشەگى جانە بۇگىنگى ادامدى سالىستىرۋ قيسىنعا كەلمەيتىنى انىق. شىندىعى سول، تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر قارقىن العان داۋىردە «مىناۋ ەردىڭ ءىسى، اناۋ ايەلدىڭ اتقاراتىن جۇمىسى» دەپ ءبولىپ جاراتىن كۇندەر كەلمەسكە كەتكەنى قاشان؟! ءتىپتى ەر ازاماتتاردىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن شارۋانى نازىك جاندىلاردىڭ ۇرشىقشا ءيىرىپ جاتاتىن كەزدەرى از ەمەس.

ينۆەستورلاردىڭ ەلىمىزگە كەلۋگە ءداتى بارمايتىن

ول ءبىر قولىمەن بەسىكتى تەربەتىپ قانا قويماي، ەلىمىزدە تىڭنان تۇرەن سالعان سالانىڭ دامۋىنا ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. اينۇر سوسپانوۆا ون جىلدان ارتىق ۋاقىتتان بەرى قازاقستاندا بالاما قۋات كوزدەرىنىڭ كەڭ ەتەك جايۋىنا ەڭبەك ەتىپ، اتالعان باعىتتى رەفورمارلىق تۇرعىدا ىلگەرىلەتۋگە قارەكەت ەتىپ ءجۇر. دالىرەك ايتساق، ول ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە قاراستى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى دەپارتامەنتتىڭ ديرەكتورى. الايدا ونىڭ قىزمەتتىك مانسابى ۇستازدىقتان باستالعانىن ايتا كەتكەن ورىندى. فيزيك-ماتەماتيك ماماندىعىن تامامداعان ازاماتشا 8 جىلدىق عۇمىرىن ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشىلىق قىزمەتكە ارناعان. كەيىنگى 20 جىلدا جەكەلەگەن كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا تاباندى تۇردە ەڭبەك ەتكەن. سوڭعى 11 جىلدا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى باعىتىندا تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

قازىر ادامزات تۇراقتى دامۋعا بەت بۇرعاندىقتان بالاما قۋات كوزدەرى ونىڭ اجىراماس بولىگى ىسپەتتى. جاھاندىق ۇردىستەن قازاقستان دا قالىس قالماۋعا قامدانىپ، وسى باعىتتاعى ىزدەنىستەردىڭ ۇلەسىن جىلدان-جىلعا ارتتىرىپ جاتىر دەيدى كەيىپكەرىمىز.

«نەگىزىنەن، ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى 2009 جىلدان باستاپ قولعا الىنعانىن ايتا كەتكەن ءجون. نەگە دەسەڭىز، سول جىلى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋ تۋرالى زاڭ قابىلدانعان ەدى. وسىدان كەيىن سالالىق جۇيەنى قالىپتاستىرۋدى ازىرلەپ، ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەي باستادىق. بىراق تا بۇل كەزەڭدە قازاقستانعا ينۆەستورلار كەلۋگە دايىن ەمەس بولاتىن. ويتكەنى ولار ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ قولايسىزدىعىن العا تارتىپ، تاۋەكەلگە بارۋعا جۇرەكتەرى داۋالاعان جوق. دەسە دە 2013-2014 جىلداردان باستاپ ءتيىستى زاڭ وزگەرتىلىپ، جەڭىل تاريفتەر ەنگىزىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىسىن انىقتادىق. سودان كەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جۇيەسىن ازىرلەپ، تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ وزگەرۋىن ەسكەرە وتىرا تاريفتەر يندەكستەۋدەن وتكىزىلدى. مىنە وسى كەزدەن ەلىمىزگە العاشقى ينۆەستورلار كەلە باستادى. العاشقى كۇننەن قۋات الاتىن 50 مۆت-تىق ەلەكتر ستانساسى 2014 جىلى جامبىل وبلىسىندا سالىندى. ياعني، بۇل كەزەڭ ەلىمىزدەگى بالاما قۋات كوزدەرىنىڭ باستاۋى بولدى دەسەك تە ارتىق بولمايدى»، دەدى اينۇر سوسپانوۆا.

EXPO كورمەسىن كوركەيتۋگە اتسالىستى

ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، بۇل ماماننىڭ باستاۋىمەن 2017 جىلى ەلوردادا وتكەن  EXPO حالىقارالىق كورمەسىندە قازاقستان پاۆيلونىنىڭ تاقىرىپتىق مازمۇنى تولىقتىرىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا، اتالعان جاھاندىق شارا ەلىمىزدە تۇراقتى ەنەرگەتيكانىڭ قانات قاعۋىنا جول اشتى.

«ەلەكتر ستانسالارى 3-4 جىل ىشىندە كەزەڭ-كەزەڭمەن سالىناتىنىن ەسكەرسەك، ەلىمىزدەگى نەگىزگى بالاما قۋات نىساندارى 2018-2019 جىلدارى ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە رەسپۋبليكا اۋماعىندا جالپى كولەمى 1700 مۆت-قا جۋىقتايتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ىشىندە 100 مۆت-تىق كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارى بار. الەمدىك دەڭگەيدە الىپ قاراساق، بۇل جامان ناتيجە ەمەس. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 3%-عا جەتتى. 2025 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 6%-عا جانە 2030 جىلعا قاراي 10%-عا جەتكىزۋ مەجەسى قويىلىپ وتىر. وڭىرلەر بولىنىسىندە كليماتى جىلى وڭتۇستىك ايماقتاردا كۇن ەلەكتر ستانسالارىنا باسىمدىق بەرىلگەن. ونىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە تۇركىستان، جامبىل وبلىستارىن كەلتىرۋگە بولادى. جەل ەلەكتر نىساندارىن دالالى جانە تاۋلى وڭىرلەردە دامىتقان قولايلى. ايتالىق، الماتى جانە اقمولا وبلىستارى. قازىر پەرسپەكتيۆالىق باعىت رەتىندە گيدرو ەنەرگەتيكاعا باسىمدىق بەرىلمەك. سەبەبى بۇل باعىتتاعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ قىمباتقا سوقپايدى. دەسەك تە بۇل كۇن جانە جەل ەلەكتر ەنەرگەتيكاعا كوڭىل بولىنبەيدى دەگەندى بىلدىرمەيدى»، دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.

اۋكتسيون ءتاريفتى ارزانداتتى

2018 جىلعا دەيىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنەن وندىرىلگەن ەنەرگيانىڭ قۇنى ءداستۇرلى ەنەرگيا نىساندارىنا قاراعاندا قىمباتقا تۇسەتىن. ماسەلەن، كۇن ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلگەن ەنەرگيانىڭ ءتاريفى مۆت-قا شاققاندا 34 تەڭگەنى قۇراسا، جەل ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلگەن قۋات ءتاريفى 22 تەڭگە بولاتىن. ايتسە دە 2018 جىلدان كەيىن ءتاريفتى تومەندەتۋ ماقساتىندا ءتيىستى ۆەدومستۆو اۋكتسيون وتكىزۋ فورماتىنا اۋىستى. بۇل ەنەرگەتيكا نارىعىنداعى باعا ساياساتىنا وڭ اسەر ەتتى دەيدى ا.سوسپانوۆا.

«اۋكتسيون تارتىبىنە كوشكەننەن كەيىن تاريفتەر شامامەن ەكى ەسەگە تومەندەدى. مىسالى، 2014 جىلى كۇن ەلەكتر ستانساسىنان وندىرىلەتىن ەنەرگيانىڭ ءتاريفى مۆت-نا 34 تەڭگە بولسا، اۋكتسيونداعى شەكتى باعاسى 17 تەڭگەدەن اسپايدى. جەك نىساندارىنىڭ يەلەرىنە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ينۆەستيتسيالار كوميتەتىمەن باسىم باعىتتاعى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتقا وتىرىپ، سالىقتىق جەڭىلدىكتەر الۋعا مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. ياعني، كاسىپكەرلىك تۋرالى كودەكسىندە قامتىلعان نورماتيۆتەردى بالاما قۋات كوزدەرىمەن اينالىساتىن ىسكەر ازاماتتاردا پايدالانۋعا قۇقىلى»، دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

بۇل سالانى قارقىنداتىپ، وركەندەتۋ ءۇشىن نارىقتا جۇيەلىك وزگەرىستەر قاجەت دەپ سانايدى كەيىپكەرىمىز.

«جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ نىساندارى وندىرىلگەن ەنەرگيانى جەلىگە جىبەرەدى. ول KEGOC جۇيەلىك وپەراتورىنىڭ نەمەسە وڭىرلىك ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالاردىڭ جەلىلەرى بولۋى مۇمكىن. ەگەر دە اتالعان جەلىلەر ەنەرگيانى قابىلداپ، تاراتۋعا دايىن بولماسا، وندا جەك نىساندارىنا دا قاجەتتى قۋات كولەمىن ءوندىرۋ وڭايعا تيمەيدى. بۇدان بولەك، اسپاننان كۇننىڭ كوزى كورىنبەي جانە جەل سوقپاسا، سايكەسىنشە ەنەرگيا دا وندىرىلمەيتىنىن جۇيەلىك وپەراتور ەسكەرۋ قاجەت. سوندىقتان دا ول ورتاق جۇيەگە باسقا بالامانى بەرۋگە دايىن بولعانى ابزال. بۇل پروبلەما ءبىزدىڭ ەلىمىزگە عانا ءتان ەمەس. بۇل الەمدىك ءۇردىس. ءار مەملەكەت ونى ءوز بەتىنشە شەشىپ كەلەدى»، دەدى ا.سوسپانوۆا.

اتالعان ماسەلەنى شەشۋدىڭ امالى رەتىندە وتاندىق ماماندار ەلىمىزدە مانەۆرلىك قۋات كوزدەرىن دامىتۋدى كوزدەۋدە. وسى باعىتتا جاۋاپتى ورگان اۋكتسيون وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.     

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار