ۇكىمەت • 03 قىركۇيەك، 2020

تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا رەسۋرس جەتكىلىكتى

17 رەت كورسەتىلدى

پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار قارالدى.

 

بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋدىڭ جاڭا شارالارى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ مەملەكەت باسشىسى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءوزى باسقاراتىن مينيسترلىكتىڭ بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇ­مىس ىستەيتىنىن ايتتى. بۇل – كا­­سىپ­­كەر­لىكتى دامىتۋ، سالىق-بيۋدجەت سايا­ساتىن جەتىلدىرۋ، ينۆەستي­تسيا­لاردى ىنتالاندىرۋ، تەڭگەرىم­دەلگەن وڭىرلىك دامۋ، مەملەكەتتىك باسقارۋ.

كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قازىرگى كرەديتتەرىنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق قارجىلاي جانە قارجىلاي ەمەس مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاسادى. بۇل 2025 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن 35%-عا دەيىن، شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانىن 4 ملن ادامعا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەدى.

سالىق-بيۋدجەت ساياساتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قا­زىر­گى قول­دانىستاعى 12 سالىق، 48 كىشى سالىق ءتۇرى، 10 تولەماقى جانە 6 الىمدى با­رىنشا ازاي­تۋ بويىنشا جۇمىس جۇر­گى­زىلەدى. ينۆەستيتسيالاردى ىن­تالاندىرۋعا قاتىستى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ پروتسەسىندە زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى، اعىلشىن زاڭ­ناماسىن جانە جەڭىلدەتىلگەن سالىق جانە كوشى-قون رەجىمىن ۇسىناتىن «استانا» حقو الەۋەتى بەلسەندى پايدالانىلادى.

تەڭگەرىمدەلگەن وڭىرلىك دامۋ بويىنشا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باس­قارۋدى جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە اۋىل وكرۋگتەرى بيۋدجەتىنىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلەدى (سا­لىق­تار مەن تولەمدەردىڭ ءتورت ءتۇرى بەرىلەدى). جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدىڭ جاڭا تۇجى­رىمداماسى ازىرلەنەدى. بۇل تۇجى­رىمداما شەڭبەرىندە اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋدى ەنگىزۋ، جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ م ۇلىكتىك قۇقىقتارىن جانە ءماس­لي­حاتتاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا ۇسىنىستار دايىن­دالادى. مەملەكەتتىك باسقارۋ بويىنشا مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعىلار سانى 2020 جىلى 10%-عا، كەلەسى جىلى تاعى 15%-عا قىسقارادى.

ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربو­لات دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا، پرەزي­دەنتتىڭ بۇعان دەيىن بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى سترا­تەگياسى ازىرلەنۋدە. ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ۆاليۋتا نارىعىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ ۆاليۋتالىق ءتۇسىمدى ەلگە قايتارۋعا ارنالعان قوسىمشا شارالار پىسىقتالادى جانە ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ونى ىسكە اسىرۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالادى. داعدارىس سالدارىنان ايتار­لىق­تاي زارداپ شەككەن سەكتورلار­داعى كاسىپورىنداردى قولداۋعا قوسىم­شا 200 ملرد تەڭگە بولىنەدى. ۇلتتىق بانكتىڭ جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى 800 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلىپ، 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتىلادى.

قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋ­باەۆ پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ تەزىرەك ورىندالۋى ءۇشىن ۇكىمەتكە «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىندە ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەنگى­زىل­گەنىن ايتتى. زاڭ جوباسى بارلىق پروتسەدۋرانى 100% ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋ ارقىلى ساتىپ الۋلاردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قار­سى كۇرەس اياسىندا قارجى مينيس­تر­لىگى باسقا دا مەملەكەتتىك ورگان­دارمەن بىرلەسىپ كەشەندى ءىس-شا­را­لار وتكىزۋدە. وففشورلىق يۋريس­ديكتسيالارعا اقشا اۋدارىمدارى بولىگىندە زاڭناما جەتىلدىرىلەدى. اتاپ ايتقاندا، مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە شەتەلدىك شوت­تاردى اشۋعا تىيىم سالۋ، سالىق ورگاندارىنىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنەن تۇپكىلىكتى بەنەفي­تسيارلار تۋرالى مالىمەتتەردى الۋ قۇ­قىعىن زاڭنامامەن بەكىتۋ تۋرالى FATF ۇسىنىمدارى ورىندالادى.

 

كووپەراتيۆتەرگە كەڭ ءورىس

اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامى­تۋدىڭ الداعى جوسپارى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ بايان­دادى. مينيستر ايتقانداي، كەلەسى بەس­­جىل­دىققا ارنالعان جاڭا اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ازىر­لەيتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى. جو­بادا: ىشكى نارىقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن تولىقتىرۋ; اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ءوسىرۋ; ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2،5 ەسەگە ارتتىرۋ; اوك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن 2 ەسەگە ۇلعايتۋ شارالارى قامتىلادى.

وڭدەۋشى كاسىپورىندار قۋاتى­نىڭ جۇكتەمەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن زاكىرلىك كووپەراتسيانى دامىتۋ شارالارى پىسىقتالادى. «كووپە­راتيۆتەردى دامىتۋ ءۇشىن باسىم­دىق پەن سۋبسيديالاۋدىڭ جو­عارى نورماتيۆتەرى، سونداي-اق جە­ڭىل­دەتىلگەن سالىق رەجىمدەرى سىندى ەكونوميكالىق جاعدايلار جاسالدى. مىسالى، بيىل تامىزدا سۋبسيديالاۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى، وندا اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنە جابدىقتار مەن تەحنيكا قۇنىنىڭ 50%-ى كولەمىندە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار، سونداي-اق كووپەراتيۆتەر دايىنداعان ءسۇت پەن ەتتى سۋبسيديالاۋ مۇمكىندىگى كوزدەلدى. سالىق زاڭناماسىندا كووپەراتيۆتەر ءۇشىن بارلىق سالىق بويىنشا 70%-عا جەڭىلدىك كوزدەلگەن. قازىر سۋ تۇتىنۋدى ازايتۋ جانە ىلعال رە­سۋرستارىن ۇنەمدەۋ تەحنولوگيا­سىنا كوشۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن زاماناۋي سۋارۋ جۇيەلەرىنىڭ قۇنى 50%-عا سۋبسيديالانادى، بۇل سۋدى تۇ­تىنۋ مەن جوعالتۋدى بىرنەشە ەسە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، دەپ ءتۇسىندىردى ۆەدومستۆو باسشىسى.

 

جول مەن ءۇي سالۋعا سەرپىن بەرىلەدى

يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رى­لىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ اتاپ وتكەندەي، كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردىڭ باسپانا ماسەلەسىن تەزىرەك شەشۋ ءۇشىن «نۇر­لى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا جالدامالى تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىنا قاراستىرىلعان قاراجاتتى قايتا باعىتتاۋ ۇسىنىلادى. شا­مامەن 100 مىڭ ازاماتقا قولداۋ كورسەتىلەدى. «سونىمەن قاتار جەكە قۇرىلىس سالۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا ازاماتتارعا جەكە قۇ­رى­لىس سالۋعا بولىنەتىن 40 مىڭ جەر ۋچاسكەسىنە كوممۋنيكاتسيا­لار تارتىلادى. ەلىمىزدە 6،3 مىڭ اۋىل بولسا، سونىڭ 3،5 مىڭى پەرسپەكتيۆالىق سانالادى. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا ءوز قا­راجاتىنا تيپتىك جوبامەن باس­پانا تۇرعىزاتىن اۋىلدارداعى جۇمىس بەرۋشىنىڭ شىعىندارىن سۋب­سيديالاۋ تەتىگى ازىرلەنەدى. مي­نيسترلىك ءۇيدىڭ بەلگىلەنگەن قۇنىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ازىرلەيدى» دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

سونداي-اق «نۇرلى جول» باع­دار­­لاماسى اياسىندا 11 مىڭ شاقى­رىم جول سالىنادى جانە قايتا جاڭ­­­عىرتىلادى. ونىڭ ىشىندە رەس­­­پۋب­­ليكالىق جەلىدەگى 4 مىڭ شا­­­قى­­رىم جولدا بيىل جۇمىس جۇر­گى­­­زىلىپ جاتىر. وسىلايشا 2025 جىل­عا دەيىن رەسپۋبليكالىق جەلى­دەگى اۆتوجولداردىڭ بارلىعى جاقسارادى.

 

ينتەرنەت پەن ەكوجۇيە جاقسارادى

تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيا­لار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باع­دات مۋسين بۇگىنگى تاڭدا قازاق­ستان­دىقتاردى ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ەكى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ول – اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە تالشىقتى-وپتي­كالىق بايلانىس جەلىلەرىن تارتۋ جانە ءموبيلدى كەڭجولاقتى ينتەر­نەتكە قوسۋ. ەكەۋى دە جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. بۇل 250-دەن اس­تام تۇرعىنى بار بارلىق اۋىل­داردى ساپالى ينتەرنەتپەن قام­تاماسىز ەتەدى. سونداي-اق بايلانىس ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن: بايلانىس ساپاسىنىڭ پارامەترلەرى ايقىندالادى; ينتەرنەت ساپاسى بويىنشا دەرەكتەردى تىركەۋگە جانە بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن حالىقتىق باقىلاۋ قۇرالى ەنگىزىلەدى. بايلانىس وپەراتورلارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى ارتتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار باسقا دا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر پىسىقتالادى.

ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ 2019 جىلى مونيتورينگ ناتيجەلەرى بويىنشا اقتوبە، اتىراۋ، نۇر-سۇلتان، الماتى، شىم­كەنت، وسكەمەن، قاراعاندى، تەمىرتاۋ، بالقاش، جەزقازعان قالا­لارىندا اتموسفەرالىق اۋا جوعا­رى دەڭگەيدە لاستانعانىن ايتتى. ەكولوگيالىق پروبلەمالار­دى شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىك جۇرت­شى­لىقپەن ونلاين-كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋدا. اتىراۋ، اقتوبە، پاۆلودار وبلىستارىنىڭ جانە الماتى، تەمىرتاۋ قالالارىنىڭ جۇرت­شىلىعىمەن 5 كەزدەسۋ ءوتتى. قورىتىندىسى بويىنشا جول كار­تا­لارى ازىرلەندى. جۇمىس ودان ءارى جالعاسادى. 2 اي ىشىندە قال­عان وڭىرلەردىڭ جول كارتالارى ازىرلەنەدى.

ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىندا 2030 جىلعا قاراي ورمان كولەمىن قازىرگى 4،7%-دان 5%-عا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپاردا تۇر. 5 جىل ىشىندە ورمان قورىندا 2 ملرد جانە ەلدى مەكەندەردە 15 ملن اعاش وتىرعىزىلادى. ەلوردانىڭ اينالاسىنداعى جاسىل بەلدەۋ 2023 جىلعا قاراي قازىرگى 87،8 مىڭ گەكتاردان 100 گەكتارعا جەتە­دى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن­دەي، بۇل ەلىمىزدى اۋقىمدى تۇردە كوگالداندىرادى.

 

وندىرۋدەن وڭدەۋگە بەت تۇزەيمىز

ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قا­زىر­گى جانە ورتا مەرزىمدى جوس­پار­لار تۋرالى بايانداعان ەنەر­گەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆ ەلى­مىز­دەگى ءىجو-ءنىڭ شامامەن 25%-ىن وندىرەتىن جانە ەكونوميكاعا 50%-عا جۋىق ينۆەستيتسيا تارتاتىن مۇناي-گاز سەكتورىن شيكىزاتتىق باعىتتان قوسىمشا قۇنى جوعارى، ەكسپورتقا باعدارلانعان ءونىمدى شى­عارۋعا جانە مۇناي گاز-حيميا ونەر­كاسىبىن دامىتۋعا قايتا باع­دار­لاۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇ­مىس­تار ءجۇرىپ جاتقانىن ايتتى.

بۇگىنگى تاڭدا سالادا 2025 جىلعا دەيىن جالپى سوماسى شامامەن 15 ملرد دوللاردى قۇرايتىن جوبالار قولعا الىندى. «ال ءىرى جوبالارعا توقتالاتىن بولساق، قۋاتى جىلىنا 500 مىڭ توننانى، ياعني 2،6 ملرد دوللاردى قۇرايتىن پوليپروپيلەن ءوندىرۋ جونىندەگى گاز-حيميا كەشەنى سالىنۋدا. جوبانى اياقتاۋ مەرزىمى – 2021 جىلدىڭ سوڭى» دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

سونداي-اق ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ب.نۇ­رىم­بەتوۆ، دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ا.تسوي، ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆ الەۋ­مەتتىك سالالارداعى پرەزي­دەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋ باعى­تىنداعى جۇمىستارىن ورتا­عا سالدى. ب.نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىن­شا، بۇگىنگى تاڭدا 721 مىڭ قا­زاق­ستاندىق زەينەتاقى قورىنداعى قار­جىسىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي جانە ەمدەلۋ ماقساتىنا جۇمساي الادى، بۇل شامامەن 1،4 ترلن تەڭگە. «مۇنىڭ ىشىندە جەتكىلىكتى كولەمدە قارجى جيناعان 530 مىڭعا جۋىق جۇمىس ىستەيتىن ازامات پەن زەينەتاقى قورىندا قارجىسى بار 178 مىڭ زەينەتكەر بار.

وتىرىستا قارالعان ماسەلەلەردى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين قورىتىندىلادى. «جولداۋدا العا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ فاكتورىنا اينالادى. مەم­لەكەت باسشىسى جاڭا جاعدايعا ساي كەلەتىن مەملەكەتتىك جانە ەكونو­ميكالىق ساياساتتى ۋاقتىلى ازىر­لەۋ بويىنشا ناقتى ءىس-قيمىل جوس­پارىن بەلگىلەدى»، دەدى ول.

 

باسەكەگە قابىلەتتىلىك ارتادى

پرەمەر-مينيستر حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ءۇشىن ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەلگەنىن اتاپ ءوتتى. جولداۋداعى تاپسىرمالار­دى ورىنداۋ باسەكەگە قابىلەتتى ناق­تى سەكتوردى بەلسەندى دامىتۋ­دى جانە ەكسپورت قۇرىلىمىن ءارتا­راپتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

سونداي-اق جولداۋدى ىسكە اسى­رۋ ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالالاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدى. قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ بويىنشا جاڭا ۇسىنىستار دايىنداپ، اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت. ۇكىمەت باسشىسى بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ۇلتتىق باسىمدىقتاردى قام­تاماسىز ەتىپ، جوسپارلاۋ جۇيە­سىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

بيۋدجەتتەن تىس قورلاردى ەسكەرە وتىرىپ، «كەڭەيتىلگەن بيۋدجەتتى» ەنگىزۋ كەرەك. تىكەلەي جانە پورتفەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ، وتاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىن ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا «استانا» حقو الاڭى پايدالانىلادى. «جولداۋدىڭ باستى ماقساتى – تۇرعىن ءۇيدىڭ قول­جەتىمدىلىگىنە، قولايلى وتبا­سىلىق-دەموگرافيالىق جاع­داي­لارعا، جاقسى ەكولوگياعا، قول­جە­تىمدى ءارى ساپالى بىلىمگە، سون­­­داي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­­­سىنە نەگىزدەلگەن ازام­ات­تار­دىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىنا باعىت­تالعان»، دەدى ا.مامين.

پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى مەم­لە­كەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋعا، كادر ساياساتىن، شەشىم قابىلداۋ جانە ولار­دىڭ ورىندالۋى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شىلىك جۇيەسىن قايتا قاراۋعا با­عىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ بارلىق باعىتتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بيىلعى 7 قىر­كۇيەك­كە دەيىن جالپىۇلتتىق جوسپار ازىرلەنىپ، ق.توقاەۆتىڭ بەكىتۋىنە ەنگىزىلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار