ساياسات • 16 شىلدە، 2020

اكىمدەر ءھام الەۋمەتتىك جەلى

107 رەت كورسەتىلدى

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتى­رىسىندا مەملەكەت باسشىسى «الەۋمەتتىك جەلى جۇمىسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ءار مەملەكەتتىك قىزمەتكەر الەۋمەتتىك جەلىدە ءوز سالاسى بويىنشا بەلسەندى بولۋى كەرەك. عالامتور عاسىرىندا بۇل – مىندەت. ولار ونلاين-رەجىمدە جە­لىدەگى پىكىرتالاستارعا قاتىسىپ، حالىق پەن قوعامنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە الادى»، دەگەن بولاتىن.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «EQ»

ال اكىمدەر تەحنولوگيا ۇسىن­عان مول مۇمكىندىكتى قان­شالىقتى ءتيىمدى پايدالانىپ ءجۇر؟ الەۋمەتتىك جەلى قازاق­ستاندىق اكىمدەر ءۇشىن حالىقپەن بايلانىس تەتىگى بولا الدى ما؟ حالىقتىڭ قىزمەتىندە جۇر­گەن بارلىق دەڭگەيدەگى باسشى­لاردىڭ قوعاممەن، ازاماتتارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋى، كوپشىلىكتىڭ، سونداي-اق جە­كەلەگەن تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا، ماسەلەلەرىنە قانشالىقتى دەڭ­گەيدە ءمان بەرەتىنى ولاردىڭ ءوز لاۋازىمى قۇزىرەتىندە اتقارىپ جاتقان ەڭبەگىنىڭ ءبىر ولشەمى ىسپەتتەس. بۇگىندە حالىقپەن باي­لانىسۋدىڭ بۇرىننان قا­لىپ­تاسقان ءداستۇرلى تەتىكتەرىنىڭ بار­لىق تاراپقا ىڭعايلى ءارى ۋا­قىتتىڭ ۇتىمدى بالاماسى سانالاتىن ينتەرنەت رەسۋرستارى، ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ءتۇر-ءتۇ­رى قولدانىسقا ەنگىزىلگەن قا­زىرگى كەزدە اتقارۋشى بيلىك وكىل­دەرىنىڭ حالىقپەن قارىم-قاتىناسىنىڭ دەڭگەيى ولاردىڭ اتالعان جەلىلەردى ءوز قىزمەتىندە قولدانۋ بەلسەندىلىگىمەن ولشە­نەتىن كەزەڭگە قادام باستىق.

ارينە باسقانى ايتپاعاندا، بيلىك وكىلدەرىنىڭ، اسىرەسە بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ ينتەرنەت رەسۋرستارىنداعى، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەلسەندىلىگىن ءار قى­رىنان قاراستىرۋعا بولا­دى. ماسەلەن، ءبىر اكىمدەر جەلى­لەردى وزدەرىنىڭ جۇمىسىن جارنامالاۋعا، ءىسساپارلارىن، جيىنداردا سويلەگەن سوزدەرىن ناسيحاتتاۋعا، حالىقتى ءتۇرلى مەرەكەلەرمەن قۇتتىقتاۋعا عانا پايدالانىپ، بىرجاقتى كەتۋى مۇمكىن. بۇل پرەزيدەنت تاراپىنان وسى تۇرعىدا قويىلىپ وتىرعان تا­لاپتىڭ، حالىق سۇرا­نىسىنىڭ تۇپكى ءمانىن اشاتىن ءىس-ارەكەت ەمەس. بيلىك وكىل­­دەرى ءوز قۇزىرەتتەرىنە قا­تىس­تى ماسەلەلەردى شەشۋدە، ونى قوعاممەن تالقىلاۋدا، ازا­مات­تاردىڭ قوعامدىق تۇيت­كىل­دەردىڭ اسەرىنەن تۋىنداپ جاتاتىن جەكەلەگەن تالاپ-تىلەكتەرىن تىڭداۋدا جانە باسقا دا قاجەتتى ىستەردە اتالعان قۇرالداردى ءتي­ىمدى ءارى ۇدايى پايدالانۋى ءتيىس. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىق تىلەگىمەن ۇن­دەسىپ جاتقان تالابىنىڭ وزەگى دە وسى.

وسى ورايدا بۇگىن ءبىز رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن وبلىس باسشىلارىنىڭ الەۋ­مەت­تىك جەلىلەرمەن «قارىم-قا­تى­ناسىنا» قاتىستى بايقاعاندا­رى­مىزعا قىسقاشا توقتالا كەتسەك.

ەلوردا اكىمى ا.كولگىنوۆتىڭ جەكە پاراقشاسىنداعى 788 جازبادان ونىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىگى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ جۇر­گەندە باستالعانىن كورەمىز. نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمىنىڭ جاز­بالارىنداعى وتىنىشتەر مەن شاعىمداردى ەلوردانىڭ 4 اۋدانىنىڭ اكىمدىكتەرى مەن قالا اكىمدىگىنە قاراستى iKomek مونيتورينگ جانە جەدەل ارەكەت ەتۋ ورتالىعى ءجىتى باقىلاپ وتىرادى.

تۇرعىندارعا اتالعان پاراق­شا­لار­­دان جاۋاپ بەرىلىپ، وتى­نىش­تەرى تىر­كەۋگە الىنادى. 117 مىڭ جا­زى­لۋ­شىسى بار اكىم رەس­­پۋب­لي­كا استاناسىنىڭ تى­نىس-تىرشىلىگىمەن، جا­ڭالىق­تا­رىمەن ءبولىسىپ وتىرادى. بۇعان قوسا اكىمنىڭ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا دا جازبالا­رى جارىق كورەدى. الايدا ونىڭ وسى پلاتفورماداعى جاريا­لانىم­­دارىندا تەك مەرەكەمەن قۇتتىق­تاۋلار، مەملەكەت باس­شى­­سىنىڭ جازبالارى عانا كورى­نىس بەرەدى.

سوڭعى كۇندەرى ەلوردا تۇر­­عىن­­­دارىنىڭ ءدارى-دارمەك جەتىس­­پەۋ­­شى­لى­گىنە بايلانىس­تى شا­عىم­دارىنا اكىمدىكتىڭ ءباسپاسوز قىز­­مەت­­كە­رىنىڭ جەكە پاراق­شا­سىنان «جۇ­مىس­تار جۇرگىزىلىپ جاتىر» دەگەنگە ساياتىن دايىن جا­ۋاپتار قايتارىلعان. سونىمەن قاتار جوعارىدا اتالعان iKomek ورتالىعى ازاماتتاردىڭ اتى-ءجونى مەن تەلەفون نومىر­لە­رىن انىقتايدى. الايدا انىقتالعان اق­پا­­رات بويىنشا كەرى بايلانىس ورناپ، نە ماسەلەنىڭ شەشىلگەنى تۋرالى بەلگى جوق.

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.ساعىنتاەۆ 2019 جىلى 1 شىلدە­دە الەۋمەتتىك جەلىلەردە پاراق­شا اشقانىن حابارلاپ، قالا ءومى­رىن بىرلەسىپ جاقسارتۋعا شا­قىر­عان. 256 مىڭ وقىرمانى بار اكىم پاراقشاسىنان حالىقتىڭ وتى­نىشتەرىنە جاۋاپ قاتقانى باي­قال­ماي­دى. دەگەنمەن، الماتى قالاسى əكىمدىگىنىڭ قو­عام­دىق قابىلداۋ بولمەسىنىڭ اتىنان «شا­عىم­داردى تىركەدىك» دەگەن نەمەسە ءمان-جايدى انىقتاپ سۇراعان جازبالاردى كو­رۋ­گە بولادى.

2020 جىلدىڭ باسىندا شىم­كەنتكە اكىم بولىپ تاعايىن­دال­عان م.ايتەنوۆ جاڭا قىزمەتىنە تاعايىندالىسىمەن الەۋ­مەت­تىك جەلى­دە رەسمي پاراقشالارىن اشتى. پا­راق­شانى 46،3 مىڭ وقىرمان وقيدى. تۇر­عىنداردىڭ قىزۋ تال­قى­سى كوبىنە اكىمدى جاقتاۋ نە داتتاۋمەن شەكتەلەدى. ناقتى ما­­سە­­­لەلەر كوتەرىلىپ، شا­عىمدار جا­زىلعان پى­كىر­لەر­گە جاۋاپ قايتا­رىلماعان. كەيبىرى ءدارى-دار­مەك­تى قىمباتقا ساتىپ جاتقان ءدارى­­حا­­نالاردى تىز­گە­نى­مەن، اكىمدىك قىز­مەت­كەر­لە­رىنىڭ ول اقپاراتقا قاتىس­تى ءۇن قات­قا­نى­­نان بەلگى جوق.

الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى ا.باتالوۆ Instagram جەلىسىنە تىر­كەل­گەنىنە كوپ بولماعان. العاش­قى جاز­باسىن بىلتىر ءساۋىردىڭ 14-ىندە جاريالاپ، الەۋمەتتىك جە­لى­نى كونس­ترۋك­تيۆتى ديالوگ قۇ­رۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تىڭ ءتا­سىلدىڭ ءبىرى بولادى دەپ ەسەپ­تەي­تىنىن حابارلاعان. 25،8 مىڭ وقىرمانى بار ايماق اكىمى پاراق­شا­سىندا جەتىسۋلىقتاردى مە­رە­­­كە­­لەرىمەن قۇتتىقتاپ، وڭىردەگى جاڭا­لىق­­­تاردى ءبولىسىپ وتىرادى. الايدا جازبا استىن­دا­عى حالىقتىڭ پىكىرى وقى­لىپ-وقىلمايتىنىنان اقپارات جوق. العاشقى جازبالارىندا اكىم وزدە­رىن قابىلداۋىن سۇ­را­عان ازا­ماتتارعا جەكە حابارلاما جازۋ­دى وتىنسە، ودان كەيىن كە­رى بايلانىس بايقامادىق. ال اماندىق باتالوۆ ءوز كەزەگىندە الما­تى وبلىسىنا قاراستى اۋدان­­­داردىڭ اكىمدەرىنىڭ پاراق­شا­­لارىنا جازىلعان. بۇل اكىم­نىڭ وبلىس اۋداندارى باسشىلا­رى­مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقى­لى بايلانىسىپ وتىراتىنىن بىل­دىرەدى.

باتىس ءوڭىرىنىڭ اكىمدەرى Facebook جەلىسىن قۇپ كورسە كەرەك، باتىس قازاقستان، اتى­راۋ، اقتوبە، ماڭعىستاۋ وبلىستا­رى­نىڭ اكىمدەرى اتالعان جەلى­دەن پاراقشا اشقان. اقتوبە وبلى­سىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين ءوز پاراقشاسى ارقى­لى اقتوبەلىكتەردى مەرەكە­مەن قۇتتىقتاۋمەن شەكتەلگەن. ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا ەلدە توتەن­شە جاعداي ەنگىزى­لە­تىنىن حابار­لاعانىمەن، ىندەت­كە قا­تىستى وزگە­رىس­تەر مەن جاڭا­­لىقتار جاريا­لان­باعان. دەگەن­مەن دە ناۋرىز، 1 مامىر مەرەكەلەرىنە ارنالعان ارنا­يى قۇتتىقتاۋ ۆيدەولارى بار. اكىم پاراقشاسىنان بايقاعانىمىزداي، وڭداسىن ورازالين جەرلەستەرىن مەرەكەلەردە ۆيدەومەن قۇتتىقتاۋدى داستۇرگە اينالدىرعان.

ال باتىس قازاقستان وبلى­سى­نىڭ اكىمى ع.ەسقاليەۆ ارىپ­تەس­تەرى سەكىلدى جەلى ارقىلى جاڭا­لىقپەن بو­لى­سۋ­مەن قاتار تۇسكەن وتىنىش­تەر­دىڭ كوبىنە جاۋاپ جازىپ، جاع­داي­دى نازار­عا الاتىنىن حابارلاپ وتىرادى. ال ماڭعىستاۋ وبلىسى اكى­مى­نىڭ پاراقشاسىنان ماڭ­­عىس­تاۋ­لىق­تاردىڭ بەلسەندى ەكەنى باي­قا­لادى. حالىق اكىمدى بەلگى­لەپ، ايماق­تاعى ماسە­لەلەردى اشىق جاز­عان. دەگەنمەن بۇعان اكىم تاراپىنان جازىلعان جاۋاپ­تى كورە الما­­دىق.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ءو.شوكەەۆتىڭ جەكە پاراقشاسى تا­بىل­مادى. بىراق Facebook-تە تۇركىستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ پا­راق­شاسى بار. ايماقتاعى جاڭا­لىق­­تاردىڭ بارلىعى سول پاراقشادا جاريالانعان، دەگەنمەن حالىقپەن ونلاين بايلانىس جوق.

شىعىس قازاقستان وبلىسى­نىڭ اكىمى د.احمەتوۆتىڭ پاراق­شا­سىنان وڭىردەگى احۋالدان اقپارات ال­عان­مەن، جەلى ارقىلى حالىقپەن قارىم-قاتىناستىڭ اقساپ تۇر­عا­نى كوزگە ۇرىپ تۇر. اكىمنىڭ كەيبىر ماسەلە بو­­­يىن­شا جاۋاپتى تۇلعالاردى بەلگى­لەپ، تاپسىر­ما بەرگەنىن بايقاۋعا بولادى. دەگەنمەن ول تاپسىرمانىڭ ورىن­دالعانى تۋرالى اقپارات بەرىل­مە­گەن. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ پاراق­شاسى دا اكىم جۇمىسىنىڭ ەسەبى­مەن شەكتەلگەن. پىكىرلەردەن جامبىل­دىقتاردىڭ اكىمگە دەگەن وڭ كوز­قا­راسىن بايقاۋعا بولادى. ايتسە دە ايماقتاعى ولقىلىقتاردى جاز­عاندار دا از ەمەس. پاۆلودار، قوستاناي، قىزىلوردا وبلىستارى اكىم­دەرىنىڭ پاراقشالارىنان دا حا­لىق­پەن بايلانىستى كورە المادىق.

قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ج.قاسىم­بەك­­تىڭ Facebook جەلىسىن­دە­گى پاراق­شا­سىندا مىڭنان استام «دوسىمەن» قاتار 5 814 جازىلۋشىسى بار. ونىڭ باسقالاردان ءبىر ەرەكشەلىگى – ءار جازباسىنان كەيىن پايدا بولاتىن «ديالوگ الاڭىنا» ارالاسۋى. جەڭىس قاسىمبەك پىكىر­لەر­دىڭ بارلىعىنا بولماسا دا، ماڭىزدى دەگەنىنە جاۋاپ بەرىپ، حالىقپەن كەرى بايلانىس ورناتقان جالعىز اكىم رەتىندە كورىندى.

جالپى، ىندەت سالدارىنان وقشاۋ­لانعان ازاماتتارى­مىز ەلەكترون­دى ۇكىمەت پەن ۆيرتۋالدى قىزمەتتەرگە جۇگىنۋگە ءماج­بۇر بولدى. بۇل اكىمدەرگە حا­لىق­پەن كەرى بايلانىس ورناتۋعا جاق­سى مۇم­كىندىك تۋعىزىپ وتىر. وسى مۇم­كىن­­دىكتى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت-اق.

جوعارىداعى قىسقاشا شو­لۋى­­مىز­دان رەسپۋبليكالىق ما­ڭى­ز­ى بار قالالار مەن وبلىس­تار­دىڭ اكىمدەرى الەۋمەتتىك جەلى­­­لەر­دىڭ مۇمكىندىگىن حالىق­پەن كەرى بايلانىس ورناتۋدا ءتيىمدى قولدانا الماي وتىرعانى اڭعا­رىلادى. مۇنى ءسوز بولعان اكىم­دەرگە عانا ەمەس، بارلىق اتقا­رۋ­شى بيلىككە ءتان جاعداي دەپ قاراس­تىرۋعا دا بولاتىنداي.

قورىتا ايتقاندا، پرەزيدەنت ۇسىنعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اسا­تىن مەملەكەت» تۇجى­رىم­دا­ماسىن ىسكە اسىرۋدا نەگىزگى تەتىك­تەر­دىڭ ءبىرى سانالاتىن الەۋ­مەتتىك جەلى­لەر­دى ءتيىمدى ءارى بەلسەندى قولدا­نۋ ءومىردىڭ ءوزى كولدەنەڭ تارتىپ وتىر­عان ما­ڭىزدى مىندەت. بۇل مىندەت ەڭ­سە­رىلمەسە، اتالعان تۇجى­رىم­دا­مانىڭ وزەگى – حالىقپەن كەرى باي­لانىس ورناتۋ ءىسى ءوز جۇيەسىن تاپ­پايدى دەگەن ءسوز. قالاي دەسەك تە، مەملەكەت حالىق ۇنىنە قۇلاق اسۋى ءتيىس. پرەزيدەنتتىڭ باستى تالابى، حالىقتىڭ قالاۋى وسى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار