ۇكىمەت • 08 ءساۋىر، 2020

قۇرىلىس سالاسى تۇرالاماۋعا ءتيىس

25 رەتكورسەتىلدى

كەشە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدار­لا­­ما­سىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى، سۋارمالى جەرلەردىڭ يرري­گاتسيالىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى قارالدى.

الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ە.ءبىرتانوۆ كورو­ناۆيرۋسقا بايلانىستى ەلدەگى احۋال جايلى بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىر كۇندە كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ بويىنشا ءوسىم 13 پايىزعا جەتكەن.

– قازىر بۇكىل ەل بويىنشا 670 ناۋقاس تىركەلدى. كەشە ءوسىم دەڭ­گەيى 13 پايىزدى قۇرادى. 78 ناۋ­­قاس­تىڭ ەكەۋى ەلوردادا، ۇشەۋى ال­ماتى قالاسىندا تىركەلدى. باس­قا وڭىرلەردە 73 ناۋقاس انىق­تالدى، – دەدى ول.

مينيستر كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا، وتكەن تاۋلىكتە وڭىرلەر اراسىندا ەڭ جوعارى ءوسىم اقمولا وبلىسىندا تىركەلگەن. وبلىستا 6 ساۋىردە 19 ادام ينفەكتسيا جۇقتىرعان، ءوسىم – 83 پايىز. ەكىن­شى ورىنداعى قاراعاندى وبلى­سىندا 16 ناۋقاس انىقتالدى، ءوسىم – 50 پايىز. ءۇشىنشى ورىن­داعى قىزىلوردا وبلىسىندا جۇق­­­تىر­عاندار – 13 ادام، ءوسىم – 35 پا­يىز. جامبىل وبلىسىندا 12 جاڭا ناۋقاس انىقتالىپ، ءوسىم 43 پا­يىزدى قۇراپ وتىر. جال­پى، قازىر ەڭ ۇلكەن ءوسىم وسى وڭىر­لەر­دە. بۇل دەرتتەن التى ادام قايتىس بولىپ، قىرىق التى ادام ەمدەلىپ شىقتى.

 

قۇرىلىستى قارجىلاندىرۋ كەيىنگە قالماۋى كەرەك

كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى يندۋستريا جانە ينف­راقۇرىلىمدىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ق.وسكەنباەۆ باياندادى. ول بيىل اتالعان باعدارلاما اياسىندا 15 ملن شارشى مەتر نەمەسە 150 مىڭ تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعانىن ايتتى.

– مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن الەۋمەتتىك جالعا بەرى­­لەتىن جانە كرەديتتىك 38 300 پا­تەر (2،2 ملن شارشى مەتر) ساتىپ الىنادى جانە سالىنادى. ونىڭ ىشىندە ساتىپ الۋ قۇقى­عىن­سىز جالعا بەرىلەتىن تۇر­عىن ءۇي سالۋعا جانە ساتىپ الۋعا
90 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن. جال­عا بە­رى­لە­تىن تۇرعىن ۇيمەن 12 600 وت­با­سى­نى قامتاماسىز ەتۋ جوسپار­لان­عان. سونىڭ ىشىندە 6 مىڭ كوپ بالا­لى وت­باسى، 1 مىڭ جاس مامان،
5 600 حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپ­تارىنىڭ ساناتىندا كەزەكتە تۇرعاندار بار، – دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.

ق.وسكەنباەۆ حابارلاعانداي، كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 2017 جىلدان باستاپ 207 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. بۇل قاراجات اكىم­دى­كتەردە رەۆولۆەرلىك نەگىز­دە اينالىمدا.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بانك داعدارىس كەزىندە قۇرىلىس سا­لاسىن قولداۋ جانە حالىقتى جۇ­مىسپەن قامتۋ ءۇشىن 180 ملرد تەڭ­گە قوسىمشا ءبولدى. وسى قارا­جات­تى الۋ ءۇشىن اكىمدىكتەر وبلي­گا­­تسيا شىعارۋعا دايىندالىپ جا­تىر. وبليگاتسيا شىعارۋ 7 سا­ۋىر­­گە جوس­پارلانعان، – دەدى ءو.وسكەن­باەۆ.

بەلگىلى بولعانداي، ەلىمىزدەگى 4 ءوڭىر (نۇر-سۇلتان قالاسى، جام­بىل، قىزىلوردا، قوستاناي وبلىستارى) وبليگاتسيا ساتىپ الۋعا دايىن. 12 وڭىردە بۇل ۇدەرىس ىسكە اسىرىلۋدا. بارلىعى كرەديتتىك تۇرعىن ۇيمەن 25 700 وتباسى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.

– «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­ناق بانكى» اعىمداعى جىلى 49 ملرد تەڭگە ەسەبىنەن كوپ بالالى وتباسىلارعا، تولىق ەمەس وتبا­سىلارعا جانە مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلارعا جىلدىق مولشەرلەمەسى 2%-دىق جەڭىلدىكتى قارىز بەرۋدى جالعاستىرادى. تۇر­عىن ءۇي جاعدايلارىن 5 مىڭ ازا­مات جاقسارتادى. تۇرعىن ءۇي قۇ­رى­لىس جيناق بانكى 2019 جىلدان باستاپ 49،3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 4955 قارىز بەردى، – دەدى ق.وسكەنباەۆ.

 بۇگىندە ەكونوميكانىڭ تۇ­راق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ شەڭ­بەرىندە «نۇرلى جەر» باعدار­لاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى قاۋلىنىڭ جوباسى ازىرلەندى. نەگىزگى وزگەرىستەر مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى تەتىگىن ەنگىزۋ بولىگىندە قاناتقاقتى جوبانى ىس­كە اسىرۋعا، قارجىلاندىرۋدى 180 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋعا، 1 شار­­شى مەتر ءۇشىن قۇرىلىستىڭ شەك­تى قۇنىن ارتتىرۋعا جانە كرە­ديتتىك تۇرعىن ءۇي بويىنشا نا­تيجەلەر كورسەتكىشتەرىن تۇزەتۋگە باعىتتالىپ وتىر.

– وتاندىق قۇرىلىستى قول­داۋ كەزىندە قۇرىلىس يندۋستريا­سىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. قۇ­رى­لىس ونىمدەرى نارىعىندا نەگىزگى ماتەريالدارعا قاجەتتىلىك 669 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. 330 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ جاتىر. يمپورتتى الماستىرۋ جۇ­­مىسى شەڭبەرىندە 33 جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. وسى كاسىپ­ورىندار ىسكە قوسىلعاننان كەيىن يمپورتتىڭ ۇلەسى 54%-عا تو­مەن­دەيدى، – دەدى ق.وسكەنباەۆ.

بۇگىندە قۇرىلىس سالاسىنا جانە ارالاس سالالارعا (قۇرىلىس يندۋسترياسى، لوگيستيكا، ساۋدا، قىزمەت كورسەتۋ جانە ت.ب.) شامامەن 642 مىڭ قازاقستاندىق تار­تىلعان.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قانات­قاقتى جوباسى بويىنشا قوسىمشا بولىنگەن قاراجات شەڭ­بەرىندە 15 مىڭ جۇمىس ورنى قۇ­رىلىپ جاتىر. قۇرىلىس يندۋس­ترياسىندا 29 مىڭنان استام ازامات جۇمىسقا ورنالاستى. يم­پورت­­تى الماستىراتىن 33 كاسىپ­ورىن­دا شامامەن 8 مىڭ جۇمىس­شى ەڭبەك ەتەدى دەپ جوسپارلانۋدا.

– اسىرەسە وڭتۇستىك وڭىرلەردە قۇرىلىس ماۋسىمى باستالدى. قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ال كەيبىر وڭىرلەر كەيىنىرەك قارجىلاندىرۋدى كوز­دەپ وتىر. بۇل نىسانداردى ۋاق­تىلى پايدالانۋعا بەرۋگە كەرى ىقپال ەتەدى. وڭىرلەردى جۇ­مىس­تاردى جەدەلدەتىپ، تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ بو­يىنشا جوسپارلى كورسەتكىشتەردى قامتاماسىز ەتۋدى سۇرايمىن، – دەيدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكليار.

ونىڭ ايتۋىنشا، اكىمدىكتەر وبليگاتسيالاردى ساتىپ، «بايتە­رەك» ۇبح» اق-دان قارجى الۋعا ءازىر بولۋى ءتيىس. الايدا وڭىر­لەر ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسە­لەلەرىن ءالى كۇنگە دەيىن تولىق پىسىقتاپ ۇلگەرگەن جوق. وڭىر­لەردىڭ اينالىمىندا «بايتەرەك» ۇبح» اق-دان تۇرعىن ءۇي سالۋعا تارتىل­عان قاراجات بار، بىراق ولار مىن­دەتتەمەلەرىن وتەۋگە تارتۋ تۋ­رالى ءوتىنىش بىلدىرگەن جوق. بۇ­عان جول بەرۋگە بولمايدى. باعدار­لاما تالاپتارىن مۇلتىكسىز ساقتاۋ قاجەت.

 

سۋقويمالار جاپپاي تولتىرىلۋدا

جيىندا سۋارىلاتىن جەر­لەردىڭ يرريگاتسيالىق ينفرا­قۇرىل­ىمىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسى بو­يىنشا گەولوگيا، ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ پەن اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى س.وماروۆ بايان­داما جاسادى.

قازىر قازاقستاندا 1،5 ملن گەك­تار سۋارمالى جەر بار. ولارد­ىڭ با­سىم بولىگى وڭتۇستىك وبلىس­تارعا تيە­سىلى. وتكەن جىلى سول جەر­لەردى سۋا­رۋ ءۇشىن 12،3 ملرد تەكشە مەتر سۋ جۇمسالدى. بۇل ەلى­مىز بويىنشا تۇ­تىناتىن سۋدىڭ 67%-ىن قۇ­راي­دى.

گەولوگيا، ەكولوگيا جانە تا­بي­عي رەسۋرستار ءمينيسترى م.مىر­زاعاليەۆ حابارلاعانداي، سوڭعى 50 جىلدا الەمدە سۋارما­لى جەرلەردىڭ كولەمى 2،2 ەسەگە ارت­تى. وسىنىڭ ارقاسىندا اتال­­عان جەرلەردە گەكتاردان الى­نا­تىن ءونىم 40 %-عا ءوستى. ازيا ايما­عىن­دا بۇل كورسەتكىش ايتار­لىق­تاي كوتەرىلدى. اسىرەسە قىتاي مەن ءۇن­دى­ستاننىڭ قوسقان ۇلەسى قوماقتى.

̶ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2050 جىلعا قاراي الەمدە سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى 6%-عا وسەدى، بۇل رەتتە سۋارمالى جەرلەردە 1 گەكتار جەردىڭ ونىمدىلىگى 38%-عا ارتادى. سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن الماتى، جامبىل، تۇركىستان، قىزىلوردا جانە اقتوبە وبلىس­تارى بويىنشا كولەمى 492 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردە ءتيىستى جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. ولار قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنە بايلانىستى 4 باعىتقا بو­لىنگەن. جالپى سوماسى 274 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى، – دەدى م.مىرزاعاليەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، 2022 جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن 6 785 شا­قى­رىم كانال، 4 سۋقويما، 4 سۋ تورا­بى، 239 درەناج ۇڭعىما جانە 23 مىڭ وزگە دە سۋ شارۋاشىلىق نىساندارى سالىنادى جانە قايتا جاڭارتىلادى.

بارلىعى 88 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. سونىڭ ىشىن­دە 11 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرى­لىس كەزىندە پايدا بولادى. قۇرىلىس ماتەريال­دارىن ءوندىرۋ، تەحنولو­گيا­لىق جابدىقتار مەن تەحنيكا­نى جەتكىزۋ بويىنشا ارالاس سا­لالاردىڭ جۇمىسىن جاندان­دى­رۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك تۋادى.

– ەڭ باستىسى، قالپىنا كەل­تىرىلگەن سۋارمالى جەرلەردى اينا­لىمعا ەنگىزۋ بارىسى اۋىل شا­رۋا­شىلىعىندا 77 مىڭ تۇ­راقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جەرلەر­دەگى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ جالپى كولەمى جىلىنا 165 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ول ءوز كەزەگىندە ساۋدا، ءونىمدى قايتا وڭدەۋ، مال شارۋاشىلىعى سالالارىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى، – دەدى مينيستر.

وسىلايشا، دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ زايمى ارقىلى الماتى، جامبىل، قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىندا جەردى سۋارۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم قالپىنا كەلتىرىلمەك. جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 47 سورعى ستانساسى مەن 91 شاقىرىم قۇ­بىر جەلىسى سالىنادى. 3 مىڭ شاقى­رىم كانال مەن 302 درەناج قۇدىق قالپىنا كەلتىرىلەدى.

گەولوگيا، ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا، بيىلعا ارنالعان گيدرولوگيالىق بولجامعا سايكەس، ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك جانە باتىس ايماقتارىندا سۋ از بولادى دەپ كۇتىلۋدە. سوعان وراي، قازىر سۋ قوي­مالارى تولتىرىلىپ جاتىر. قىزىلوردا، تۇركىستان، جامبىل جانە الماتى وبلىستارىندا 205 شاقىرىم كانال تازالانعان. سونداي-اق 335 گيدروتەحنيكالىق نىسان جوندەلىپ، 39 شاقىرىم كانال بەتونمەن قاپتالدى.

ءوز كەزەگىندە اۋىل شارۋاشى­لىعى ءمينيسترى س.وماروۆ سۋارمالى جەرلەردە ەگىلەتىن داقىلدار قۇرىلىمىندا ءداندى ماساقتى داقىلدار – 25،6%، ازىقتىق دا­قىل­دار – 26%، ماقتا – 9،3%، ماي­لى داقىلدار – 6،6%، كۇرىش 6،2% اۋقىمدى ۇلەسكە يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

̶ قازىر سۋارمالى جەرلەردە نەگىزگى ۇلەس بيداي مەن ارپا سياقتى داقىلدارعا بەرىلدى. كوكونىس-باقشا داقىلدارى مەن ازىقتىق داقىلدارعا كوشۋ ارقىلى الاڭ­داردى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋى قاجەت، – دەدى س.وماروۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندى­رۋ­­شىلەردى زاماناۋي ىل­­عال ۇنەم­دەگىش تەحنولوگيا­لارىن ەنگى­زۋگە ىنتالاندىرۋ ماق­­­­ساتىندا ينۆەس­تيتسيالىق سۋب­سي­­­ديا­­لاۋ قولدا­نىلادى. بۇل تار­تىل­­­عان ينۆەس­تي­تسيالاردىڭ 50%-ىن وتەۋگە، سونداي-اق فەر­مەر­لەردى وقىتۋعا، امەريكالىق «Val­mont» كومپانياسى سالاتىن دەمون­ستراتسيالىق فەرمالار جەلىسىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ با­رى­سىندا ۇكىمەت باسشىسى ا.ما­مين پرەزيدەنتتىڭ جول­داۋ­داعى تاپسىرماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ، 2030 جىلعا قاراي سۋار­مالى جەرلەردىڭ كولەمىن 1،5 ملن گەكتاردان 3 ملن گەكتارعا دە­يىن بىرتىندەپ ۇلعايتۋ قاجەت­تىلى­گىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-مي­نيستر سۋار­مالى جەرلەردىڭ ينفرا­قۇرى­لىمىن اۋقىمدى تۇردە كەڭەي­تۋ اگروونەركاسىپتىك كەشەن­دى دا­مىتۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەر­ەتى­نىن، بۇل ەل ەكونومي­كاسىنىڭ قۇ­رى­لىمىندا ماڭىزدى سەكتورعا اينالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

نۇكتە فيلوسوفياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 20:23

Apple Store دۇكەنى نە ءۇشىن قورشالۋدا؟

تەحنولوگيا • بۇگىن، 18:41

قازالىدا 42 جوبا جۇزەگە اسادى

ايماقتار • بۇگىن، 17:47

300 باسپاعا سۋبسيديا بەرىلەدى

ايماقتار • بۇگىن، 17:37

«بايقوڭىر» عارىش كەشەنىنە - 65 جىل

ايماقتار • بۇگىن، 17:30

اپتاپ ىستىقتا قالاي قورعانامىز؟

ايماقتار • بۇگىن، 14:57

ۇقساس جاڭالىقتار