ادەبيەت • 21 ناۋرىز، 2020

الىبەكتىڭ الەگى (اڭگىمە)

361 رەتكورسەتىلدى

مەكتەپ – ءار ادام جۇرەك تۇپكىرىنە ساقتايتىن ەڭ ۇلى مەكەن ەكەنى راس. ال ەندى سول ىستىق ۇيادان بىرگە تۇلەگەن قاناتتاس دوستاردىڭ، سونىڭ ىشىندە تازا جۇرەككە العاش جازىلعان بالا ماحابباتتىڭ ورنى تىپتەن بولەگى امبەگە ايان. الىبەك ادەتتەگىدەي تاڭعى شايىن ءىشىپ، اسىعىس-ۇسىگىس ساباعىنا جينالدى. ساناسى سەرگەك، ءجۇرىسى شيراق. بۇلقىنعان جۇرەك ءبىر كورۋگە ىنتىق. ساباعىن دا سول ءۇشىن بەسكە وقيدى، قاتارىنىڭ الدى بولۋعا تىرىسادى. بوز بالانى مۇنشاما سەزىم كۇيىنە بولەگەن سىنىبىنداعى سىمباتتى دا قىلىقتى قالامپىر بولاتىن-دى.

شاشىن ەكى ايىرىپ ورگەن، كوزگە بىردەن شالىناتىن بويجەتكەن الىبەك ءۇشىن عانا ەمەس، الدە كىم ءۇشىن دە كوز تارتار كورىكتى. سىرتقى سۇلۋلىققا ىشكى جان دۇنيە سۇلۋلىعى، وتباسى تاربيەسى قوسىلعاندا ودان وتكەن ارۋ جوق سياقتى كورىنەتىن بۇل ماڭدا. بۇل ارينە، مەكتەپ قابىرعاسىنداعى، الاڭسىز اۋىلداعى كەز ەدى. كەيىن بارلىعى دا ارماندارىن جەلكەن ەتىپ،  جىلى ۇيالارىنان «پىر» ەتىپ ۇشتى دا كەتتى.

                                                                                 ***

الىبەك  ونى ساياباقتا تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىر. ءدال ءبىر ۋاقىت توقتاپ قالعانداي. جارتى ساعات دەگەندە كوپ كۇتتىرگەن ادامى دا كەلدى. باسىندا ءوزى تانىماي قالا جازداپ،  كەيىن عانا ماحاببات ەكەنىنە كوزى جەتىپ، كوڭىلى ورنىقتى. ءيا، قالاعا وقۋعا تۇسكەندە تانىسقان ماحابباتى. تىكە سويلەپ، ەركىن كيىنەتىن قالالىق قىز ازداپ بويانعان، الەكەڭنىڭ تانىماي قالاتىن دا ءجونى بار. الىبەك قالانىڭ وسى كەرىمىن كورىپ، اتا-اناسى ءۇمىت ەتكەن بولاشاق كەلىنى ياعني قالامپىردى ۋاقىتشا ۇمىتقان. ول قازىر باسقا قالادا مۇعالىمدىك وقۋىن وقيدى. كوزدەن كەتكەن سوڭ، كوڭىلدەن دە كەتە باستاعان. الىبەك كۇندىز وقۋىن وقيدى، كەشكە قوسىمشا جۇمىس جاسايدى. اۋىلدان ءبىر تيىن دا سۇرامايدى، ءبىر تيىن دا بەرمەيدى. بارلىق تاپقان-تايانعانى ماحاببات ەكەۋىنىڭ كۇندەلىكتى كەزدەسۋى مەن كەرەك-جاراقتارىنان اسپايدى. ماحاببات قالادا اناسىمەن تۇرادى، ال اكەسى جايلى الىبەككە ءتىس جارىپ ەشتەڭە ايتپاعان. اڭعال ءارى سەنگىش الەكەڭ بولسا قازبالاپ سۇراماعان. العاشىندا الىبەكتىڭ ويى ونعا، ساناسى سانعا كەتتى. اقىلىنا جەڭدىرسە، قالامپىر جۇرەگىنە جاقىن، سەزىمىنە ەرىك بەرسە، ماحاببات باسىم. اقىر اياعى ستۋدەنتتىك ەستە قالار قىزىق شاقتى بىرگە وتكىزگەن ماحابباتتى تاڭداعان.  سىرتتاي قاراعانعا جاپ-جاقسى جاراسىمدى جۇپ-اق، ال بولاشاققا دەگەن كوزقاراستارى بىردەي كەلە بەرمەيدى. الىبەك ءبىر ءۇيدىڭ جالعىز ۇلى. اۋىلداعى جاستارى ەگدەلەپ قالعان اتا-اناسىن باعىپ-قاعاتىن ءبىر جۇمساق كەلىن كەرەك-اق، ال وعان كونەتىن ماحاببات پا؟ وتكەندە: «ەگەر قالادا تۇرساڭ عانا تۇرمىسقا شىعامىن» – دەپ كەسىپ ايتقان. الىبەك ەندى نە ىستەسىن، جالعىز-اق تاپقان امالى – الىپ قاشۋ. «بوساعادان ءبىر اتتاتىپ السام، ارعى جاعىن كورە جاتارمىن» – دەپ تۇيگەن. اۋىلداعىلارعا ءبىر اۋىز ەسكەرتتى دە، جولداستىققا ادال دوسجان دوسىنىڭ «اۋديمەن» اۋىلعا ءبىر-اق تارتتى. ماحابباتقا ۇيدەگىلەرمەن تانىستىرام دەپ وتىرىك ايتۋعا تۋرا كەلدى.

جەڭىل ماشينە قالا ماڭىنداعى اۋىلعا ءبىر ساعاتتا جەتتى. كولىكتەن تۇسە بەرگەنى سول-اق ەدى، قۇرت-ىرىمشىك، باۋىرساق، كامپيتى ارالاسقان اق شاشۋ قارشا بورادى. ماحاببات تۇك تۇسىنبەي ساسىپ قالدى. ازدان سوڭ بارىپ، الىبەكتىڭ الىپ قاشقانىن بىراق ءبىلدى. تورداعى تورعايداي شاراسىز. اق ساقالدى قاريا، اق  جاۋلىقتى انا، اق داستارقان، اق بوساعا – بارىنە قالانىڭ بۇلاڭ وسكەن ارۋى قاراسىن با؟ «مەن الىبەكتى جاقسى كورمەيمىن، ستۋدەنت كەزدە ونى اقشاسى ءۇشىن عانا جاقسى كوردىم جانە ەشقاشان اۋىلعا كەلىن بولمايمىن، جىبەرىڭدەر مەنى»، – دەپ قيعىلىق سالدى. ۇلكەندەر سابىرعا شاقىرىپ كورىپ ەدى، كوكبەتتەنىپ كونبەدى. مانادان بەرگى قىلىعى مەن سوزدەرىنە نامىستان جارىلارداي ارەڭ شىداپ  تۇرعان الىبەك: «دوسجان، مىنا قىزدى قالاداعى العان جەرىمىزگە اپارىپ تاستا، بۇدان بىلاي بۇل قىزدىڭ بەت-ءجۇزىن دە كورگىم كەلمەيدى» – دەدى، اشۋلى ۇنمەن. سول كەزدە الىبەككە اناسى كەلىپ: «بالام، كوپتەن كۇتكەن كەلىنىمىز وسى ما؟! كەشكە اعايىنداردى اقسارباسقا شاقىرىپ قويدىق، ەلگە نە بەتىمىزبەن قارايمىز! ءبىز سەنى تىڭدادىق، ال ەندى سەن  ءبىزدى تىڭدا، ق ۇلىنىم! مەن ادام تانىسام، قاليدىڭ قىزى الگى ءوزىمىزدىڭ قالامپىرعا جەتەر قىز جوق، قازىر ۇيىندە.  باردا، قالاي كوندىرسەڭ سولاي كوندىر، «ەسىك كورگەندى ەمەس، بەسىك كورگەندى» ال دەپ بابالارىمىز بۇرىن ايتىپ كەتكەندەي، سول قىزدى الىپ كەلەتىن بول! جۇرت الدىندا ءبىزدى قارابەت قىلما، ۇلىم!» – دەپ انالىق اقىلىمەن جۇمساق بۇيىردى. الىبەك ەكى سوزگە دە كەلمەستەن، سىرتقا شىعا جونەلدى. ەسىك الدىندا تۇرعان ايدىننىڭ ء«اي، الىبەك اي، ەندى نە الەك سالماقسىڭ» دەگەنىنە دە قاراعان جوق، «قالامپىردىڭ ۇيىنە كەتتىك»، – دەدى. ءتورت-بەس سىنىپتاس جىگىتتەر ارتىنان ەرە جونەلدى.

ءۇي سىرتىنان دىبىستاپ شاقىرىپ ەدى، ىشتەن سىزىلا باسىپ، قوس بۇرىمى بۇلعاقتاپ قالامپىر شىقتى. بۇرىنعىدان دا سىمباتتانىپ، تولعان ايداي تولىقسي تۇسكەن. «امانسىزدار ما، ازاماتتار، جول بولسىن،  كەي ءبىرىڭدى مەكتەپ بىتىرگەلى كورمەپپىز، ءبىراز ۋاقىت وتكەن ەكەن» – دەپ ەدى، الىبەك وزىنە قاراتىلا ايتىلعان قىزدىڭ نازىن ءتۇسىنىپ، ىشتەي ءۇنسىز مويىندادى. ارالارىنداعى جىلپوسى، كەز كەلگەن تىعىرىقتان جول تاباتىن قانات اڭگىمەنى ارى قاراي ساباقتاي جونەلدى.

- امانشىلىق، قالامپىرجان. سىنىپتاستار بولىپ ءبىراز سەرۋەندەپ، ءبىر ۇيگە باس قوسساق دەگەن ەدىك، ۋاقىتىڭ بار ما؟

- ارينە، ەر ازاماتتار ايتىپ تۇرسا، قالاي جوق دەيمىز، بىراق ارالارىڭدا مەنەن باسقا ارۋ جوعى قىزىق ەكەن؟

- وعان الاڭ بولما، جولدان اسىلزاتتى ەرتىپ الامىز، – دەدى قانەكەڭ.

- جارايدى وندا،  كۇتە تۇرىڭدار، اتا-اناما ەسكەرتە سالايىن» – دەپ ۇيىنە كىرىپ كەتتى.

ء«اپ، بارەكەلدى، قۇداي ءساتىن سالسىن»، – دەدى جىگىتتەر كوڭىلدەنىپ. كوپ ۇزاماي قالامپىر دا شىقتى. قالجىڭدارى جاراسقان زامانداستار، قارقىلداي ك ۇلىپ، الىبەكتىڭ ءۇيىن بەتكە الدى. ۇيگە جاقىنداعان مەزەتتە قالامپىر ءسال توسىلىپ قالعان ەدى، جىگىتتەر جاعى – «داستارقاندى وسى ۇيگە جايىپ، ءبارىن رەتتەپ قويدىق» – دەپ تىگىسىن جاتقىزا سويلەدى. تابالدىرىقتان اتتاپ، ەندى ىشكە كىرە  بەرگەنى سول-اق ەدى، الدەكىم باسىنا اق ورامال جاۋىپ، ەندى ءبىرى اق شاشۋدى بۇرشاقتاي  تاسىرلاتا جونەلدى. قالامپىر ءوزىنىڭ  قارماققا ىلىنگەنىن سوندا عانا اڭعاردى. ايقاي-شۋ شىعارىپ، ءۇستى-باسىن جۇلقىلاعان جوق، ازداپ ەكى بەتى قىزارىپ، جەمىسى كوپ اعاشتاي باسىن ەڭكەيتكەن كۇيى يىلە بەردى. الىبەكتىڭ اناسى كەلىپ، اق كەلىنىنىڭ ماڭدايىنان ءسۇيدى. كوپ كەشىكپەي قۋعىنشىلار دا جەتتى. تانىمايتىن ادامدار ەمەس، ەكى  جاق  تەز ءتۇسىنىسىپ، ەكى جاسقا  اق باتالارىن بەرىپ، ومىرلەرىنە اق جول تىلەدى.

                                                                                       ***

الىبەك بۇگىن ەلدەن ەرتە وياندى. ويانا سالىپ، جانىندا جاتقان قالامپىردىڭ شاشىنان يىسكەدى. و، عاجاپ! و، قۇدىرەت! ونىڭ شاشىنان اجەسىنىڭ قالامپىر شايىنىڭ ءيىسى اڭقيدى. الىبەك اڭ-تاڭ.

جو-جوق، بۇل جاي شايدىڭ ءيىسى ەمەس-اۋ، بۇل – التىن قۇرساق انالاردان كەلە جاتقان ءداستۇر جالعاستىعىنىڭ، سولاردان قالعان تەكتىلىكتىڭ ءبىر بەلگىسى بولار. مۇمكىن، جاراتقاننان الىبەككە سولاي سەزىلگەن دە شىعار، كىم ءبىلسىن؟! قالامپىر تەرەڭ دەمالىپ، بارىنەن بەيحابار كۇيدە الاڭسىز ۇيىقتاپ جاتىر.

بۇعان دەيىنگى سەرىلىك كەزدەرىنىڭ ءبارىن بىلسە دە، بىردە-ءبىر رەت ەرىنىڭ بەتىنە باسىپ ايتپاعان، مىنەزى مەن پەيىلى كەڭ جان جارىنا الىبەك ءدان ريزا. وعان دەگەن قۇرمەتى مەن سىيلاستىعى كۇن ساناپ ارتىپ، بالا كۇننەن جۇرەكتە تۇتانعان ماحاببات وتى ودان سايىن لاۋلاي تۇسكەندەي.

 اۋعانباي ساناق ۇلى                                                                 

سوڭعى جاڭالىقتار

نۇكتە فيلوسوفياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 20:23

Apple Store دۇكەنى نە ءۇشىن قورشالۋدا؟

تەحنولوگيا • بۇگىن، 18:41

قازالىدا 42 جوبا جۇزەگە اسادى

ايماقتار • بۇگىن، 17:47

300 باسپاعا سۋبسيديا بەرىلەدى

ايماقتار • بۇگىن، 17:37

«بايقوڭىر» عارىش كەشەنىنە - 65 جىل

ايماقتار • بۇگىن، 17:30

اپتاپ ىستىقتا قالاي قورعانامىز؟

ايماقتار • بۇگىن، 14:57

ۇقساس جاڭالىقتار