ايماقتار • 15 اقپان، 2020

جول قۇرىلىسىنان تابىلعان اقاۋ كوپ

89 رەتكورسەتىلدى

سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە اۆتوموبيل جول قۇرىلىسى كەڭىنەن قارقىن الىپ كەلەدى. بۇل جونىندە جول-كولىك لوگيستيكاسى ورتالىعىنا اينالۋ باعىتىن ۇستانىپ وتىرعان اقتوبە ايماعىندا دا اتقارىلعان ءىس از ەمەس.

اتاپ ايتقاندا وتكەن 2019 جىلى وبلىستىڭ اۆتوجول سالاسىن دامىتۋعا جيىرما ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قاراجات جۇمسالىپ سوعان سايكەس 347 كيللومەتردەن استام جول جوندەلگەن. مۇنى از نە كوپ دەۋگە كەلمەيدى. اۆتوجول قۇرىلىسىنا بيىلعا بەلگىلەنگەن مەجە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە جۋىق ارتىق بولىپ وتىر. تالاس جوق، مۇنىڭ ءبارى جاعىمدى ءجايت. ايتسە دە سول سالىنعان نەمەسە الداعى ۋاقىتتا توسەلەتىن جولداردىڭ ساپاسى قانداي؟ بەلگىلەنگەن نورماتيۆتەر مەن تالاپتارعا سايكەس كەلە مە دەگەن ماسەلە وڭىردەگى جول سالاسىنا تىكەلەي قاتىسى بار قۇرىلىمدار مەن مەردىگەر مەكەمەلەردى ويلاندىرا بەرمەيتىنى بايقالىپ قالىپ ءجۇر. جول ساپاسى ناشار، تومەن بولسا بۇل كورىنىس الەۋمەتتىڭ كوڭىل-كۇيىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. ويتكەنى جول ازابى اتى بار دا زاتى جوق وسىنداي ويقىل-شويقىلدان باستالادى ەمەس پە؟ سوندىقتان دا كەيىنگى كەزدە بۇل ەڭ وزەكتى ءارى كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ قاتارىنا كىرىپ وتىر.

وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندەگى جول قۇرىلىسى ساپاسىن تەكسەرەتىن جىلجىمالى زەرتحانالاردىڭ تيىمسىزدىگى مەن سىبايلاس جەمقورلىق سىيپاتىنداعى ءىس-ارەكەتتەرىنە جول اشاتىنى ەسكەرىلىپ قولدانىلۋدان الىپ تاستالعانى ءمالىم. ونىڭ ورنىنا «ۇلتتىق جول اكتيۆتەرى ساپاسى ورتالىعى» رمك قۇرىلىپ، كوپ كەشىكپەي قۇزىرلى كاسىپورىننىڭ وبلىستارداعى فيليالدارى دا اشىلىپ ىسكە كىرىسىپ كەتكەن-ءدى. بۇگىنگى ماتەريالىمىزدا گازەت وندىرىسىنە ازىرلەۋ بارىسىندا مۇنداعى ماماندارمەن دە كەڭىنەن وي-پىكىر الماسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. وبلىس اۋماعىنان وتەتىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار سەگىز اۆتو جول مەن جەرگىلىكتى جولداردىڭ ساپاسىن باقىلاپ، قاداعالاپ وتىرعان فيليالدىڭ قىزمەتىندە سەرگەكتىك پەن جيناقىلىق احۋالى ايقىن اڭعارىلادى.

سالىنعان جولدىڭ تەز توزۋىنا اسەر ەتەتىن باستى فاكتوردىڭ ءبىرى – جول قۇرىلىسىنا پايدالانىلاتىن ماتەريالداردىڭ ساپاسىز بولۋى. وسى ءجايت ەسكەرىلىپ ونى مۇندا زەرتحانالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋگە مۇقيات ءارى جان-جاقتى كوڭىل بولىنگەن.

    - ءبىز رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى جولداردىڭ ساپاسىن ەگجەي-تەگجەيلى ءارى تولىق قاداعالاۋ ءۇشىن وتكەن جىلى ارنايى ءىس-قيمىل جوسپارىن بەكىتكەن ەدىك. سوعان سايكەس بىلتىر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 387 رەت تەكسەرىس جۇرگىزۋ جوسپارلاندى. دەگەنمەن ونىڭ سانىن وسى دەڭگەيگە جەتكەننەن كەيىن دە فيليال تاراپىنان قاداعالاۋ جۇمىستارى ودان ءارى جالعاسا ءتۇستى. ءسويتىپ بۇل ماقساتتا 630 رەت جولعا شىققانىمىزدى وتكەن 2019 جىلدىڭ اياعىندا ءبىر-اق بىلدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە سالىنىپ جاتقان جول قۇرىلىستارىنان شاعىن ورتا جانە جوعارى دەڭگەيدەگى ءجۇز اقاۋ تابىلدى، - دەدى «ۇلتتىق جول اكتيۆتەرى ساپاسى ورتالىعى» رمك اقتوبە وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى تەلمان مالاەۆ.

بۇل قانداي اقاۋلار؟ مىسالى، جوعارىدا كورسەتىلگەن تەكسەرۋلەر مەن قاداعالاۋ بارىسىندا ءوڭىر اۋماعىنداعى جول قۇرىلىستارى كەزىندە 4760 شارشى مەتر، 697 مەتر قاتقىل تاباندى بەتون جامىلعىسى ساپاسىز بولىپ شىعىپتى. ورتالىق فيليالى تاراپىنان ورىن العان كەلەڭسىز كورىنىستەرگە وراي تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن مەردىگەر مەكەمەلەرگە ەسكەرتۋ جاسالىپ ارنايى حات جىبەرىلمەي مە؟ مۇنداي اقاۋلار نەگىزىنەن رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار اقتوبە-اتىراۋ-رەسەي فەدەراتسياسى اۆتوجول قۇرىلىسى ۋچاسكەلەرى بويىندا انىقتالعان. ايتسە دە اتالعان تاس جول ۇستىندەگى ۇستىرتتىكتەر مەن كەمشىلىكتەر ءالى كۇنگە دەيىن تۇزەتىلمەي وتىرعان قىنجىلتپاي قويمايدى. بيىل 2017 جىلى باستالعان اۆتوجول قۇرىلىسىنىڭ 156 كيلومەتر بولىگىن 32،9 ميلليارد تەڭگەگە سالۋعا جوسپارلانعان. تالاس جوق. بۇل قوماقتى جوبا. ءتيىستى تاراپتاردان تاعى دا وسىنداي ولقىلىقتارعا جول بەرىلسە ميللياردتتاعان تەڭگە مەملەكەت قاراجاتى جەلگە ۇشتى دەي بەرىڭىز.

تاعى دا وسى تۇستاعى پايدا بولعان اقاۋلارعا توقتالساق: العا، قاندىاعاش جانە بايعانين اۋداندارى اۋماعىنان وتەتىن قۇرىلىستارى بويىندا تەگىستىكتەر ساقتالماعان. سونداي-اق نورماتيۆ بويىنشا ءۇش قاباتتان تۇراتىن اسفالتتى بەتون جامىلعىسىنىڭ ەكىنشى قاباتى تەگىستەلمەي قالعان.

مۇنداي كورىنىس بۇل ۋچاستكەگەدەگى قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزگەن «سپيكاككورد» كاسىپورىننىڭ قىزمەتىنە ۇلكەن سىن بولماق. فيليال باسشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە اتالعان جول قۇرىلىسى مەكەمەسىنىڭ جەتەكشىلەرى رەسمي تۇردە جولدانعان قاتىناس حاتقا جازباشا جاۋاپ جولداۋدى قاجەت دەپ تاپپاپتى. تەك انىقتالعان اقاۋلاردىڭ جوندەلەتىنى جونىندەگى اۋىزشا ۋادەدەن اسپاعان ەكەن. مۇنىمەن ونىڭ تۇزەتىلە قويۋى ەكىتالاي.

سونىمەن بىرگە اتالعان فيليال ماماندارى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جول قۇرىلىسى نىساندارىنا دا باقىلاۋ جۇرگىزۋدى تەڭ ۇستاپ كەلەدى. بۇل ءۇشىن 170 سىناما الىنىپ، زەرتحانالىق تەكسەرۋلەرگە جىبەرىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە جەتى سىناما ەلىمىزدە بەلگىلەنگەن جول قۇرىلىستارى ستاندارتتارىنا سايكەس كەلمەيتىنى انىقتالعان. بۇعان قوسا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 3967 شارشى مەتر جولدىڭ ساپاسىز سالىنعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. ءبىر جاقسىسى وسى ماسەلەگە قاتىستى ورتالىق فيليل تاراپىنان ەسكەرتۋ حات جىبەرىلگەننەن كەيىن ءتيىستى مەردىگەرلىك مەكەمەلەر بۇعان تۇسىنىستىكپەن قاراپ جىبەرگەن كەمشىلىكتەرىن تۇزەتۋ شارالارىن قولعا الىپتى.

ساپالى قۇرىلىس جول ۇستىندە كەلە جاتقان جولاۋشىلاردىڭ جاندارىن جادىراتادى. وكىنىشكە قاراي جوعارىدا ايتىلعانداي ىلعي بۇلاي بولا بەرمەيتىنى كوڭىلگە كىربىن تۋعىزباي قويمايدى. مۇنداي ولقىلىقتاردىڭ ورىن الۋىنىڭ تاعى ءبىر باستى سەبەبى – تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردىڭ تولىق ساقتالماۋىنان دەپ تۇجىرىمدايدى «ۇلتتىق جول اكتيۆتەرى ساپاسى ورتالىعى» فيليالىنىڭ بىلىكتى دە بەس اسپاپ ينجينەرلەرى.

ايتالىق جاڭا سالىنعان اسفالتتىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت وتكەننەن كەيىن وزىنەن ءوزى ۇگىتىلىپ، شاشىلىپ قالاتىنىنا كۋا بولىپ جۇرگەن جولاۋشىلار از ەمەس. مۇنداي جاعداي تابيعي ەمەس، ادام فاكتورى اسەرىنەن، ياعني تەحنولوگيالىق تالاپتارىن ساقتاماۋدان پايدا بولادى ەكەن. ساراپشىلار تۇجىرىمى وسىنداي. ياعني توسەلگەن اسفالتتى تىعىزدايتىن ارنايى تەحنيكا اتالعان ۋچاستكەدەن سەگىز رەت تاپتاپ باسىپ ءوتۋى كەرەك بولسا، بۇل ءىس تەك ءتورت رەت اتقارىلۋى ابدەن مۇمكىن. ء«سويتىپ دۇرىس ءوز دەڭگەيىندە تاپتالىپ تىعىزدالماعان قاتقىل تابان، سالماعى 35-40 توننالىق الىپ جۇك كولىكتەرىنىڭ تولاسسىز تاسقىنىنا توتەپ بەرە المايدى» دەيدى فيليال ديرەتكورى تەلمان مالاەۆ.

جاۋاپتى ماماننىڭ ايتۋىنشا، جول قۇرىلىسىنىڭ باسى قاسىندا بولىپ، ۇدايى قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ جۇرگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى وسىندا. بۇل ءجايت اتالعان تەحنيكا تىزگىنىندە وتىرعان مامان-جۇمىسشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. قالاي دەگەندە دە اۆتوجول قۇرىلىسى ساپاسىن قاداعالاۋ جونىندە ەلىمىزدە وتكەن جىلى قۇرىلعان ۇلتتىق ورتالىقتىڭ العاشقى ءىس-قيمىلدارى مەن قادامدارى ۇلكەن سەنىم تۋعىزادى. ونىڭ اقتوبە ايماعىنداعى فيليالى قولعا العان ىلكىمدى ىستەرىنىڭ كەيبىر كورىنىستەرى وسىنداي.

اقتوبە

سوڭعى جاڭالىقتار

بەنزين باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

14 وتباسىعا قول ۇشىن سوزدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار