ايماقتار • 10 قازان، 2019

اياگوز قايدا، سۋ قايدا؟!.

639 رەتكورسەتىلدى

اياگوز وزەنى – ارىسى 1500 جىلدىق تاريحى بار «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» جىرىندا، بەرىسى ءحىح عاسىرداعى عۇلاما عالىم، ەتنوگراف، زەرتتەۋشى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ عى­لىمي ەڭبەكتەرىندە سۋرەتتەلەتىن، ودان بولەك، ۋاقىت تولقىنىنداعى قانشاما ۇل­كەندى-كىشىلى اقىنداردىڭ ولەڭدەرىنە ارقاۋ بولعان ارنالى وزەن.

«ىستىقكول ساپارىنىڭ كۇندەلىگى» اتتى جولجازباسىندا شوقان ءۋاليحانوۆ 1856 جىلى 20 ساۋىردە: «...اياگوز وزەنىنىڭ بو­­يىنان ءبىز اناعۇرلىم جاندانعان تابيعاتتى كوردىك. دالا تۇتاسىمەن جاسىل جەلەكتىڭ اشىق ءتۇستى كىلەمىنە ورانىپتى. قاراعان، توبىلعى، تال-تەرەك جاپىراقتارىن جايىپ، كۇننىڭ كوزى دە ءبىرشاما جىلىنىپ، وڭتۇستىككە ءتان الاۋ­مەن قىزدىرىپ تۇر. ...قىرعىز (قازاق – اۆت.) اڭىزدارىندا اياگوزدىڭ جايلى اعىسى ماداقتالاتىنى بەكەر بولماسا كەرەك. ءوزىن قورشاعان يەن دە، سۋسىز ءشول دالاعا قاراعاندا، اياگوز راسىمەن-اق جۇماق بولىپ كورىنەدى...»، دەگەن جولدار قالدىرىپتى.

ال ەندى، اي مەن كۇننىڭ امانىندا، سول كەشەگى ايدىنى شالقار، ايبىنى بيىك اياگوزدىڭ بۇگىنگىدەي ايانىشتى، وزە­گىڭ­دى ورتەيتىن كورىنىسىن كورەمىن دەپ كىم ويلاعان؟ جاعاسىنداعى جايقالعان تال-تەرەكتەرى قۋراپ، تابانى قاڭسىپ، بۇرقى­راعان شاڭ-توپىراق ۇشقان ەسىل ارنانى كورۋدىڭ ءوزى جان اۋىرتادى.

وسى ولكەدە تۋىپ-وسكەن اقتامبەردى جىراۋدىڭ «اياگوز وزەنىنىڭ بويى – ەجەلدەن قۇت مەكەن، توبىلعىلى توسكەيى – تول­عان ىرىس، بەتەگەلى بەتكەيى – بەرەكە، جارلاۋىنا جاپقان جاپىراقتى جامىلساڭ توڭ­بايسىڭ. جازعى تۇتاسقان بۇلدىرگەن – سۇعىن­ساڭ تويمايسىڭ»، دەپ، تاڭدايىنان توگىل­گەن سوزىنە بۇگىنگى ۇرپاق سەنەر مە دەيسىڭ؟

ياپىر-اۋ، ۇشقان قۇس پەن جۇگىرگەن اڭعا، شۇرقىراعان مالعا پانا بولعان، جاعالاي قونعان قالىڭ ەلگە ءنار بەرگەن شۇرايلى وزەندى ماڭگىلىككە جوعالتىپ الار قاۋىپ تونگەنىن قالاي بايقاماعانبىز؟ ولاي ەتسەك، وسى وزەندى (تاۋ-تاستى، شالقار دالا­نى) الەكەدەي جالاڭداعان ءشۇرشىت-قالماق­تاردان قورعاپ، ءوز ۇرپاعىنا اماناتتاپ كەتكەن قاراكەرەي قابانباي، شىڭقوجا، ەسپەمبەت، بايمۇرات باتىرلاردىڭ رۋحى كەشىرە مە؟ ءاي، بىلمەيمىن!..

بىلەتىنىم، ۇلى دالانىڭ قاستەرلى ولكەسىنىڭ تۇتاس ءبىر قولتىعى – اياگوز وزەنى كىم كورىنگەننىڭ تۋلاقتاي ءتۇتىپ، تەرىدەي جۇلمالايتىن جەكەمەنشىگى ەمەس، قازاقتىڭ يگىلىگىندەگى باي ولكەنىڭ وزەگى ەدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى تارباعاتاي جوتا­سىنىڭ سولتۇستىك سىلەمدەرىنەن باستاۋ الا­تىن ەڭ ۇلكەن، ۇزىندىعى 450 شاقى­رىم­عا سوزىلعان ارنالى سۋ بولاتىن. اياعى بال­قاش كولىنە قۇياتىن داريانىڭ ۇزىندى-قىس­قالى 312 سالاسى، ونىڭ ىشىندە: نارىن، بالىقتى، باتپاقتى، ايعىز، قۋرايلى، تاڭسىق، جىڭىشكە، قاراسۋ وزەندەرى، ەركە قىزدىڭ بۇرىمىنداي ءجۇز تاراۋ بۇلاقتارى بار. سۋى تۇششى، تۇنىق، ىشۋگە، جايىلىمدى سۋلاندىرۋعا، وندىرىستىك-تەحنيكالىق ماقساتتارعا پايدالانىلادى.

شوقاننىڭ جولجازباسىنداعى «جۇز­اعاش بەكەتىندە شاي ءىشتىم... اياگوزدىڭ جاعا­لاۋىن بويلاعان جولمەن وزەننىڭ ارناسىنان شىعۋى سەبەپتى ءجۇرۋ مۇمكىن بولمادى. ءبىز اينالىپ جۇردىك...» دەگەنى ىپ-ىراس. جازدا اعىسى باياۋ بولعانىمەن، ەرتە كوكتەمدە ىرىق بەرمەيتىن اساۋ مىنەزى بار. كەيبىر جىلدارى ءتىپتى كۇركىرەپ جاعانى سوعىپ، ەلدىڭ ۇرەيىن ۇشىرىپ تا الادى. ال­عاشقى ساپارىندا ساياحاتشى-عالىم جۇزاعاشتان ءسال جوعارى تاڭسىق جەرىندەگى ايگىلى عاشىقتار مەكەنى «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» كەسەنەسىنە بارا الماي كەتكەن.

جاياۋ-جالپى ادامعا وتكەل بەرمەس اياگوز وزەنىنىڭ ۇستىنە كوپىر بەرتىندە، 2014 جىلى عانا سالىندى. ارنالى سۋدىڭ قان­داي مول بولعانىن سودان-اق اڭعارۋعا بولادى. 2016 جىلدىڭ ماۋسىمىندا جۇزاعاش بەكەتىنەن وتىز شاقىرىمداي تومەندە ورنالاسقان قوپا اۋىلىنىڭ تۇسىندا، تەرەڭ يىرىمدەرىنەن نەمەرەممەن بىرگە بالىق اۋلاعانىمىز ەسىمدە. (سول سۋرەت پەن بۇگىنگى كورىنىستى قوسا ۇسىنىپ وتىرمىن).

مەن ءۇشىن اسا قاستەرلى بۇل اۋىلدا ءتۇپ ناعاشىلارىمىز (اجەم قازينەنىڭ تور­كىندەرى) تۇرادى. ءجيى بولماسا دا، جىلىنا ءبىر رەت بارىپ، اعايىندارعا سالەم بەرۋ پارىزىمىز. بيىل دا سول ءداستۇردى بۇزباي، سارىالا كۇزدىڭ باسىندا قوپاعا تاعى بارىپ قايتتىم. سىزگە وتىرىك، ماعان شىن، باياعى ب ۇلىقسىپ اعاتىن اياگوز وزەنىن كورمەدىم! ونى ايتاسىز، قۇلاشتاپ ءجۇزىپ، قۇمارىمىز قانعانشا سۋ ىشەتىن ولكەدە ءبىر تامشى سۋ جوق!

اياگوز دەگەن اياداي بۇلاق دەسەدى،

جۇرتتاردا قالعان جۇمباقتى كىمدەر

شەشەدى؟

اياگوز بولىپ عاسىرلار العا كوشەدى،

ايا، كوز، ايا – ارۋلار ەلى كەشەگى، – دەپ، تەبىرەنە جىر توككەن مۇقاعالي ماقاتاەۆ ايناداي جارقىراعان وزەننىڭ بۇگىنگى شاڭى شىعىپ جاتقان كەيپىن كورسە، قايتەر ەدى؟ «وۋ، اعايىندار، بۇلارىڭ نە، اياگوز قايدا، سۋ قايدا؟»، دەپ، كۇندەي كۇركىرەپ سۇرار ما ەكەن، الدە؟..

ارينە بۇل سۇراقتى الدىمەن مىنا بىزدەر، وسى وڭىردە تۋىپ-وسكەن بابالار­دىڭ ۇرپاقتارى قويعانىمىز ءجون بولار. سونىمەن اياگوز وزەنىنىڭ سۋى قايدا كەتتى؟ وزەن عانا ەمەس-اۋ، سۋ بويىندا قو­نىس­تانعان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى «قۇدىقتارداعى سۋدىڭ دەڭگەيى دە ءتۇسىپ كەتتى» دەپ زار قاعىپ وتىر.

مۇنىڭ سەبەبىن جەرگىلىكتى جۇرت اياگوز وزەنىنىڭ شىعىس بەتكەيىندە، شامامەن 20 شاقىرىم جەردە ورىن تەپكەن «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنا قاراستى اقتوعاي تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنان كورەدى. بىراق پىكىرلەرىن اشىپ ايتۋعا جاسقانادى. وسى رەتتە، جەكە قوجالىعى بار جىلقىشى نۇر­جان ەسەنجولوۆ قانا اياگوز وزەنىنىڭ تۇسىنان مال بازاسىن تۇرعىزىپ جاتقانىن، ەندى الداعى ۋاقىتتاعى تىرلىگى نە بولارىن بىلمەي، داعدارىپ وتىرعانىن جاسىرمادى.

– جالپى، جەرگىلىكتى حالىق كەن، مىس ون­دىرۋگە، ەل ەكونوميكاسىن جاقسارتۋعا ەشقانداي قارسى ەمەس. ءوز باسىمىزدان بىلەمىز. «قازاقمىس» كەنىشى اشىلعالى جۇمىس ورىندارى كوبەيدى. ءبىراز ازاماتتارىمىز سوندا ورنالاستى. اۋىلىمىزدا ستاديون سالىپ بەرىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى دۇرىس قوي. بىراق ءبىز تابيعاتتىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلعانىنا قارسىمىز. گۇل­دەنگەن ولكەمىزدىڭ ءشول دالاعا اينالۋىنا قار­سىمىز. ويتكەنى ءبىز كۇنىمىزدى مالمەن كورىپ وتىرعان جاندارمىز. وزەننىڭ سۋى قۇرىسا، ءتورت ت ۇلىكپەن عانا جان با­عىپ وتىرعان جۇرت قايتپەك؟ ەگىس ەگىپ، باق­شا سالىپ وتىرعان باۋىرلارىمىزدىڭ دا مۇڭى سول. سۋ جوق. قاسقالداقتىڭ قا­نىنداي عانا تامشىلاپ تۇرادى. ەندى، بۇل كەنشىلەرىڭىز قالدار جاقتاعى ايدىڭ سۋىنا (وزەندى ايتادى – اۆت.) قول سالماسا بولدى دەپ، قورقىپ وتىرمىز، – دەپ قىنجىلىس بىلدىرگەن نۇرجان ماشيناسىمەن وزەن بو­يىن ارالاتىپ شىقتى.

«كورمەيىن دەسەم، كوزىم بار...»، اۋىل­دىڭ ءدال ىرگەسىندەگى جاعا ۇستاتار سوراقى كورىنىستەردى فوتوعا دا، بەينە­تاسپاعا دا ءتۇسىرىپ وتىردىم. وزەننىڭ كۇن­شىعىس بە­تىندە تاقتايداي تاس جول سالىنىپتى. جول بويىندا ءار ءجۇز مەتر سايىن ءبىر-بىر­دەن قۋاتتى سۋسورعىش قوندىرعى (ناسوس ستانسالارى) ورناتىلعان. جۇمىس ىس­تەپ تۇرعانى ون شاقتى بولسا، جاڭادان قا­زىلىپ، ورناتىلىپ جاتقاندارىندا ەسەپ جوق. ديامەترى كىشىگىرىم توقتى سىيىپ كەتەردەي قۇبىرلاردىڭ ءبىر شەتى جەردىڭ استىنا كەتكەن. دەمەك، سۋدى وزەننىڭ استىنان، تەرەڭنەن سورادى دەگەن ءسوز. قۇرىلعىنىڭ جانىنا بارىپ كورۋ ەش مۇمكىن ەمەس، بەرىك توقىلعان بيىك-بيىك سىم تەمىرمەن قور­شاپ تاستالعان. بايقاعانىمىزداي، وزەن جاعالاۋىنداعى سۋسورعىشتار كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەيدى، ءارى ورتادا قاز-قاتار تۇرعان ءۇش-ءتورت قاباتتى ءۇيدىڭ ۇلكەندىگىندەي تەمىر تسيستەرنالارعا (رەزەرۆۋارلارعا) جيناقتالادى. ودان ءارى تولىقسىعان سۋ «قازاقمىس»، قايداسىڭ؟» دەپ، جەراستى قۇبىرىمەن اقتوعاي كەنىشىنە جوڭكىلەدى. وندىرىلگەن مىستى شايۋعا! ايدالادا ايداھارداي دوڭكيىپ جاتقان بۇل ورتالىق قۇبىرعا، توقتى تۇگىلى كىشىگىرىم تايدىڭ ءوزى سىيىپ كەتەرى انىق. قازىرگى ۋاقىتتا قۇ­بىردىڭ ەكىنشى جەلىسى تارتىلىپ جاتىر ەكەن.

ءبىزدى بۋدكادان بەينەباقىلاۋ ارقىلى كورىپ وتىرعان ەڭگەزەردەي ءۇش كۇزەتشى الدى­مىزدان اتىپ-اتىپ شىقتى. «نە عىپ جۇرسىزدەر؟» دەپ، دۇرسە قويا بەرگەن بىرەۋى نۇرجاندى تانىپ، ءسال باسىلدى. ۇس­تىلەرىندەگى جاسىل فورما جاراسىپ-اق تۇر. جاراسپايتىنى – تانىمايتىندارعا كور­­سەتكەن وكتەم مىنەزى. بالكىم، ينسترۋك­­­تسيا تالابى سولاي شىعار. بەيساۋات جۇر­گەندەردى تەرگەپ-تەكسەرۋ كۇزەتشىنىڭ مىن­دەتى بولعان سوڭ، ولارعا ارتىق ءسوز دە ايتا المايسىڭ.

– جاي، اعامىزعا تابيعاتتى كورسەتىپ ءجۇرمىز، – دەپ قىسقا قايىرعان جولباسشىم كوپ بوگەلگەن جوق. ماشيناسىن وت الدىردى. جاعدايدى تولىق تۇسىنگەن سياقتىمىز. ەڭ باستىسى – وزەن سۋىنىڭ قايدا كەتىپ جات­قانىن انىقتاپ بىلدىك!

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، الەمدەگى ەڭ ءىرى كەن وشاقتارىنىڭ بىرىنە سانالاتىن اق­توعاي كەنىشىندەگى جەراستى بايلىعى (نەگىزىنەن مىس قورى) 1 ملرد 719 ميلليون توننانى قۇرايدى ەكەن. جوبامەن وتىز جىلعا جەتەدى دەگەن بولجام بار. جىلىنا 100 مىڭ تونناداي مىس ءوندىرۋ جوسپارلانعان. ماماندار ءبىر توننا مىس ءوندىرۋ ءۇشىن 20 جىل بۇرىنعىدان ەكى ەسە كوپ كەن شىعارۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ارينە بۇل كەن ءوندىرۋ بارىسىندا سۋ پايدالانۋ مولشەرى دە سونشاما ەسەگە وسەدى دەگەن ءسوز. قازىرگى تاڭدا ءونىم شيكىزات تۇرىندە اكەتىلگەنىمەن، الداعى ۋاقىتتا كەنىش اۋماعىندا كەن-بايىتۋ كومبيناتى سالىنباق. وعان دا مول سۋ كەرەك بولادى. ەندەشە، جاعداي بۇدان دا كۇردەلەنە تۇسپەك.

كەنىش تۇرعان جەر ارعاناتى تاۋى­نىڭ كۇنباتىسىنداعى شولەيتتى ايماققا جاتاتىندىقتان، ءوندىرىستى سۋمەن جابدىق­تاۋدىڭ ءبىر عانا جولى بار – ماڭايداعى وزەندەردى بارىنشا پايدالانۋ. ال ونىڭ اۋىر سالدارىن، مىنە، اياگوز وزەنىنىڭ تاع­دىرىنان كورىپ وتىرمىز. بولاشاقتا ايا­گوزدىڭ تاعدىرى – بالقاش كولىنىڭ ورتاق تاقسىرەتىنە اينالماسىنا كىم كەپىل؟

ەسكەرىلمەي قالعان تاعى ءبىر قاتەر – اقتوعايداعى مىستىڭ قۇرامىندا كۇكىرت قىشقىلدارى ارالاس سۋلفيد جانە وكسيد مينەرالدى تۇزدارى وتە كوپ. كۇكىرتتىڭ ادام دەنساۋلىعىنا زياندى ەكەندىگىندە كۇمان جوق، سول سەبەپتى، كەنىش الاڭىندا تەك سۇزگىمەن (ماسكامەن)، قولعاپپەن، رازىڭ­كە ەتىكپەن ءجۇرۋ تالاپ ەتىلەدى. ياعني اۋا ارقىلى تارالاتىن كۇكىرت زالالىنان ساق­تانۋ قاي جەردە بولسا دا، ارتىقتىق ەت­پەيدى.

سونىمەن اياگوز وزەنى حاقىندا جۇرت كوزىنەن تاسالاۋ ءبىراز نارسەگە قانىقتىق دەپ ويلايمىن. سول سەبەپتى، كەزىندە قور­شاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ جەر­گىلىكتى دەپارتامەنتىندە ءبىراز جىل قىزمەت ىستەپ، تابيعات قورعاۋ ەرەجەلەرىنەن حاباردار بولعاندىقتان، بىرنەشە ساۋال قويعاندى قۇپ كورىپ وتىرمىن.

ءبىرىنشى. قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق زاڭنامالار تالاپتارىنا سايكەس، تابيعات يگىلىگىن پايدالانۋشى ءاربىر نىسان يەلەرى ەكولوگيالىق ءنورماتيۆتى رۇقسات قۇ­جات­­تارىن راسىمدەۋى ءتيىس. كەنىشتى باس­قا­­رىپ وتىرعان «KAZ Minerals PLC» كوم­­­پانياسى تابيعاتقا، ونىڭ ىشىندە اۋاعا، سۋعا كوپ مولشەردە كەرى اسەرىن تي­گى­زەتىن وندىرىستىك زالالدان قورعاۋدىڭ نور­­ماتيۆتىك ەرەجەلەرىن راسىمدەدى مە؟ راسىم­دەسە، وبلىستاعى ەڭ ءىرى وزەننىڭ سۋى قالايشا تارتىلىپ قالعان؟ وسى جايىندا ەل الدىندا اشىق ەسەپ بەرىلۋى قاجەت دەپ سانايمىز.

ەكىنشى. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ، ونىڭ ىشىندە ءوندىرىستىڭ دامۋى ەكوجۇيە مەن تابيعي رەسۋرستاردى ساقتاۋعا با­عىت­تالعاندا عانا حالىققا پايداسىن تي­گىزەدى. بۇل ماسەلە تىرشىلىك ءنارىن عانا ەمەس، مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساق­تاۋ­­دىڭ قۋاتتى تۇتقاسى ەكەنىن ەستەن شى­عار­ماعانىمىز ابزال. ويتكەنى سۋدان تا­­رىققان ەل مالدان ايرىلادى، مالدان ايىرىلسا، بوسىپ كەتەرى حاق. ال يە­سىز قالعان جەرگە كوز الارتاتىندار قا­شان­­­دا از بولماعان. سوندىقتان، «KAZ Minerals PLC» كومپانياسىنىڭ باسشىلارى سۋ قورىن پايدالانۋعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كەلىسىمىن الدى ما ەكەن؟»، دەگەن ساۋال تۋىندايدى.

ءۇشىنشى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ايماقتارداعى كاسىپ­ورىنداردىڭ سۋ قورىن پايدالانۋداعى سا­نيتارلىق-ەكولوگيالىق تالاپتارىن قان­شالىقتى ورىندايتىندىعىنان حاباردار ما؟ حاباردار بولسا، اياگوز وزەنى قوپا اۋىلىنىڭ تۇسىنان باستاپ، بالقاشقا دەيىنگى ارالىقتا قۇرعاپ قالعانىن نەمەن تۇسىندىرەر ەكەن؟ جالپى، اقتوعاي مىس كەنىشى ءۇشىن سۋ پايدالانۋدىڭ ەسەبى جا­سالعان با؟ كۇنىنە، ايىنا، جىلىنا قانشا مولشەردەگى سۋ قاجەت؟ مولشەردەن ارتىق الىپ وتىر ما، جوق، كەم الىپ وتىر ما؟ سۋ ىسىراپشىلدىعىن بولدىرماۋ شارالارى قانشالىقتى دارەجەدە ىسكە اسىرىلادى؟

ءتورتىنشى. قازاقتا «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن ءتامسىل ەجەلدەن بار. قالا مەن دالاداعى ۇيلەردە سۋدىڭ ءار تەكشە مەترىنە، شارۋا قوجالىقتارىندا سۋارمالى جەردىڭ اۋماعىنا قاراي قىرۋار تولەماقى جۇمسالاتىنىن بىلەمىز. ال كۇندىز-ءتۇنى اياگوز وزەنىنىڭ باۋىرىن جۇل­مالاپ، تەسپەي سورىپ جاتقان اقتوعاي كەنى­شىنىڭ يەلەرى قانشالىقتى قارجى تولەيدى؟ سۋ تولەمىنىڭ بەلگىلى ءبىر ءتاريفى بار ما؟ ەكوجۇيەنى قايتسەك امان ساقتاپ قالامىز؟

مىنە، وسى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن بىزبەن تىلدەسكەن قاراپايىم جانداردىڭ ءبارى بىلگىسى كەلەتىنى ورىندى. كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ جۇرتتىڭ بۇگىندە حابار الماسۋ مۇمكىندىگى دە مول. ينتەرنەتتەن الەمدە نە بولىپ جاتقانىن قاس-قاعىمدا ءبىلىپ وتىرادى. مىسالى، جاقىندا 16 جاستاعى گرەتا تۋنبەرگ دەگەن شۆەد قىزىنىڭ بۇۇ وتكىزگەن نيۋ-يوركتەگى سامميتىندە سويلەگەن ءسوزىن مەنىڭ اۋىلداستارىم دا تىڭدادى. «...ەكوجۇيەنىڭ كوزى قۇرىپ بارادى. ال سىزدەر تەك اقشا مەن ەكونوميكانىڭ ءوسۋى تۋرالى ەرتەگى عانا ايتا الاسىزدار. قالاي داتتەرىڭىز بارادى؟ جاس ۇرپاق سىز­دەردەن ءۇمىت كۇتەدى!» دەپ شىرىلداعان بوي­جەتكەننىڭ جانايقايىنا قولداۋ دا ءبىلدىردى.

ءيا، قورشاعان ورتانى قورعاۋ – ادام­زاتتىڭ باستى پارىزى. وسى رەتتە، قازاق­ستان «جاسىل» ەكونوميكا، «جاسىل ەل» سياقتى ەكولوگيالىق جاڭعىرتۋ باعدارلا­مالارىن قابىلداعان زايىرلى مەملەكەت رەتىندە الەمگە تانىلعاندىقتان، ەلىمىز­دە ەكولوگيالىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا ەشقا­شان جول بەرىلمەيتىنىنە حالىق سەنەدى.

«بۇلاق كورسەڭ، كوزىن اش»، «تۇمانى لايلاما» دەي وتىرىپ، سۋ قادىرىن التىننان جوعارى باعالاعان ەل-جۇرتىمىز اياگوز وزەنىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن جوعارىداعى شەندىلەردىڭ نازارىنا جەتكىزۋدى سۇراعاندا، وسى تۇنىق سەنىمگە يەك ارتقانىن سەزىندىم.

 

قايىم-مۇنار تابەەۆ،

 جۋرناليست-جازۋشى،

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

اياگوز اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

Grand Slam جارىسىندا بەلدەسەدى

سپورت • بۇگىن، 08:30

مەكسيكالىقتىڭ قارسىلاسى اتانۋى مۇمكىن

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:29

وقىرمانمەن وي ءبولىستى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:17

قياناتقا قارسى تۇرعان گازەت

رۋحانيات • بۇگىن، 07:49

جەمقورلىق جەرگە قاراتادى

قوعام • بۇگىن، 07:48

«ءبىر سىناعان جاماندى...»

ايماقتار • بۇگىن، 07:46

ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەرلىگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:43

ەل يگىلىگىن ەسەلەگەن جان

رۋحانيات • بۇگىن، 07:32

ەڭ قىمبات ۇلتتىق برەندتەر

الەم • بۇگىن، 07:23

تەڭگەنىڭ تەگەۋرىنى

قارجى • بۇگىن، 07:21

سەنىم كاپيتالى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:18

قور الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر

پرەزيدەنت • بۇگىن، 07:04

ۇقساس جاڭالىقتار