ايماقتار • 18 ناۋرىز، 2019

جەل گەنەراتورى شىعىندى ازايتىپ، ءوندىرىستى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى

877 رەتكورسەتىلدى

وڭىردەگى كاسىپكەر الەكساندر كاسيتسىن باسقاراتىن «گاليتسكوە» جشس جەلدىڭ قۋاتىن پايدالاناتىن شاعىن ستانسا ورناتتى دەۋگە بولادى. ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭىردە 20-عا جۋىق جوبا قولعا الىنعان-دى. اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى سەرىكتەستىك ەندى «جاسىل ەنەرگيا» جوباسىن جۇزەگە اسىراتىن كاسىپورىن رەتىندە تانىلۋدا. ياعني شارۋاشىلىقپەن قاتار اۋىلدى ەنەرگيا قۋاتىمەن قامتىپ، ارتىلعانىن ىشكى نارىققا ساتۋعا مۇمكىندىك الماق. 

جۋىردا جەل گەنەراتورىنىڭ جۇمى­سىن كورۋ ماقساتىندا گا­ليتسكوە اۋىلىنا باردىق.

بۇل جوباعا ا.كاسيتسىن جىل­دار بو­يى دايىندالىپتى. ناتي­جە­سىندە، سە­رىك­تەستىك جەل گەنەرا­تورلارىن ىسكە قو­سىپ، 10 جىل بويى شارۋاشىلىققا قا­راس­تى سۋار­­مالى القاپتاردى سۋارىپ تا كەلەدى. بۇل شىعىندى ازايتىپ، ءون­دىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا مول­ مۇمكىندىك بەردى. بالامالى قۋات كوزدەرىنىڭ تيىم­دىلىگىنە فەر­­مەر وسىلاي كوز جەتكىزدى. 

ەندى مىنە، جەل گەنەراتور­لارى­نىڭ كومەگىمەن ەلەكتر قۋا­­تىن وز­دەرى وندىرە باستادى. قۋاتى ارقاي­سىسىندا 1 مۆت بولاتىن 2 جەل گە­نەراتورى ور­ناتىلعان. ىسكە قو­سىلعان ءبىر جەل گەنەراتورىنىڭ ور­تاشا تاۋلىكتىك ەنەرگياسى 9000 كۆت قۇرايدى. 

– ءبىزدىڭ ارمانىمىزعا قا­راي «بو­لاشاقتىڭ ەنەرگياسى»­ تاقىرىبىنا ار­نالعان ەكسپو-2017 كورمەسى ءوت­تى. قا­زىر جوبا­لار­دىڭ ءبىرىن جۇزەگە اسى­رۋعا كىرىستىك. ينۆەستيتسيانىڭ كو­لەمى – 390 ميل­ليون تەڭگە. ءوز كۇشىمىزبەن گەر­مانيادان قون­دىرعىلار ساتىپ الدىق، – دەيدى ا. كاسيتسىن. 

جالپى، «گاليتسكوە» جشس 1998 جى­لى قۇرىلعان. سەرىكتەستىك ەلى­م­ىزدىڭ اگ­روونەركاسىپتىك كەشە­نىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. بۇ­گىندە سەرىكتەستىكتە 400-دەن اس­تام اۋىل تۇرعىنى ەڭبەك ەتە­دى. قا­زىر مۇندا 1000 باسقا ارنال­عان تاۋار­لى-ءسۇت فەرماسىنىڭ قۇرى­لىسى جۇر­­گىزىلۋدە. بىلتىر 500 باس­قا ارنالعان نىسان قول­دانىس­قا بەرىلسە، بيىل تاعى 500 باسقا ار­نال­عان فەرمانىڭ قۇرى­لىسى اياق­تالادى. كۇنىنە 600 سيىردى ساۋىپ، 20 توننا ءسۇت تاپسى­رادى. سەرىكتەستىك ءوز قارجى­سىنا قۇ­رى­لىس پەن مونتاجداۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋدە. تەك قۇرال-جاب­­دىق­تاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن 300 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ، «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قو­رى ارقىلى سۋبسيديالادى.

سەرىكتەستىك اۋماعىندا 3500 گەك­تار بار، القاپتارىندا ەگىس، كۇز­­دىك ەگىس، باسقا دا داقىل­دار وسى­­رىلەدى. سونىمەن قا­تار «بيز­نەس­تىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەر­شى­لىگى» اياسىندا اتقارىپ وتىر­عان يگى­لىكتى ىستەرى دە از ەمەس. گاليتس­كوە اۋىلىندا ەكى تۇر­عىن ءۇيدى پاي­­دا­لانۋعا بەردى. 

الداعى ۋاقىتتا ا.كاسيتسىن تاعى 16 ءۇي سالىپ، ەكىنشى دەڭگەيلى بانك ارقىلى تۇرعىندارعا ساتۋ تۋرالى جوسپارى بار ەكەنىن ايتادى. بۇل ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان قۇرىلىسشى كومپانيالارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلىپ، 4 پا­يىز­دىق مولشەرلەمەمەن نەسيە بەرىلسە دەگەن تىلەگى بار.

كاسىپكەر ەلەكتر قۋاتىنان ۇنەمدەلگەن قارجىنى شارۋا­شىلىقتى ۇلعايتۋعا جۇمساماق. قازىر زاماناۋي ءسۇت ساۋاتىن كە­شەننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. ارنايى اشىلعان زاۋىت مال ازىعىن دايىندايدى. سەرىكتەستىك تۇگەلدەي نەمىس تەحنولوگياسىمەن جۇمىس ىستەيدى. 

مىسالى، ءوزىمىز كورگەندەي 500 سيىر­­دى ساۋعا 2 ساۋىنشى جەتكىلىكتى. ويت­كە­نى جۇمىستىڭ بارلىعى اۆتومات­تان­دىرىلعان.

– ءبىز كۇن سايىن قالاعا 15-18 توننا ءسۇت جونەلتەمىز. الدا­عى ۋاقىتتا «كا­­رۋسەل» ساۋ قوندىرعىسىمەن تاعى 1 مىڭ باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەر­­ماسىن سالساق دەگەن جوس­پارىمىز بار. بۇل مال سانىن 6 مىڭعا جەتكىزۋگە مۇم­كىن­دىك بەرەدى. ونىڭ 2 مىڭى ساۋىن سيىر بولماق، – دەيدى ول. 

ال جاڭادان سالىناتىن فەرما تولىق­تاي بالامالى قۋات كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەيتىن بولادى. مىنە، ءبىز اۋىل شەتىندەگى الىپ جەل گەنەراتورلارىنىڭ ءبىرىنىڭ تۇبىندە تۇرمىز. ۇز­دىك­سىز جەل اعىنىن سەزەسىز. اي­نالا اق قار، تازا اۋا. عا­رىشقا ۇشاتىن زىمىران سياقتى، ءتۇسى اقشىل، بيىك، ەڭ جوعارى باسىندا اينالما قانات­تارى توقتاۋسىز اينالىپ تۇر. سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ ورىن­باسارى سەرگەي سالاماتسكي الىپ قۇرىلعىنىڭ ەسىگىن اشىپ، الدىمەن باسپالداق ار­قىلى ءوزى، سونان سوڭ ءبىزدى ىشكە ءتۇسىردى. قون­دىرعى ءىشى كا­دىمگىدەي دوڭ­گەلەك. وسى جەردە جەل قوز­عالتقىشتىڭ، ەلەكتر توگى گەنەراتورىنىڭ جۇمىسىن باسقا­راتىن اۆتوماتتى قۇرىلعى ورناتىلعان. ال مۇنارانىڭ بيىك­تىگى 75 مەتر بولسا، روتورىنىڭ ديامەترى 93 مەتردى قۇرايدى. 

جەلسىز كۇندەرى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن رەزەرۆتىك جىلۋلىق قوزعالتقىشتان، اك­كۋ­مۋلياتور باتارەيالارىمەن تولىق­تى­رىلادى.

– ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك «جاسىل ەنەرگيانى» پايدالانۋ بويىنشا جەل ەنەرگياسىن قولدانۋدى جۇ­زەگە اسىرۋدا. بۇل ءۇشىن جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. الدىمەن ماماندار جەل گەنەراتورى ورناتىلاتىن ورىن دايىندادى. جەلدەن قۋات كوزىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قوندىرعىلار ورناتىلدى. ەلەكتر قۋاتىن تاراتۋشى كاسىپورىندارمەن كە­لىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. تۇتىنۋ­شىعا قۋات كوزىن جەتكىزۋ ءۇشىن ارينە، تاعى دا قوسىمشا قوندىر­عىلار ورناتۋ قاجەت. ويتكەنى با­لامالى قۋات كوزدەرىن پايدا­لانۋدىڭ تيىمدىلىگىنە كوز جەت­كىزدىك. شارۋاشىلىق پەن اۋىل­دى قوسقانداعى قاجەتتىلىك 1،2 مۆت، قالعان 800 مۆاتت كاسىپ­كەرلىك اياسىن كەڭەيتۋگە قاجەت، – دەيدى س.سالاماتسكي.

بيىك تۋربينانىڭ ىرگەتاسىنا 22 توننا ارماتۋرا تارتىلىپ، بەتون قۇيىلىپتى. اينالمالى قاناتتاردى تەكسەرىپ قاراپ تۇرا­تىن مامانداردىڭ كيىمدەرى دە عارىشكەرلەردىكى سياقتى ەكەن. ءبارىمىز قۇرىلعىنىڭ ىشى­نەن دالاعا شىققاندا جەل دە كۇشەيدى، عارىشتان ۇشىپ كەلىپ كاپسۋلادان شىققان عارىش­كەرلەردەي اسەر الدىق. 

فاريدا بىقاي،

«Egemen Qazaqstan»

پاۆلودار وبلىسى، ۋسپەن اۋدانى 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار