ايماقتار • 15 ناۋرىز، 2019

قايتا ورالعان قازى استاۋ

850 رەتكورسەتىلدى

قازەكەم «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە، سىنى كەتپەيدى» دەپ بەكەر ايتپاعان ەكەن. ايەلدىڭ سۇلۋلىعىن استارلاعان بۇل ماتەل اعاشتىڭ بەرىكتىگىن، ونىڭ وڭايلىقپەن توزا قويمايتىنىن نەگىزگە السا كەرەك. 

قوستاناي قالاسىنان تابىلعان قازى استاۋدىڭ جاسىن بەلگىلى اعاش شەبەرى تاڭاتقان بوجاقوۆ ءبىر عاسىرعا جۋىقتاتىپ وتىر. قوس­تا­نايعا وسىدان ەكى جىل بۇ­رىن قايىڭ توعايى كومكەرگەن سارى­كول اۋدانىنان كوشىپ كەلگەن بالاپان ىبىراەۆا شەبەرگە كونە ىدىستى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدى ءوتىنىپ اكەلىپتى.

– بۇل استاۋدى ءوزىم قولىندا وسكەن ناعاشى اتام الداەۆ ءۋالي دەگەن كىسى جاساعان. قارا­پايىم مال باققان كىسى ەدى، 1905 جىلى تۋعان، 90-شى جىل­داردىڭ اياعىندا قارتايىپ، دۇنيە­دەن قايتتى. تۇرمىسقا قاجەتتى بۇيىمنىڭ ءبارىن اعاشتان ءوزى شابۋشى ەدى. قورعاننان تەرى الدىرىپ، ءماسى تىگەتىن، قامشى ورەتىن. اۋىلدىڭ ايەلدەرىنە ۇرشىق، ەشكىنىڭ ءتۇبىتىن تارايتىن تاراققا دەيىن مەنىڭ اتام جاساپ بەرەتىن. كونە ىدىستى اتام مەن اجەمنىڭ كوزىندەي كورىپ، ساقتاپ كەلەمىن، – دەيدى بالاپان.

قازى استاۋدىڭ يەسى ونىڭ ءدال قاي كەزدە جاسالعانىن انىق بىل­مەي­دى. ىدىس قايىڭنان ويىپ جاسالعان، ەكى جاعىندا جاپى­راق­شا قۇلاعى بار. بۇگىندە جۇرت داستارقانعا ۇلتتىق باس تاما­عى­مىز – ەتتى سالىپ تارتاتىن استاۋ­لاردان الدەقايدا جىڭىشكە ىدىس اقجەمدەلىپ توزىڭقىراعان، سىرتى كوك سىرمەن بويالعان. ەكى جاعىنداعى قۇلاقشاسى دا جەمى­رى­لە باستاپتى. 

– مەنى اتا-انام ناعاشى اتام مەن اجەمە ەكى جاسىمدا بەرگەن ەكەن. مەن بيىل 55 جاستامىن. بالا كەزىمنەن وسى استاۋدى كورىپ ءوستىم، – دەيدى بالاپان. جادىگەردىڭ يەسى ءوزىنىڭ ءجاسوسپىرىم كەزىندە اجەسى استاۋدىڭ سىرتىن كوك بوياۋمەن بوياپ تاستاعانىن ايتادى. اعاش جەلىنىپ، توزا باستا­عان سوڭ جاساعان ارەكەتى بولار، بالكىم؟ 

– بۇل قازى استاۋدىڭ جاسى كەم دەگەندە ءجۇز جىلدىڭ ماڭايى دەپ ەسەپتەيمىن. قايىڭ اعاشى 50-60 جىلدا مىنانداي كەيىپكە تۇسپەيدى، وتە قاتتى، مىقتى اعاش قوي، – دەيدى تاڭاتقان باياح­مەت­ ۇلى. 

ايت­پاقشى، جالپى قازى استاۋ ىدى­­سى تۋرالى وتكەن جىلى تاڭات­­­­­­قان اعامىزدان ەستىگەن ەدىك. قوس­تا­­نايدا وتكەن قولونەرشىلەر كور­مە­­­لەرىنىڭ بىرىندە ءوزىنىڭ جاسا­عان بۇيىمدارىن كورسەتىپ تۇرىپ، باياعىدا «قازى استاۋ» دەگەن ىدىس بولعانىن، ونىڭ قازىر ۇمىتىلىپ كەتكەنىن ايتقانى بار. ول قازاق دالاسىنىڭ بارلىق شالعايىندا بىردەي بولماعان دا شىعار، بى­راق بۇگىنگى قوستاناي وبلىسى ءوڭى­رىنىڭ سارىكول، ۇزىنكول اۋدا­ن­­دارى توڭىرەگىندە، جالپى ارقا­­داعى اعاشتى جەرلەردە كەڭ پايدا­لانعان بۇيىم ەكەن. تاڭاتقان اعاي قارت كىسىلەردەن دە قازى استاۋ تۋرالى سۇراستىرا ءجۇرىپتى. شەبەردىڭ ايتۋىنشا، تالاي جىلدان بەرى ءبىر اقساقال عانا قازى استاۋدىڭ سىيلى كىسىلەرگە سويىلعان جىلقىنىڭ سەمىزدىگىن كورسەتۋ ءۇشىن قازى سالىپ قوياتىن ءساندى ىدىس بولعانىن ايتىپتى. ول اعاشتان ۇزىنشا ءارى قوس قازى قابىرعا قاتار سياتىنداي جىڭىشكە ەتىپ شابىلاتىن بولعان. 

– ەرتەدە كوشىپ-قونعان قازاقتىڭ داستارقانعا قازىرگىدەي سامساتىپ قوياتىن سالاتتا­رى، «بايان سۇلۋ» كونديتەر فابري­كا­­سىنىڭ كامپيتتەرى قايدا؟! قۇدا-جەكجاتى كەلگەندە قازى استاۋ­­­عا سەرە قازىسىن، كادەلى سۇيەك­­­­تەرىن سالىپ قويىپ، ىرىمشىگى مەن قۇرتىن، باۋىرساعىن شاشىپ داس­تارقانىن ساندەگەن عوي. نەگىزى قازاق­­تىڭ ەت تاماعى قازىرگىدەي ۇزىن استاۋعا ەمەس، دوڭگەلەك اعاش تاباققا سالىنعان. بالا كەزى­­مىزدە ول ءار ۇيدە بولاتىن. ءبىزدىڭ ەلدە تاباقتىڭ جانىنا قازىسى مەن كادەلى سۇيەكتەرىن سالىپ، قازى استاۋ­دى قويعان، – دەپ تۇسىندىرگەن ەدى تاڭاتقان اعامىز. اعاش شەبەرى ۇمى­تىل­عان ىدىستى جاساپ كور­سە­تۋگە، ونى ءبىز «ەگەمەننىڭ» وقىر­ماندارىنا جەتكىزەتىنىمىزگە ۋاعدا­لاسقان ەدىك. مىنە، سول قازى استاۋ­دى قانشا جىل بويى كونەنىڭ كوزى دەپ ساقتاپ كەلە جاتقان بالا­پان تاڭاتقان بوجاقوۆتى سۇراس­تىرىپ ءجۇرىپ، ءوزى تاۋىپتى. قازى استاۋدىڭ يەسى ونى قالپىنا كەلتىرگەن سوڭ پايدالانباي، تەك وتباسىلىق جادىگەر رەتىندە ساقتايتىنىن ايتتى. 

تاڭاتقان شەبەر كونە ىدىستى جوندەۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ تە كەتىپتى.

– ماعان مۇنى قالپىنا كەل­تىر­­گەننەن جاڭادان بىرنەشە ىدىس جاساعانىم وڭاي ەدى. بىراق وسى قازى استاۋدى شاپقان ءۋالي اقسا­قال­دىڭ ارۋاعىن سىيلا­عان­دىق­تان قولىما الدىم. ويتكەنى ىدىستىڭ قايسىسى بولسىن كەپكەن اعاشتان جاسالادى. ال كەپكەن قايىڭنان مۇنداي استاۋدى ويىپ شابۋ وتە مەح­نات­تى ەڭبەك. مەن شەبەر رە­تىندە كورىپ تۇرمىن، بۇل تەك شاپقى بالتامەن عانا شاۋىپ جاسالعان. ال مەنىڭ قولىمدا قانشا اسپاپ، ستانوكتار بار، سونىڭ وزىندە ىدىس ويۋ وڭاي شارۋا ەمەس، – دەدى تاڭاتقان اعاي. 

قازى استاۋمەن حالقىمىزدىڭ ءبىر جوعى تابىلعانداي ەمەس پە؟!.

ءنازيرا جارىمبەت،

«Egemen Qazaqstan»

قوستاناي

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار