ادەبيەت • 14 اقپان، 2019

ماقپال مىسا: اقىن ارقاشان ءومىردى جىرلايدى...

782 رەتكورسەتىلدى

كەشە استانادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى جەڭىمپازدارىن انىقتاۋ سالتاناتى وتكەن بولاتىن. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسقان شارادا ەل وڭىرلەرىنەن توپجارعان 29 ادام ەلباسىمەن كەزدەستى.

وسى سالتاناتقا الماتى وبلىسىننان اقىن ماقپال مىسا قاتىسقان بولاتىن. قازاق پوەزياسىنا وزىندىك قولتاڭباسىمەن كەلگەن ماقپال وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىندە قىزمەت ەتەدى. 4 جىر جيناعىنىڭ اۆتورى. ەلباسى قورى وتكىزگەن «التىن توبىلعى» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى. ءبىز «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» قاتارىنا قوسىلعان اقىنمەن از-كەم سۇحباتتاسىپ، سالتاناتتى شارادان العان اسەرى مەن ادەبيەت، شىعارماشىلىق جايلى دا اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

«مەنىڭ ەلىمىزدىڭ ەلەۋلى ەسىمدەرىنىڭ قاتارىنان كورىنۋىمە سەبەپ بولعان وقىرماندارىما، جەرلەستەرىمە شەكسىز العىس ايتامىن. بۇل دارەجە ماعان ۇلكەن قۇرمەتپەن قاتار، زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ەڭبەگىمدى، شىعارماشىلىعىمدى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ارناي بەرەمىن. جالپى، كەشەگى كەزدەسۋدىڭ اسەرى كۇشتى بولدى. ازداپ تولقىدىم...» دەيدى اقىن.

- ماقپال، كەشەگى وقىعان ولەڭگە قاتىسۋشىلاردىڭ ەلجىرەگەنىن، ەلباسىنىڭ زەيىنمەن قۇلاق سالعانىن تەلەديداردان كوردىك...

- شىنىمدى ايتسام، ازداپ رەسمي جيىننىڭ پروتوكولىن بۇزۋعا تۋرا كەلدى. مەن وتىرىستا پاتريوتتىق تاقىرىپتاعى ولەڭ وقۋىم كەرەك بولاتىن. سوعان ىشتەي دايىندالىپ وتىرعانمىن. اينالامداعى ادامداردىڭ اسەرلى اڭگىمەسى، تاعدىر جولىنداعى جەتىستىكتەرى، ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق، قيىندىقتى ەڭسەرۋ سياقتى جىگەر-كۇشى قانات ءبىتىرىپ، «نەگە ماحاببات، سەزىم جايلى ولەڭ وقىماسقا؟» دەپ شەشتىم. اقىن قاشان دا ءومىردى جىرلايدى عوي. بۇگىنگىدەي ادامزات بالاسىنىڭ اقىل-ويى الامانعا تۇسكەن زاماندا ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزدىڭ كوركەيىپ، كەمەلدەنۋى اسا ماڭىزدى. جان تازارماي، دۇنيە تازارمايدى. ادامدار ءبىر-ءبىرىنىڭ قادىرىنە جەتىپ، باعالاي بىلسە، جاقسى كورىپ باقىت سىيلاسا. ءومىر دەگەن وسى ءبىر ادامي قۇندىلىقتاردان تۇرادى...

- ماقپال، اڭگىمەمىزدى شىعارماشىلىق ورتاعا قاراي بۇرساق. ءسىزدىڭ بۋىن الدىڭعى تولقىن سياقتى قۇرمەت كورگەن قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن جوق. بىراق، اعا بۋىننىڭ وتكەن كەزەڭدەگى ادەبيەتكە دەگەن قامقورلىقتى اڭساۋى جاستارعا جۇقتى. بۇل جاس تولقىننىڭ قاۋقارسىزدىعى ما، الدە شىنىمەن تالانتقا، ولەڭگە، جالپى ادەبيەتكە دەگەن سۇرانىستىڭ جوقتىعى ما؟

- كەزىندە ادەبيەتتەگى اعا بۋىندى يدەولوگيانىڭ جىرشىلارى رەتىندە قىزمەت ەتكىزدى. سول قوعام، سول ۋاقىتتىڭ يەلىگىنە قاتىستى شىعارمالار تۋدىرۋعا ماجبۇرلەدى. بىراق، ادەبيەتتى قاشاندا جەكە ادامدار جاسايدى. سول تالانتتار قازاق ادەبيەتىن جاسادى، عۇمىرلى تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلدى. ماسەلەن، مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» رومانىن قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستىك داۋىردە جازدى. ءبىزدىڭ زامانىمىز قازىر بابالار اڭساعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن، باعىن قوندىرعان زامان. ءبىز - تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇلەكتەرىمىز. قازىر ناعىز ۇلتتىڭ تابيعاتىن، جانىن، تاريحى مەن مۇراتىن جازاتىن كەز دەپ ويلايمىن. نارىق كەلگەلى ادەبيەتتىڭ قۇنى دا ءتۇسىپ كەتتى دەيمىز. ادەبيەت تەك ادەبيەتتىڭ اينالاسىنداعىلارعا عانا كەرەك دەگەن ۇعىم قالىپتاستى. سۇرانىستىڭ جوقتىعى وسى اڭگىمەگە قاتىستى. دەگەنمەن، ونەر ولمەيدى. قىن تۇبىندە جاتقان الماستاي جارقىراپ شىعادى، شىعىپ تا جاتىر. قامقورلىق دەپ كەشەگى مۇقاعاليدىڭ «اققۋلار ۇيقتاعاندا» پوەماسىن جازىپ، عابيت مۇسىرەپوۆكە وقىتقانىندا، التىن قالام سىيلاۋىن ايتۋعا بولادى. بۇل سول كەزدە قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان بيىك شىعارماعا بەرىلگەن باعا دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. جانە ادەبيەتكە كەلگەن ءاربىر قالامگەر وسى سۇراقتى وزىنە قويۋ ءتيىس شىعار...

 - دۇرىس قوي، بىراق، ادەبيەتكە كەلۋ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدى قاجەت ەتەدى دەيدى ەكەن. ءسىز جانە ءسىزدىڭ قالامداستارىڭىز قازىر ادەبي وتاۋدىڭ بوساعاسىندا ما... مۇمكىن ول تۇستان دا ورىن تيمەي جۇرگەن شىعار؟

- ادەبيەت - كيەلى ءتور. ونىڭ قاي جەرىنەن ورىن تيەتىنىن ۇلى مارتەبەلى ۋاقىت قانا انىقتاي الادى!

- ەسىڭىزدە شىعار، ەسەنعالي اعامىز بىلاي دەگەن: «ايەلدەن اقىن شىقپايدى، ءبيشى، كۇيشى بولماسا...». كەرىسىنشە، قازىرگى قازاق پوەزياسىندا قالامى قۋاتتى قىزدار كوپ. مەنى قىزىقتىراتىنى، جانى نازىك اقىنداردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسى، دوستىعى...

 - نەگىزى، ءوز سۇراعىڭىزعا ءوزىڭىز جاۋاپ بەرىپ قويدىڭىز. «اقىندا ادامزاتتان دوس بولمايدى، جالعىز اق سىرىن ايتار قالامىنا...» دەمەي مە ۇلى ماعجان؟ مەنىڭشە وسى ەكى جول سۇراعىڭىزعا تۋرا جاۋاپ.

- بۇرىنعى شىعىستا وزىنە دەيىنگى اقىنداردان پالەنشە جول جاتقا ايتپاعان اقىنداردى مويىندامايدى ەكەن. مىسالعا، ءسىز ۇلگى العان، ۇيرەنگەن، ءالى كۇنگە دەيىن «اسەرىنەن ارىلماي ءجۇرمىن-اۋ» دەيتىن 5 اقىندى اتاڭىزشى. تەك، اباي مەن ماعجاننان بولەك...

- مەنىڭ ۇستازدارىم - قازاقتىڭ قارا ولەڭىنىڭ ءوزى، ماعان دەيىن جىر جازعان اقىنداردىڭ ءبارى، ونىڭ ىشىندە ءىلياس، قاسىم، مۇقاعالي، كەڭشىلىك پەن قانيپا دا بار...

- مۇمكىندىك تۋىپ تۇرعاندا كەشەگى سالتاناتتا ەلباسىن ەلجىرەتكەن ولەڭىڭىزدى «ەگەمەننىڭ» وقىرماندارىنا دا وقۋعا ۇسىنارسىز...

-البەتتە. ولەڭ ىزدەگەن جۇرتقا، شاشۋىم بولسىن، مىنەكي!

 

سەن مەنەن الىستاما!

... قايدا مەنى باستايسىڭ عارىشقا ما؟

دوسقا دا ايپاس سىر ەدى تانىسقا دا.

ساعىنىشىم سارعايعان ساعىمدارداي،

سەن مەنەن الىستاما!

 

وتتاي شارپىپ وتەتىن جالىن ىشتەن،

ساعىم با ەدىڭ، سارعايعان ساعىنىش پا ەڭ؟

جانارىڭدا جاhۇتتاي جاسىن ويناپ،

باقىتتىڭ بالىن ىشكەم.

 

تۇرەن تارتقان تىرشىلىك تۇر وڭىڭدە،

ءبىر ءسوز ايتىپ قالساڭشى جۇرەرىڭدە.

ءومىر زۋلاپ بارادى كوز الدىمدا،

ولەڭ تۋلاپ بارادى جۇرەگىمدە.

 

اراي سىيلا سەن ماعان اي كۇن ۇسىن،

وزiڭمەنەن كۇنiم كۇن، اي تىنىسىم.

بۇل ومىرگە كەلگەنبىز بىزدەر بالكي،

باقىت ءانiن قوسىلىپ ايتۋ ءۇشىن.

 

تۇنجىراپ تۇر تانىس قىر، تانىس قالا،

ارنا كەرەك القىنعان اعىسقا دا.

ءومىر جايلى ولەڭدى مەن باستايىن،

سەن مەنەن الىستاما!

 

سۇحباتتاسقان قالماحانبەت مۇقامەتقالي،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار