ونەر • 13 اقپان، 2019

ونەر الەمىن شۋلاتقان كارتينالار

375 رەتكورسەتىلدى

جۋىردا ترەتياكوۆ گالەرەياسىنداعى ارحيپ كۋيندجيدىڭ «اي-پەتري. كرىم» (مەملەكەتتىك ورىس مۋزەيى، سانكت-پەتەربۋرگ، 1890 ج.) كارتيناسى قولدى بولىپ، ونەرسۇيەر قاۋىمدى ابىگەرگە سالعان ەدى. كوپ ۇزاماي مۋزەيدىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا تۋىندىنىڭ تابىلعانىن cۇيىنشىلەپ جازدى.  

اتاقتى كارتينانىڭ ساقتاندىرۋ قۇنى 12 ميلليون رۋبل شاماسىندا. وڭاي ولجاعا قارىق بولعىسى كەلگەن ۇرى پالەندەي شىم-شىتىرىق جوس­پار دا قۇرماعان. بار بولعانى كورمە ءوتىپ جاتقان زالداعى ءىلۋلى كارتينانى قولتىعىنا قىستىرا سالىپ، كوتەرىپ جۇرە بەرگەن. كارتينانىڭ ورنىندا جوق ەكەنىن كورمە قوناقتارى تۇستەن كەيىن بايقاماسا، جايباراقات جۇرگەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاپەرىنە دە كىرىپ شىقپاعان. قوناقتاردىڭ ءبىرى ايت­قان سوڭ بارىپ، مۋزەي اكىمشىلىگى شار­تاراپقا جار سالىپ، كارتينانىڭ ۇرلانعانىن حابارلادى. جەدەل ىز­دەستىرۋ توبى زارەچە اۋىلىنداعى شاڭى شىعىپ جاتقان قۇرىلىس اۋماعىنان تاۋىپ، بەس كۇن دەگەندە تۋىندىنى كورمە تورىنە قايتا اكەلىپ ءىلدى. وكىنىشكە قاراي، مۇنداي باعالى كارتينالاردىڭ قولدى بولۋى، ونىمەن قويماي جىم-جىلاس جوعالىپ كەتۋى از كەزدەسپەيدى.

«ۇرشىق ۇستاعان مادوننا»، لەوناردو دا ۆينچي (نيۋ-يورك، جەكە كوللەكتسيا، 1501 ج.)

ماسەلەن، اقش-تىڭ فەدەرالدىق تەرگەۋ بيۋروسى «ۇرشىق ۇستاعان ما­­­­دوننا» (لەوناردو دا ۆينچي) تۋىن­دىسىنىڭ قولدى بولۋىن الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 10 كوركەم شىعارمانى ۇرلاعان قىلمىستىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى. 1501 جىلى فلوريمۋند روبەرتتىڭ تاپسىرىسىمەن سالىنعان بۇل كارتينانىڭ ۇرلانۋى ءتىپتى قاراپايىم. 2003 جىلى گەرتسوگ قامالىندا تۋريست كەيپىندەگى ەكى توناۋشى كارتينانى تەرەزەدەن وپ-وڭاي شىعارىپ العان. تاپا-تال تۇستەگى مۇنداي كوپە-كورىنەۋ ۇرلىققا سەنەر-سەنبەسىن بىلمەي، اڭىراپ قاراپ تۇرعاندارعا، «قام جەمەڭىزدەر، قىمباتتىلارىم، بۇل بار بولعانى ازىرلىك شارالارى، ءبىز پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىمىز»، دەپ اۋىزدارىن اڭقيتىپ كەتكەن. دەگەنمەن، كارتينا 2007 جىلى كۇزدە گلازگودان تابىلىپ، ەدينبۋرگتەگى شوتلانديا ۇلتتىق گالەرەياسىنا قايتارىلدى. 

«ادەل بلوح-باۋەر پورترەتى»، گۋستاۆ كليمت (نيۋ-يورك، جاڭا كوللەكتسيا، 1907 ج.)

ال «التىن ادەل» نەمەسە «اۋستريالىق مونا ليزا» اتالعان اتىشۋلى كارتينا گۋستاۆ كليمتتىڭ داڭ­قىن اسىرعان تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى. اتىشۋلى دەيتىنىمىز، ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس كەزىندە اۋستريا مەن اقش اراسىنداعى كىشىگىرىم جانجالعا سەبەپكەر بولعانى بار. پورترەتتە بەينەلەنگەن ادەل بلوح-باۋەر (1881-1925) ۆەنا بانك كەڭەسىنىڭ باس ديرەكتورى موريتس باۋەردىڭ قىزى، بۇل ساتتە ول جيىرما التى جاستا. سوعىس كەزىندە قولدى بولعان «داۋلى» كارتينانىڭ سوتى جەتى جىلعا سوزىلىپ، دۇربەلەڭ ۋاقىتتا اقش-قا قاشىپ بارىپ سول جاقتىڭ تۇرعىلىقتى ازاماتى اتانعان ماريا التمانعا تيەسىلى دەپ ۇكىم شىعاردى. ول ادەلدىڭ نەمەرە تۋىسى بولىپ كەلەتىن. اۋستريالىق گازەتتەردە «ۇلتتىق مۇرامىزدى اقش اسىرا المايمىز» دەگەن سىڭايداعى ماقالالار ءۇستى-ۇستىنە جازىلىپ جاتتى. وبالى قانەكەي، ماريا اۋستريا 300 ميلليون اقش دوللارىنا كەلىسسە، «التىن ادەلدى» تۋعان ولكەسىندە قالدىراتىنىن ايتتى. ۋداي قىمبات باعاعا قوزعالا قويعان ەشكىم بولمادى، اقىرى كارتينا مۇحيت اسىپ، سول وتباسىنىڭ مۇراگەرى رونالد لاۋدەر نيۋ-يوركتاعى ءوزىنىڭ گالەرەياسىنا 135 ميلليون اقش دوللارىنا ساتىپ الادى. 

«ارلەكيننىڭ باسى»، پابلو پيكاسسو، 1971 جىل

2012 جىلى گوللاندياداعى كور­كەم­ونەر گالەرەياسىنان ايگىلى ونەر تۋىن­دىلارىنىڭ ۇرلانۋى ونەر الەمىن شۋ­لاتقان ءىرى وقيعا رەتىندە ەستە قالدى. ۇرىلار ماتيسس، پيكاسسو («ارلەكيننىڭ باسى»، 1971 جىل) مەن مونە («ۆاتەرلوو كوپىرى، لوندون»، 1901 جىل) سياقتى ايگىلى سۋرەتشىلەردىڭ جۇزدەگەن ميلليون دوللارعا باعالاناتىن كارتينالارىن جىمقىرعان. ۇرىلاردىڭ ءبىرى كوركەمسۋرەت گالەرەياسىن توناۋ­شىلاردى باسقارعان قىلمىسكەر رەتىن­دە ايىپتالىپ جاتقاندا، ونىڭ شەشەسى مو­لاعا جاسىرىلعان كارتينالاردى­ قازىپ الىپ، ايعاق قالدىرماس ءۇشىن پەشكە سالىپ ورتەپ جىبەرگەن. ۇرلان­عان كارتينالار اۆانگاردتىق ونەر تۋىن­دىسىن جينايتىن تريتون جە­كە قورىنىڭ مۇراسى بولاتىن. 1991­ جىلى امستەردامنان ۆان گوگ­تىڭ 20 جۇمىسىن ۇرلاعاننان بەرى نيدەر­لاندتا مۇنداي اۋقىمدى ونەر تۋىندىسىن توناۋ وقيعاسى تىركەلگەن ەمەس. قازاقستانداعى ونەر گالەرەيالارىندا ازىرگە مۇنداي ۇرلىق بولا قويعان جوق، سوعان قاراعاندا ءبىزدىڭ ۇرىلارىمىزدىڭ ونەر تۋىندىلارىنا دەگەن قۇرمەت-قوشەمەتى استە جوعارى بولسا كەرەك. 

ايا ءومىرتاي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار