ءبىلىم • 13 اقپان، 2019

كۇن ەنەرگياسىن پايدالانىپ، ميلليونداردى ۇنەمدەپ ءجۇر

448 رەتكورسەتىلدى

ءححى عاسىردىڭ قازاقستاننىڭ باسىنداعى قارقىندى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تەحنيكالىق، باسقارۋشىلىق جانە كوشباسشىلىق قۇزىرەتى جوعارى دەڭگەيدەگى ماماندارعا قاجەتتىلىكتى تۋدىردى. بۇگىنگى تاڭدا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وزىق جۇيەمەن وقىتىپ، بالا قيالىنىڭ بارىنشا ورگە ورلەپ، كوڭىل كوكجيەگى كەڭەيىپ، تالعامى جوعارى بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن جوبالاردىڭ ءبىرى – «مەكتەپتەرگە كۇن ەنەرگياسى» جوباسى.

ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى، استانا قالاسى اكىمدىگى، «نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەپتەرى» دببۇ جانە «شەلل قازاقستان» كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسىرىلعان بۇل جوبا ەنەرگيانىڭ بالامالى كوزدەرى مەن ەلىمىزدەگى پارنيكتىك گاز شى­عىن­­­دى­لارىن ازايتۋداعى نىسانالى يندي­كا­تور­لارعا قول جەتكىزۋ جونىن­دەگى ۇكىمەت تاراپىنان قولعا الىن­عان ىستەرگە ۇلەس قوسا وتىرىپ، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا ءوندىرىسىن ءارى قاراي دامىتۋدىڭ وزىندىك تۇعىرناماسى دەۋگە بولادى. 

«STEM-ءبىلىم بەرۋ ادىستەرىن بەلسەندى ىسكە اسىراتىن «مەكتەپتەرگە كۇن ەنەرگياسى» جوباسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. زياتكەرلىك مەكتەپتەر تۇراقتى دامۋدىڭ بارلىق ارتىقشىلىعىن، سونىڭ ىشىندە ەنەرگيانىڭ بالامالى كوزدەرىن تاراتۋدى قولدايدى. وقۋ ورىندارىندا كۇننىڭ فوتوەلەكترلى جۇيەسىن ەنگىزۋ ستراتەگيالىق تۇرعىدان ورىندى، ويتكەنى تەك مەكتەپ قانا تابيعي رەسۋرستارعا ۇقىپتى قاراۋدى جانە ەكولوگيالىق جاۋاپ­كەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى»، دەيدى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا.

كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن العاشقى مەكتەپتىڭ ءبىرى – استانا قالاسىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى. وندا «شەلل قازاقستان» كومپانياسى قۋاتى 100 كۆت/ساع كۇن فوتو­ەلەكترلى پانەلدەرمەن جابدىق­تال­عان، جالپى كولەمى 828 شارشى مەتر مامان­داندىرىلعان تۇراق ورناتتى. ورنا­تىل­عان كۇن فوتوەلەكترلى جۇيەسى مەكتەپتىڭ ەنەرگياعا تاۋەلدىلىگىن ازايتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدا. جوبا مەكتەپتىڭ جىلدىق ەنەرگيا تۇتىنۋشىنىڭ 30%-ىن جابۋدى كوزدەيدى، سونداي-اق ەلەكتر قۋاتىن ەداۋىر ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ، وندىرىلگەن ارتىق ەلەكتر ەنەرگياسىن قالالىق جەلىگە تاراتۋعا جاعداي تۋعىزادى. جوبا وسكە­لەڭ ۇرپاقتىڭ ناقتى عىلىمداردى (STEM) وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارت­تىرۋعا جانە ەنەرگيانىڭ بالامالى كوز­دە­رى سالاسىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى جايىن­دا حاباردار ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل Shell NXplorers-ءتىڭ نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن قازاقستاننىڭ باسقا دا الەۋەتتى مەكتەپتەرىندە ويلاۋ قابىلەتىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىنا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ارقىلى ىسكە اسادى. بيىل ورال، الماتى، اتىراۋ جانە اقتاۋ قالالارىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە دە كۇن فوتوەلەكترلى جۇيەلەرى ورناتىلماق.

بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ تۋرالى كوپ ايتىلىپ جاتقان شاقتا ىسكە اسقان بۇل جوبا وقۋشىلارعا ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى بالامالى ەنەرگيانىڭ ومىرشەڭدىگىن، ەرتەگىدەي قيال ەمەس، ناقتى جۇزەگە اساتىنىن كورسەتىپ بەردى. پانەل­دەر­مەن جابدىقتالعان اۆتوتۇراقتى كىشىگىرىم كۇن ستانساسى دەۋگە بولادى. از ۋاقىت ارالىعىندا كۇن ستانساسى تيىم­دىلىگىن دالەلدەپ ۇلگەردى. كۇن جۇيەسى پانەلدەرى كومەگىمەن وسى ۋاقىتقا دەيىن وندىرىلگەن جالپى ەنەرگيا قۋاتى – ساعاتىنا 6042 كۆت قۇرايدى. بۇل مەكتەپتىڭ ەنەرگياعا تاۋەل­دى­لىگىن ازايتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. سوڭعى ەكى جىلدى سارالاي قاراساق، 2017 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قولدانىلعان ەلەكتر ەنەرگياسى ءۇشىن مەكتەپ 2 ملن 700 مىڭ تەڭگە تولەگەن بولاتىن. ال 2018 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تۇتىنعان ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن مەكتەپ تەك 1 ملن 716 مىڭ تەڭگە جۇمسادى. ياعني، فوتوەلەكترلى پانەلدەرمەن جابدىقتالعان تۇراق «جاسىل» ەنەرگەتيكا ەسەبىنەن مەكتەپكە ءبىر ايدىڭ وزىندە 1 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ەگەر ۇنەمدەلگەن قاراجاتتى ەلەكتر قۋاتىنا اينالدىرساق، 56685،035 ۆت ارتىق ەلەكتر ەنەرگيا­سى قالالىق جەلىگە تاراتىلعانىن كورەمىز. سونى­مەن قاتار پانەلدەر پارنيكتىك گاز شىعىندىلارىن ازايتۋ سالاسىندا دا قورشاعان ورتاعا ەداۋىر پايدا اكەلدى. بۇگىنگى تاڭدا پانەلدەر سو2-پارنيكتىك گاز شىعارىلۋىن 3081 كيلوگرامعا كەمىتۋگە جاعداي جاسادى. «وسىلايشا ءبىز «جاسىل ەنەرگيا» ارتىقشىلىقتارىن سەزىنىپ، مەكتەپ وقۋشىلارىنا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگى ساياساتىن ناسيحاتتاۋدامىز. ءبىز ءۇشىن باستىسى – بالالاردىڭ بويىندا كۇندەلىكتى ومىردە ەنەرگيا تۇتىنۋدىڭ جاڭا مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ بولماق»، دەدى استانا قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى مەيرام جاكەنوۆ.

ەنەرگيا قورلارىن ۇنەمدەۋ بۇگىن­گى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. استانا قالاسىنىڭ فيزيكا-ماتەما­تي­كا باعى­تىن­دا­عى نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەبىنىڭ فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى مەيرامبەك كەڭەسحان ۇلى «مەكتەپتەرگە كۇن ەنەرگياسى» جوباسى وقۋشىلارعا تەوريا تۇرىندەگى ساباقتى تاجىريبە جۇزىندە كورۋگە مۇمكىندىك بەرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

«شاكىرتتەرىمە كۇن ەنەرگياسىنىڭ جەردەگى سارقىلمايتىن ەلەكتر كوزى ەكەنىن وسىعان دەيىن تەوريا تۇرىندە ءتۇسىندىرىپ كەلدىم. قازىر وقۋشىلارىم كۇن ەنەرگياسىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىراتىن قوندىرعىلاردىڭ ءبىرى كۇن باتارەيالارى ەكەنىن فوتوەلەكترلىك پانەلدەرمەن جابدىقتالعان مەكتەپ تۇراعىندا كۇندە كورىپ ءجۇر. وسىنداي كۇن باتارەيالارى مەكتەپ ورانجەرەياسىندا دا ورناتىلعان. بۇل كۇن باتارەيالارىنان جيناقتالعان پانەل ورانجەرەيانى قوسىمشا جارىقتاندىرۋعا جانە جەلدەتۋگە قاجەتتى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەدى. مەكتەپ اۋلاسىنداعى كۇن ەلەكتر ستانساسى كۇن ساۋلەسىنىڭ ەنەرگياسىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىراتىن شالا وتكىزگىشتى فوتوەلەكترلى تۇرلەندىرگىشتەن تۇراتىن توك كوزى. وسى توك كوزى مەكتەبىمىزدى تولىق جارىق­تان­دىرىپ وتىر. بىلتىر مەكتەپ اۋلاسىندا كۇن ەلەكتر ستانساسىن ورناتۋ بويىنشا «شەلل قازاقستان» كومپانياسى جۇرگىزگەن جۇمىستار وقۋشىلاردى كۇن ەنەرگياسىن ءتيىمدى پايدالانۋ سالاسىندا كوپتەگەن زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، ءتۇرلى جوبا جازۋعا ىنتالاندىردى. وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرىن 10 «G» سىنىپ وقۋشىسى ءامىر احمەتوۆ جازدى. «كۇن ەنەرگياسىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولدارى» تاقىرىبىندا جازىلعان ءامىردىڭ العاشقى عىلىمي جۇمىسى 2018 جىلعى ءساۋىر ايىندا پاۆلودار قالاسىندا وتكەن «XVIII حالىقارالىق ساتباەۆ وقۋلارى» سايىسىندا ءى دارە­جە­لى ديپلوم الدى. «Bilimland.kz» عىلىمي-جوبا سايىسىنىڭ 2018 جىلعى جەڭىمپازى اتاندى. تاعى ءبىر تالاپتى بالا، 11-سىنىپ وقۋشىسى ميراس بايكەنوۆ «بولاشاقتىڭ كەپىلى – جاسىل ەنەرگيا» اتتى تاقىرىپتا ىزدەنىپ، بولاشاق اۆتوكولىك مودەلىن جاسادى. ال 10-سىنىپتا وقيتىن ماليكا دوسماعانبەتوۆانىڭ «كۇن ەنەرگياسىن تۇرمىستا پايدالانۋ» اتتى ەڭبەگى رەسپۋبليكالىق «ناۋرىز كەزدەسۋلەرى» جارىسىندا ءىى دارەجەلى ديپلومعا يە بولدى. قازىر ماليكا ۇلىبريتانيادا تانىمال جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ ءجۇر»، دەيدى ول.

راۋان قايدار،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 18:39

التىن قورىمىز كوبەيىپ كەلە جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 17:30

اقمولادا تاعى ءبىر ناۋقاس انىقتالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:07

قارعىن سۋ بالكاشيندى باسىپ قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:05

تاسقىننىڭ بۇگىنگى احۋالى

ايماقتار • بۇگىن، 15:42

سالەحاردتان كەلگەن تسيكلون

ايماقتار • بۇگىن، 15:30

ەلوردادا جالپى جاعداي تۇراقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:50

فۋتبول ماۋسىمى جالعاسا ما؟

سپورت • بۇگىن، 14:48

ۇقساس جاڭالىقتار