كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا 3 كۇنگە سوزىلعان يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (يىۇ) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 38-ءشى كەڭەسى ءوز جۇمىسىن اياقتادى. كەڭەس جۇمىسى الدىڭعى جۇمىس كۇندەرىندەگىدەي بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قاتىسۋىنسىز جابىق ەسىك جاعدايىندا وتكىزىلدى. كەڭەس وتىرىسى قورىتىندىسىندا يىۇ ءسىم كەڭەسى استانا دەكلاراتسياسىن قابىلدادى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە كىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن كەزدە يىۇ باس حاتشىسى ەكمەلەددين يحسانوعلى سوڭعى سەسسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاپ جاتتى. ول قازاقستانعا ءوز تاراپىنان قازاقى قوناقجايلىعى ءۇشىن, قولداۋى مەن جومارت ۇيىمداستىرۋشىلىعى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى. بۇدان سوڭ ءسوز العان ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, كەڭەس توراعاسى ەرجان قازىحانوۆ يىۇ باس حاتشىسىنا قازاقستان مەن ونىڭ حالقىنىڭ جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا ايتىلعان جىلى لەبىزدەرىنە, ىقىلاسىنا العىسىن جەتكىزدى.
بۇدان سوڭ بىرقاتار ەل دەلەگاتسيالارىنىڭ باسشىلارى ءسوز سۇرادى. الدىمەن الجير دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى ابدەلحاميد تەممار يىۇ-نىڭ 38-ءشى سىمك-گە قاتىسۋشى ەلدەر اتىنان ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «قازاقستاننىڭ قوناقجايلىعىنا العىسىمىزدى ايتا وتىرىپ, بۇل ەلدىڭ قول جەتكىزىپ كەلە جاتقان بيىك جەتىستىكتەرىمەن شىن ءجۇرەكتەن قۇتتىقتايمىز», – دەدى الجير دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى. «ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بايانداماسىنان شابىت الدىق. مۇسىلمان ۇمبەتى ومىرلىك ماڭىزدى سالالاردا بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەردى باستان وتكەرىپ جاتقان كەزدە, قازاقستان الەم مويىنداعان ءمۇمكىندىكتەرىن, تولەرانتتىلىعى مەن كورەگەندىلىگىن قولدانا وتىرىپ, وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويلى اتقارىپ شىعادى دەگەن ويدامىز», دەدى ول.
ماروككونىڭ سىرتقى ىستەر بويىنشا مەملەكەتتىك حاتشىسى لاتيفا احارباش تا ءوز ەلى اتىنان 38-ءشى يىۇ سىمك-ءنى تابىستى وتكىزۋگە بار جاعدايدى جاساعان باۋىرلاس ەل قازاقستانعا زور ىقىلاسىن جەتكىزۋدى وزىنە قۇرمەت دەپ سانايتىندىعىن ايتتى. «بۇگىنگى وتىرىس ءوز تاريحي جەتىستىگىنە جەتكەندىگىنە سەنىمدىمىز. ۇيىمنىڭ اتاۋى وزگەرگەننەن كەيىن مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەمىز دەپ ويلايمىن», دەدى ول.
بۇدان سوڭ ءسوز العان سيريا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى فەيسال ءال-ميكداد وسى كەڭەستە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىندە ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ شەبەر توراعالىعىنا, ءبىزدىڭ پىكىرتالاستارىمىز بەن تالقىلاۋلارىمىزدى, ءاسىرەسە, كەلىسسوزدەر بارىسىن ەپتى باسقارعاندىعى ءۇشىن العىسىمدى ايتامىن. مەن باس حاتشى سوزىنە قوسىلا وتىرىپ, شىنايى ارىپتەستىك رۋحىندا جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى», – دەدى ول.
يىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى 38-ءشى سەسسياسىنىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى ە.يحسانوعلى استانادا يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تولىق قۇقىقتى ءمۇشەسى بولۋعا جانە باقىلاۋشى مارتەبەسىن الۋعا نيەتتى ەلدەر ءۇشىن جاڭا تالاپتار ازىرلەنگەندىگىن مالىمدەدى. «ۇيىمعا وسى نەگىزدە بىرقاتار وتىنىشتەر بار. ولاردىڭ كەيبىرى ءالى رەسمي ءوتىنىش رەتىندە قابىلدانعان جوق. ويتكەنى, بارلىعى دا وعان سايكەس تالاپتاردىڭ قاشان قابىلداناتىندىعىن كۇتىپ وتىر. كونگو, ماۆريكيا جانە كەنيا سياقتى ەلدەردىڭ ۇيىمنىڭ تولىق قۇقىقتى مۇشەسى بولۋ تۋرالى بۇرىن بىلدىرگەن وتىنىشتەرى بار. سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى تالاپتاردى بەكىتكەندىكتەن, ول ەلدەرگە وسى تالاپتاردى جىبەرەمىز دە ولاردى ەسكەرە وتىرىپ ءوتىنىشتەرىن قايتادان جىبەرۋدى سۇرايمىز», – دەدى يىۇ باس حاتشىسى. ە.يحسانوعلىنىڭ ايتۋىنشا, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى, شري-لانكا, فيليپپين, سەربيا, نەپال, بەلارۋس جانە برازيليا سياقتى ەلدەر باقىلاۋشى مارتەبەسىن الۋعا ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى.
يىۇ سىمك 38-ءشى سەسسياسىنىڭ قورىتىندى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ كەزەكتى يىۇ سىمك ءوز جۇمىسىن ءساتتى اياقتاعاندىعىن حابارلادى. كەڭەستە كۇن تارتىبىندەگى بارلىق ماسەلەلەر قارالىپ, وتە تابىستى ءوتتى. بۇل قاتىسۋشىلاردىڭ ورتاق جەڭىسى دەپ ويلايمىن. استانادا وتكەن باسقوسۋدىڭ قازاقستان جانە باسقا دا مۇشە مەملەكەتتەر ءۇشىن دە ماڭىزى زور. اتاپ ايتساق, ۇيىمنىڭ اتى يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى بولىپ وزگەردى. جاڭا تاڭباسى بەكىتىلدى. ەكىنشىدەن, جاڭا قۇرىلىم, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى تۇراقتى كوميسسيا قۇرىلدى. ۇشىنشىدەن, ۇيىم مانداتىنا كىرەتىن ماسەلەلەر شەڭبەرى پىسىقتالىپ, تۇراقتى دامۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارى ورتاعا سالىندى. ساياسي, ساۋدا جانە ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق سالالارداعى ورتاق مۇددەمىزدى قورعاۋ قادامدارى ماقۇلداندى. الەمنىڭ جاۋىنا اينالعان قاقتىعىستاردى شەشۋ جولدارى تۋرالى پىكىر الماستىق. ۇيىمنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىندەگى توراعالىق ءبىراۋىزدان قازاقستانعا ءوتتى. بۇل – ەلباسىنىڭ كوپ جىلعى قاجىرلى ەڭبەگى مەن بيىك حالىقارالىق بەدەلىنىڭ جەمىسى. قازاقستان حالقىنىڭ ۇلكەن جەڭىسى, ەلدىگىمىزدىڭ مەرەيى ۇستەم بولعاندىعىنىڭ بەلگىسى, دەدى ە.قازىحانوۆ.
كەلەسى كەزەكتە ول كەڭەس جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە, جيىننىڭ بارلىق قاتىسۋشىلار ءۇشىن ماڭىزدى ەكەندىگىنە توقتالدى. يىۇ الەمدەگى بۇۇ-دان كەيىنگى ەڭ ۇلكەن ۇيىم. قازىرگىدەي مۇسىلمان الەمىنىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭىندە وسىنداي ابىرويلى ميسسيا ءۇشىن جاس, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاڭدالۋى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىز يىۇ ءومىرىنە جاڭا لەپ اكەلۋىمىز كەرەك. ءسولتۇستىك افريكادا ورىن الىپ وتىرعان جاعدايلار, سونىمەن قاتار, تاياۋ شىعىستاعى وقيعالار ساياسي, مادەني جاڭا رەفورمالار مەن جاڭعىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىنىڭ شىنايى كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
ە.قازىحانوۆ ءسوزىن توراعا رەتىندە قازاقستان يسلام الەمىن بىرلىككە, تۇتاستىققا شاقىرۋ جاۋاپكەرشىلىگىن تولىقتاي سەزىنەدى دەپ جالعادى. ءبىز ساياسي كوميتەت اياسىندا پالەستيناعا قاتىستى ماسەلەلەردى, اراب-يزرايل قاقتىعىسىن, مۇسىلمان الەمىنىڭ ءتۇرلى ايماقتارىنداعى پروبلەمالاردى, ليۆياعا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. سونداي-اق اۋعانستاندى وڭالتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كومەك كورسەتۋدى, ءتۇرلى ايماقتىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىكتى دامىتۋدى قاراستىردىق. قارۋسىزدانۋ ءماسەلەسىن, لاڭكەستىككە, ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس, زاڭسىز ەسىرتكى ساۋداسى, ادام قۇقىن اياققا باسۋ, بەلگىلى ءبىر ءدىندى قارالاۋ ناسيحاتىنا قارسى كۇرەس, يسلاموفوبيا ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلادىق. تەك وسى سەسسيا شەڭبەرىندە ءبىز 100-دەن اسا قارار, ال ۇيىم شەڭبەرىندە ونجىلدىق جوسپار قابىلدادىق, دەدى ە.قازىحانوۆ. توراعا رەتىندە قازاقستان الدىندا استانادا قابىلدانعان قارارلار مەن شەشىمدەردى ورىنداۋ مىندەتى تۇر. وسى ورايدا قازاقستان قابىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندەگى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىر بولىگىن ءوز موينىنا الادى, دەدى ول.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا يىۇ سىمك باس حاتشىسى ەكمەلەددين يحسانوعلى استانادا وتكەن كەڭەس تاريحتا جاڭا بەلەس رەتىندە قالاتىندىعىن مالىمدەدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل كەڭەس يىۇ-نىڭ جاڭا پروگرەسس جانە رەفورمالار باستاۋىنداعى ەلەۋلى كەزەڭى رەتىندە تاريحتا قالادى. مەن كەڭەس جۇمىسىن قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك جانە استانا رۋحىن قالاي سەزىندىم دەگەن ەكى اسپەكتى تۇرعىسىنان قاراستىرامىن. قول جەتكىزگەن ناتيجە ءبىر كەزەڭنىڭ عانا قورىتىندىسى ەمەس. بۇل جالعاسپالى رەفورمالاردى قامتيتىن وتە ۇزاق جۇمىستار بارىسى, دەدى باس حاتشى.
وسىلايشا قازاقستاننىڭ ۇيىمنىڭ توراعاسى رەتىندە يكۇ اتاۋى مەن بەلگىسىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىسى قابىلداندى. بۇل ارەكەت ارقىلى يسلام الەمى ءوزگەرىستەر مەن بەيىمدەلۋگە, جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋعا دايىن ەكەندىگىن كورسەتتى. استانادا ماقساتتى, اشىق تالقىلاۋلار ارقىلى ۇيىمنىڭ تۇجىرىمدامالارىن جاڭارتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ولار يىۇ جارعىسىندا كورىنىس تاۋىپ, كەلەشەكتەگى قارالاتىن ماسەلەلەر انىقتالدى. توراعالىق كەزىندە قازاقستان پالەستينانىڭ 1967 جىلعا دەيىنگى شەكاراسىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدى, سونداي-اق يىۇ-نىڭ باسقا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىگىن كەڭەيتۋ بويىنشا قىزمەتتەسۋدى جوسپارلاپ وتىر. سولتۇستىك افريكادا بەيبىت پروتسەستى العا جىلجىتىپ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىس ىستەمەك نيەتتە. ال كەلەسى يىۇ-نىڭ ءسىم كەڭەسى دجيبۋت مەملەكەتىندە وتپەك.
ۆەنەرا تۇگەلباي.
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.
