01 شىلدە، 2011

يسلام الەمى جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋدى جاقتايدى

242 رەت كورسەتىلدى

كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا 3 كۇنگە سوزىلعان يسلام ىن­تىماقتاستىق ۇيىمى (يىۇ) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 38-ءشى كەڭەسى ءوز جۇمىسىن اياق­تادى. كەڭەس جۇمىسى الدىڭعى جۇمىس كۇندەرىندەگىدەي بۇقا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قاتىسۋىنسىز جابىق ەسىك جاع­دايىندا وتكىزىلدى. كەڭەس وتى­رىسى قورىتىندىسىندا يىۇ ءسىم كەڭەسى استانا دەك­لا­را­تسيا­سىن قابىلدادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە كىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن كەزدە يىۇ باس حاتشىسى ەكمە­لەددين يحسانوعلى سوڭعى سەسسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاپ جاتتى. ول قا­زاقستانعا ءوز تاراپىنان قازاقى قوناق­جاي­لىعى ءۇشىن، قول­داۋى مەن جومارت ۇيىمداس­تى­رۋ­شىلىعى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى. بۇدان سوڭ ءسوز العان ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترى، كەڭەس توراعاسى ەرجان قازىحانوۆ يىۇ باس حات­شى­سىنا قازاقستان مەن ونىڭ حالقىنىڭ جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا ايتىلعان جىلى لەبىزدەرىنە، ىقىلاسىنا العىسىن جەتكىزدى. بۇدان سوڭ بىرقاتار ەل دەلەگاتسيا­لارى­نىڭ باسشىلارى ءسوز سۇرادى. ال­دى­مەن الجير دەلەگاتسياسىنىڭ باس­شى­سى ابدەلحاميد تەممار يىۇ-نىڭ 38-ءشى سىمك-گە قاتىسۋشى ەلدەر اتىنان ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «قازاقستاننىڭ قوناقجايلىعىنا العىسىمىزدى ايتا وتىرىپ، بۇل ەلدىڭ قول جەتكىزىپ كەلە جاتقان بيىك جەتىستىكتەرىمەن شىن ءجۇ­رەك­تەن قۇتتىقتايمىز»، – دەدى الجير دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى. «ءبىز قا­زاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ بايانداماسىنان شا­بىت الدىق. مۇسىلمان ۇمبەتى ومىرلىك ماڭىزدى سالالاردا بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەردى باستان وتكەرىپ جاتقان كەزدە، قازاقستان الەم مويىنداعان ءمۇم­كىن­دىكتەرىن، تولەرانتتىلىعى مەن كورە­گەندىلىگىن قولدانا وتىرىپ، وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويلى  اتقارىپ شىعادى دەگەن ويدامىز»، دەدى ول. ماروككونىڭ سىرتقى ىستەر بوي­ىن­شا مەملەكەتتىك حاتشىسى لاتيفا احار­باش تا ءوز ەلى اتىنان 38-ءشى يىۇ سىمك-ءنى تابىستى وتكىزۋگە بار جاعدايدى جاساعان باۋىرلاس ەل قازاقستانعا زور ىقىلاسىن جەتكىزۋدى وزىنە قۇرمەت دەپ سانايتىندىعىن ايتتى. «بۇگىنگى وتىرىس ءوز تاريحي جەتىستىگىنە جەتكەندىگىنە سەنىمدىمىز. ۇيىمنىڭ اتاۋى وزگەرگەننەن كەيىن مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەمىز دەپ ويلايمىن»، دەدى ول. بۇدان سوڭ ءسوز العان سيريا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى فەيسال ءال-ميكداد وسى كەڭەستە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىندە ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ شەبەر توراعالىعىنا، ءبىزدىڭ پىكىرتالاس­تارى­مىز بەن تالقىلاۋلارىمىزدى، ءاسى­رە­سە، كەلىسسوزدەر بارىسىن ەپتى باس­قار­عاندىعى ءۇشىن العىسىمدى ايتامىن. مەن باس حاتشى سوزىنە قوسىلا وتىرىپ، شىنايى ارىپتەستىك رۋحىندا جۇرگى­زىل­گەن جۇمىستاردى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى»، – دەدى ول. يىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى 38-ءشى سەسسياسىنىڭ جابىلۋ سال­تا­ناتىندا ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى ە.يح­سانوعلى استانادا يسلام ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمىنىڭ تولىق قۇقىقتى ءمۇ­شەسى بولۋعا جانە باقىلاۋشى مارتە­بە­سىن الۋعا نيەتتى ەلدەر ءۇشىن جاڭا تالاپتار ازىرلەنگەندىگىن مالىمدەدى. «ۇيىمعا وسى نەگىزدە بىرقاتار وتىنىشتەر بار. ولاردىڭ كەيبىرى ءالى رەسمي ءوتىنىش رەتىندە قابىلدانعان جوق. ويتكەنى، بار­لىعى دا وعان سايكەس تالاپتاردىڭ قا­شان قابىلداناتىندىعىن كۇتىپ وتىر. كونگو، ماۆريكيا جانە كەنيا سياقتى ەلدەردىڭ ۇيىمنىڭ تولىق قۇقىقتى مۇشەسى بولۋ تۋرالى بۇرىن بىلدىرگەن وتىنىشتەرى بار. سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى تالاپتاردى بەكىتكەندىكتەن، ول ەلدەرگە وسى تالاپتاردى جىبەرەمىز دە ولاردى ەسكەرە وتىرىپ ءوتىنىش­تە­رىن قايتادان جىبەرۋدى سۇرايمىز»، – دەدى يىۇ باس حاتشىسى. ە.يحسان­وعلى­نىڭ  ايتۋىنشا، وڭتۇستىك افريكا رەس­پۋب­ليكاسى، شري-لانكا، فيليپپين، سەر­بيا، نەپال، بەلارۋس جانە برازيليا سياقتى ەلدەر باقىلاۋشى مارتەبەسىن الۋعا ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى. يىۇ سىمك 38-ءشى سەسسياسىنىڭ قورىتىندى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قا­زى­حانوۆ كەزەكتى يىۇ سىمك ءوز جۇمى­سىن ءساتتى اياقتاعاندىعىن حابارلادى. كە­ڭەستە كۇن تارتىبىندەگى بارلىق ماسە­لە­لەر قارالىپ، وتە تابىستى ءوتتى. بۇل قا­تىسۋشىلاردىڭ ورتاق جەڭىسى دەپ وي­لايمىن. استانادا وتكەن باسقوسۋدىڭ قازاقستان جانە باسقا دا مۇشە مەملەكەتتەر ءۇشىن دە ماڭىزى زور. اتاپ ايت­ساق، ۇيىمنىڭ اتى يسلام ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمى بولىپ وزگەردى. جاڭا تاڭ­باسى بەكىتىلدى. ەكىنشىدەن، جاڭا قۇ­رى­لىم، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى تۇ­راقتى كوميسسيا قۇرىلدى. ۇشىنشىدەن، ۇيىم مانداتىنا كىرەتىن ماسەلەلەر شەڭبەرى پىسىقتالىپ، تۇراقتى دامۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ پروب­لەمالارى ورتاعا سالىندى. ساياسي، ساۋدا جانە ەكونوميكالىق، گۋمانيتارلىق سا­لا­لارداعى ورتاق مۇددەمىزدى قورعاۋ قادامدارى ماقۇلداندى. الەمنىڭ جاۋى­نا اينالعان قاقتىعىستاردى شەشۋ جول­دارى تۋرالى پىكىر الماستىق. ۇيىمنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىندەگى توراعالىق ءبىراۋىزدان قازاقستانعا ءوتتى. بۇل – ەلباسىنىڭ كوپ جىلعى قاجىرلى ەڭبەگى مەن بيىك حالىقارالىق بەدەلىنىڭ جەمىسى. قازاقستان حالقىنىڭ ۇلكەن جە­ڭىسى، ەلدىگىمىزدىڭ مەرەيى ۇستەم بول­عاندى­عىنىڭ بەلگىسى، دەدى ە.قازىحانوۆ. كەلەسى كەزەكتە ول كەڭەس جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە، جيىننىڭ بارلىق قاتىسۋشىلار ءۇشىن ماڭىزدى ەكەندىگىنە توقتالدى. يىۇ الەمدەگى بۇۇ-دان كەيىنگى ەڭ ۇلكەن ۇيىم. قازىرگىدەي مۇسىل­مان الەمىنىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭىندە وسىنداي ابىرويلى ميسسيا ءۇشىن جاس، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاڭدالۋى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىز يىۇ ءومى­رىنە جاڭا لەپ اكەلۋىمىز كەرەك. ءسولتۇس­تىك افريكادا ورىن الىپ وتىرعان جاع­دايلار، سونىمەن قاتار، تاياۋ شى­عىس­تاعى وقيعالار ساياسي، مادەني جاڭا رەفورمالار مەن جاڭعىرۋدىڭ قاجەتتىلى­گى­نىڭ شىنايى كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ە.قازىحانوۆ ءسوزىن توراعا رەتىندە قا­زاقستان يسلام الەمىن بىرلىككە، تۇتاس­تىق­قا شاقىرۋ جاۋاپكەرشىلىگىن  تولىق­تاي سەزىنەدى دەپ جالعادى. ءبىز ساياسي كوميتەت اياسىندا پالەستيناعا قاتىستى ماسەلەلەردى، اراب-يزرايل قاقتىعىسىن، مۇسىلمان الەمىنىڭ ءتۇرلى ايماقتارىن­دا­عى پروبلەمالاردى، ليۆياعا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. سونداي-اق اۋعانستاندى وڭالتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق كومەك كورسەتۋدى، ءتۇرلى ايماقتىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىكتى دا­مىتۋدى قاراستىردىق. قارۋسىزدانۋ ءما­سە­لەسىن، لاڭكەستىككە، ەكسترەميزمگە قار­سى كۇرەس، زاڭسىز ەسىرتكى ساۋداسى، ادام قۇقىن اياققا باسۋ، بەلگىلى ءبىر ءدىندى قا­رالاۋ ناسيحاتىنا قارسى كۇرەس، يسلاموفوبيا ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقى­لا­دىق. تەك وسى سەسسيا شەڭبەرىندە ءبىز 100-دەن اسا قارار، ال ۇيىم شەڭبەرىندە ونجىلدىق جوسپار قابىلدادىق، دەدى ە.قازىحانوۆ. توراعا رەتىندە قازاقستان الدىندا استانادا قابىلدانعان قارار­لار مەن شەشىمدەردى ورىنداۋ مىندەتى تۇر. وسى ورايدا قازاقستان قابىل­دانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندەگى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىر بولىگىن ءوز موينىنا الادى، دەدى ول. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا يىۇ سىمك باس حاتشىسى ەكمەلەددين يحسانوعلى استانادا وتكەن كەڭەس تاريحتا جاڭا بەلەس رەتىندە قالاتىندىعىن مالىمدەدى. مەنىڭ ويىمشا، بۇل كەڭەس يىۇ-نىڭ جاڭا پروگرەسس جانە رەفورمالار باس­تاۋىنداعى  ەلەۋلى كەزەڭى رەتىندە تاريحتا قالادى. مەن كەڭەس جۇمىسىن قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك جانە استانا رۋحىن قالاي سەزىندىم دەگەن ەكى اسپەكتى تۇرعىسىنان قاراستىرامىن. قول جەتكىزگەن ناتيجە ءبىر كەزەڭنىڭ عانا قورى­تىندىسى ەمەس. بۇل جالعاسپالى رەفور­مالاردى قامتيتىن وتە ۇزاق جۇمىستار بارىسى، دەدى باس حاتشى. وسىلايشا قازاقستاننىڭ ۇيىمنىڭ توراعاسى رەتىندە يكۇ اتاۋى مەن بەلگىسىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىسى قابىل­دان­دى. بۇل ارەكەت ارقىلى يسلام الەمى ءوز­گە­رىستەر مەن بەيىمدەلۋگە، جاڭارۋ مەن جاڭ­عىرۋعا دايىن ەكەندىگىن كورسەتتى. استانادا ماقساتتى، اشىق تالقىلاۋلار ارقىلى ۇيىمنىڭ تۇجىرىمدامالارىن جاڭارتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ولار يىۇ جارعىسىندا كورىنىس تاۋىپ، كەلەشەكتەگى قارالاتىن ماسەلەلەر انىقتالدى. توراعالىق كەزىندە قازاقستان پالەس­تي­نا­نىڭ 1967 جىلعا دەيىنگى شەكاراسىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدى، سونداي-اق يىۇ-نىڭ باسقا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىگىن كەڭەيتۋ بويىنشا قىزمەتتەسۋدى جوسپارلاپ وتىر. سولتۇستىك افريكادا بەيبىت پروتسەستى العا جىلجىتىپ، يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىس ىستەمەك نيەتتە. ال كەلەسى يىۇ-نىڭ ءسىم كەڭەسى دجيبۋت مەملەكەتىندە وتپەك. ۆەنەرا تۇگەلباي. سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.
سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار