01 شىلدە، 2011

ىزگىلىك فيلوسوفياسى

537 رەت كورسەتىلدى
شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشقان كەز كەلگەن ادامنىڭ وتانى، تۋعان جەرى بولادى. تۋعان ەلگە دەگەن، جەرگە دەگەن ىستىق ماحاببات ءار ادام جۇرەگىن تەربەيدى. كەز كەلگەن حالىق ءوز ەلىنىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىن، قارىشتاپ دامۋىن تىلەيدى، ارماندايدى. ال ەلدىڭ بەيبىت عۇمىر كەشىپ، ءوسىپ-وركەندەۋى، كەمەل مەملەكەت، ىزگى قوعام قۇرۋ تالپىنىسى ەلدىڭ باسشىسىنا تىكەلەي بايلانىستى. «تولقىننان تولقىن تۋادى، تولقىندى تولقىن قۋادى» دەگەندەي، اتادان بالاعا بەرىلىپ كەلە جاتقان بۇكىل قازاق بولمى­سى­نىڭ باي رۋحاني مۇراسىن بويىنا ءسى­ڭىر­گەن، «جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان» جانە سەزىمىن ناقتى ىسىمەن دالەلدەي بىلگەن ۇلت­تىڭ ۇلى ەلباسى قازاقستان حالقىنىڭ ماڭدايىن­داعى باعى، ىرىس-بەرەكەسى ەكەندىگى انىق. قازاقتا «ەر تۋادى ەل ءۇشىن» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ايتسا، ايتقانداي-اۋ!.. تا­ريحي تۇرعىدان العاندا قىسقا مەرزىم ىشىندە ءدۇيىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاع­داي­ىن ورگە سۇيرەپ، ولاردىڭ تامىرىن تەرەڭگە تار­تار رۋحاني-مادەني، تىلدىك قاجەتتىلىك­تەرىن دە ورنىنا كەلتىرە بىلگەن، ال تاۋەل­سىزدىكتىڭ قيىن-قىستاۋ العاشقى كۇردەلى جىلدارىندا حالىققا قالقاسىن، ەلىنە ىق­تاسىن بولا بىلگەن، قازاقستان اتىن الەمگە پاش ەتكەن ەلباسى نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولى، قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى، ابىلايدىڭ اق جولىنان كەيىنگى نۇرسۇلتاننىڭ نۇرلى جولىن» – تاۋەل­سىزدىك قازىعىن بەرىك قالاپ، ىزگىلىكتى قوعامعا جەتكىزەر ىسكە بەل شەشە كىرىستى. ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك فيلوسوفياسى بيىلعى جىل ءبىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق مەرەكەسى. بۇل كەزەڭ عاسىرعا بەرگىسىز، ءار ايى جىلعا تاتيتىن، جارقىن دا شەشۋشى كەزەڭدەرگە تولى تۇتاس ءداۋىردى قۇرادى. بۇل ۋاقىت ارا­سىن­دا تاۋەلسىز ەل ۇرپاعى، جاڭا زامان جاستارى ءوسىپ شىقتى. قازاق قازاق اتانىپ، جەكە-دارا ەل بولعالى نە كورمەدى؟ ءبىر جىعىلىپ، ءبىر تۇرىپ الاساپىران تاعدىرلاردى با­سى­نان كەشتى. قۋعىن دا، سۇرگىن دە كوردى. بوس­قىن دا، قاشقىن دا، بودان دا بولدى. الايدا، اتا-بابالارىمىز ەشقاشان ەڭ­كەي­مەدى، سان ۇرپاق ەكى تىزگىن، ءبىر شىل­بى­رىن ەشكىمگە ۇستاتپاي، باس ءيىپ كۇن كەشكەننەن گورى ۇرپاق نامىسى ءۇشىن كۇرەسۋدى، ەلدىكتىڭ، ەگەمەندىكتىڭ تۋىن اسقاقتاتۋدى مۇرات ەتتى. عاسىرلار بويى كۇرەستى. وسىنداي ۇلى كۇرەستەر ارقىلى رۋحى شىڭدالعان قازاقتىڭ تاڭى اتتى. ەل تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. حالىق ارمانى ورىندالدى. حالىقتى ءبىر تۋدىڭ استىنا جيناپ، ءبىرتۇتاس ەل قىلۋدى مىندەت ەتكەن كازاقتىڭ تەكتى ۇلدارى ءاليحان بوكەيحا­نوۆ، احمەت بايتۇرسىنوۆ، مۇستافا شو­قاي، تۇرار رىسقۇلوۆتاردىڭ ارماندارى ورىن­دالدى. الەم الدىندا «قازاقستان» دەگەن اتپەن مەملەكەت پايدا بولدى. ۇلى بابامىز ابىلاي كەزىندە «قازاق­تىڭ سارىارقاداي سايىن دالاسىنا، ەسىل جاعاسىنا ەل قوندىرسام، ەلىمدى-جەرىمدى ءبىرتۇتاس، بولىنبەيتىن مەملەكەتكە اينال­دىر­سام» دەپ ارمانداعان ەكەن. سول ار­مان­­دى «اينالايىن حالقىم! سەنىڭ ءمۇد­دەڭ جولىندا بويداعى قۋات، ويداعى ءنار­دىڭ ءبارىن سارپ ەتۋگە دايىنمىن»، دەگەن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇزەگە اسىردى. تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ءدىلىمىز بەن ءدىنىمىز، رۋحىمىز، ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتى­مىز ورالدى. تورتكۇل دۇنيەنى ات تۇياعىمەن دۇبىرلەتكەن داڭقتى بابالاردىڭ «ءماڭ­گى­لىك ەل» مۇراتى قايتا جالعاندى. تاۋەل­سىزدىك – تاۋمەندى جۇرتقا تاۋەكەل بەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى اۋىر جىل­دا­رى مەملەكەتتىڭ بارلىق سالاسىندا رەفورمالار تەرەڭ ءجۇرىپ جاتتى. ەلدىڭ ساياسات مايدانىنداعى ءتۇيىندى پروبلەمالار جانە كۇردەلى قوعامدىق-الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەر­مەن قاتار، سىرتقى ساياساتتا دا كەلەلى ماسەلەلەر كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. شەشىمىن ۋاقىتىندا قابىلداۋدى تالاپ ەتتى. ماسەلەن، قىتايمەن، رەسەيمەن اراداعى شەكارا ماسەلەسى، كاسپي استى مۇنايىن بەس ەلدىڭ ءبولىسۋى، ازۋىن ايعا بىلەگەن الىپ دەر­جاۆالارمەن تارتىستى ديپلوماتيالار، تۇ­راقتىلىق ساياساتىنداعى مىندەتتەمەلەردى ۇندەستىرۋ، ۇيلەستىرۋ، قازبا بايلىقتاردى ەل يگىلىگىنە جاراتۋ – مىنە، بۇلاردىڭ ءبارى جاس مەملەكەتتىڭ ىسكەرلىگىنە سىن بولعانى ايقىن. دۇنيە جۇزىندە ءبىرىنشى بولىپ اتومنان باس تارتۋ، ارقا توسىندە ايشىقتى جاڭا استانا سالۋ، ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ، عالامدا باسى بىرىكپەي كەلە جاتقان ءار­تۇر­لى ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسقوسۋىن ۇيىم­داس­تىرۋ، دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا ۇمتىلۋ، قىسقى ازيا ويىندارىن وتكىزۋ جانە كۇللى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعا بولۋ سىندى بەلەستەر ەلىمىزدى الەم­گە تانىتتى. بۇلاردىڭ ءبارى – تاۋەلسىزدىك، ەگە­مەن­دىكتىڭ جەمىستەرى. اللاعا شۇكىر، اتا-بابا ارمانى ورىندالدى! ەلىمىز باعىتىن تۇزەدى،  بىرلىگىن، ىنتىماعىن ارتتىردى، ابىرويىن كو­تەر­دى. «قازاقستان» اتتى الىپ كەمەنى ساۋات­تى باسقارىپ، ونى الەم توسىمەن نۇرلى بولاشاققا، كەمەل كەلەشەككە، جارقىن كوكجيەككە جەتەلەگەن ەلباسى مەن تاۋەلسىزدىك ەگىز ۇعىمعا اينالدى. سوندا سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەلبا­سىنا قانات بىتىرگەن، سەنىمدىلىككە باس­­تا­عان قانداي كۇش-قۇدىرەت ەدى؟! قۇل­دىق قا­مىتىنان كەشە عانا شىققان حالىق قا­لاي­شا مۇنداي عاسىر جوباسىنا قول سوزدى؟! بۇل ەڭ الدىمەن، وسىناۋ تاۋەل­سىز­دىك ءدۇم­پۋىمەن بىرگە كوتەرىلگەن بۇلا كۇش، كوشپەلى دالا ۇرپاعى – قازاق بول­مى­سىندا ەجەلدەن قالانعان اساۋ ارىن­نىڭ ارقاسىندا، سول كۇشتى ءبىر ارناعا ساۋات­تى توعىستىرا بىلگەن ەلباسىنىڭ ەرىك-جىگەرىمەن ىسكە استى. ۇلت بويىندا بۇققان، بۇعاۋلانعان سول بۇلا كۇش بوس­تاندىق الىسىمەن جانارتاۋداي اتىل­دى. ۇلتتىق رۋح كۇڭىرەنە قوپارىلدى. سول ەرەكشە كوشكىن-قوزعالىستىڭ با­سىندا ۇلى تۇلعا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇردى. جانار­تاۋداي دۇمپىگەن قازاق پاسسيو­نار­لىعىن پرەزيدەنت وسى تۇستا جاپپاي جا­سام­پاز­دىق­قا باعىتتادى. ۇلى دالا جيىر­ما جىل ۇدايى ۇزدىكسىز جاڭارۋ، جاڭعىرۋ ۇستىندە كەلەدى. «ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ماقساتى ەڭ جوعارعى باقىتقا جەتۋ بولعاندىقتان، ول ادام باقىت نە ەكەنىن ءبىلۋى قاجەت جانە ءوزى­نىڭ ماقساتىنا ۇمتىلۋى قاجەت. سونان كەيىن ول باقىتقا جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋى ءتيىس ەكە­نىن ءبىلىپ الۋى قاجەت»، دەگەن ەكەن اتاق­تى ويشىل عالىم بابامىز ءابۋ ناسىر ءال-فارابي. سول ايتپاقشى، نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى باقىتقا جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋى ءتيىس ەكەنىن ناقتى ءبىلدى جانە ايانباي ەڭبەك ەتۋدە. ەلباسى جانە الەم مويىنداعان اسسامبلەيا وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا كەڭەس ودا­عى تاراپ، ونىڭ ورنىندا جاس، تاۋەلسىز ەلدەر پايدا بولعان كەزەڭدە، اقش-تىڭ ايگىلى يدەولوگى زبيگنەۆ بجەزينسكي ء“ۇل­كەن شاحمات تاقتاسى. امەريكانىڭ باسىمدىعى جانە مۇنىڭ گەوستراتەگيالىق قاجەتتىلىگى” دەپ اتالاتىن اتىشۋلى ەڭ­بەگىن جارىققا شىعارىپ، الەمدىك جاڭا داۋ-جانجالدار مەن قاقتىعىستار ورىن الادى دەپ بولجام جاسادى. اتالعان كىتاپتا اۆتور قازاق­ستاندى نەگىزگى قاق­تى­عىس الاڭدارىنىڭ ءبىرى دەپ ناقتى اتادى. الايدا تارازى-ۋاقىت بزەجينسكي مىر­­زانىڭ قاتەلەسكەنىن كورسەتتى. ەلبا­سى­نىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلدەگى بارلىق ۇلت پەن ۇلىستى ۇيىستىرعان، دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن جاس، جىگەرلى مەملەكەت دامۋدىڭ وزىندىك ۇلگىسىن قالىپتاستىردى. شەت مەملەكەتتەردىڭ دۋا­لى اۋىزدى ساراپشىلارى “قازاقستان­دىق ۇلگى” تۋرالى ءسوز ەتە باستادى. قىسقا مەرزىمدە بەيبىتشىلىك بەلدەۋىنە، ىزگىلىك مەكەنىنە اينالىپ ۇلگەرگەن ەل تۋرالى دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەلدى، بەلگىلى باسىلىم­دا­رى جارى­سا جازدى. ماسەلەن، قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن ريم پاپاسى  ي؟؟؟؟؟وانن   پ؟؟؟؟؟اۆەل  II « ۇلى دالادا سالتانات قۇر­عان بەيبىتشىلىك كوپۇلتتى مەملەكەتتە دە تىنىشتىق ساق­تاۋعا بولاتىندىعىن دالەلدەپ بەردى»، دەپ ءوز ريزاشىلىعىن ءبىل­دىرسە، بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمىنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى كوفي اننان: «قا­زاقستاننىڭ ءىس-تاجىريبەسى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق سان-الۋاندىققا كەسىر ەمەس، يگىلىك رەتىندە قا­راۋ كەرەك ەكەندىگىن كورسەتتى. رەسپۋبليكا كوپتەگەن باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولا الادى»، دەپ ءما­لىم­دەدى. ۇلىبريتانيانىڭ ەكس-پرە­مەر-ءمينيسترى مارگارەت تەتچەر حانىم قازاق­ستان پرەزيدەنتىنە جولداعان حا­تىن­دا: «تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ ءسىزدىڭ كورەگەندىك ساياساتىڭىز ەلدى بوستاندىققا اپاراتىن جولعا الىپ شىقتى. پەسسيميستەر، بالكىم، ءسىزدىڭ ەلىڭىزدىڭ ەتنوستىق جانە ءدىني ارقيلىلىعى ۇلتتاردى جان­جال­داس­تىر­ماي قويمايدى، ءسويتىپ، قازاق­ستاندى السىرەتەدى دەپ ۇمىتتەنگەن بولار. الايدا ءبارى كەرىسىنشە بولىپ شىقتى. قازاقستان ءوزىنىڭ ارالۋاندىعىنىڭ ارقا­سىن­دا گۇلدە­نىپ كەلەدى جانە ءوزىنىڭ ءار­الۋان داستۇرلەر مەن ءدىني سەنىمدەرگە باي­لىعىنىڭ ارقا­سىندا قۋاتىنا قۋات قوسۋدا. سىزدەر باسقالارعا ۇلگى بولدىڭىز­دار»، دەپ مەملەكەت باسشىسىن ەل جەتىستىكتەرىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتادى. قازاق بيلەرىنىڭ اتاسى، ايگىلى مايقى ءبيدىڭ «حان ءادىل بولسا، حالىق ىنتىماقتى بولادى» دەگەن ۇلى ءسوزى بار. وسى قاعيدانى باسشىلىق ەتكەن ۇلت كوشباسشىسى مەملەكەت، حالىق ىسىندە كەڭەستىڭ، بىرلىكتىڭ، ىن­تىماقتىڭ ءرولىنىڭ زور ەكەندىگىن ءاردايىم ەستە ۇستادى، ىنتىماق پەن بىرلىكتى بۇگىنگى قا­زاقستاننىڭ بەرىك ۇستانعان ناقتى يدەو­لو­گياسى، ىشكى ساياسات نەگىزىنە اينالدىرا ءبىلدى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن، ەلىمىزدەگى بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ مەكەنى قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. قازىرگى تاڭدا، شىعۋ تەگى ءارتۇرلى، ماق­ساتتارى ور­تاق مىڭداعان قازاقستاندىقتار اسسامبلەيا قاناتىنىڭ استىندا ەل الدىنا قويىلعان ورتاق ماقساتتاردى قىزۋ ىسكە اسىرۋدا. تاعدىر ءارتۇرلى ۇلت پەن ۇلىس وكىل­دە­رىن قازاقتىڭ دارحان دالاسىنا قونىس تەپكىزدى. اۋزىن اشسا جۇرەگى كورىنەتىن كەڭ­پەيىلدى قازاق حالقىنىڭ ىستىق مەيىرى­مى­نىڭ ارقا­سىندا تاعدىر تالكەگىنە ۇشى­را­عان كوپتە­گەن وزگە ۇلت وكىلدەرى ۇرپاعىن، قاسيەتتى شاڭىراعىن ساقتاپ قالدى. «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەپ بەكەرگە ايتىلماسا كەرەك. بىرلىگى جاراسقان ەلدىڭ بوساعاسىنا بەرەكە ۇيالايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ەلباسى قازاقستان حال­قىن «...جۇمعان جۇدىرىقتاي بىرلىكتىڭ ارقا­سىن­دا المايتىن اسۋ، جەڭبەيتىن كەدەرگى بولمايتىنىنا» سەندىرىپ، ەلىمىزدەگى سان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىن قوعامدىق ۇيىسۋعا، جاراستى ىنتىماققا باستادى. ەلباسى العاش اسسامبلەيانى قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان كۇننەن باستاپ، اتالعان ۇيىم قازاقستاننىڭ قوعام­دىق-ساياسي ءومىرىنىڭ بەل ورتاسىنان كورىندى. ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەر مەن ەل­با­سى باستامالارىنا قولداۋ كورسەتىپ، مەملەكەتتىك مۇددەنىڭ جۇزەگە اسۋىن قام­تا­ما­سىز ەتتى. تۇركى دۇنيەسىنىڭ قوس الىبى ەر ابىلاي، ماحاتما گاندي، ماحاتحير موحامماد، لي كۋان يۋ، دەن سياوپين سىن­دى ءوز حالىقتارىنىڭ ۇلى تۇلعالارى شەشۋشى كەزەڭدە تاريح ومىرگە اكەلگەن تۇلعا­لار. حالىقتىڭ باسىنا تۇسكەن تاۋ­قىمەت ەل قابىرعاسىن قايىستىرعاندا بەل شەشە ىسكە كىرىسكەن، قيىنعا مويىماعان ءور تۇلعانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ. جاقىندا تۇركى جۇرتىنىڭ ۇلى تۇلعا­سى، تۇرىك حالقىنىڭ ارىسى مۇستافا كەمال ءومىرى، ويلارى تۋرالى كىتاپقا تاپ بولدىم. قاراپ وتىرسام، دۇنيەنىڭ ەكى قۇرلىعىندا، ءارتۇرلى ۋاقىت ارالىعىندا ومىرگە كەلگەن، ءبىرى تۇرىك، ءبىرى قازاق، الايدا ءتۇبى ءبىر تۇركى حالقىنىڭ وكىلى سانا­لاتىن قوس تۇلعا تولعامدارىندا ۇقساس­تىقتار وتە كوپ ەكەن. بۇل ءتىپتى ۇقساستىق تا ەمەس، دۇرىسى – ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرۋ دەپ ايتقان ءجون شىعار. اتاتۇرىك – تەك ءوز حالقىنىڭ، ءوز ەلىنىڭ عانا ەمەس، بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ۇلى پەر­زەنت­تەرىنىڭ ءبىرى. ول ءوزىنىڭ بۇكىل سانالى ءومى­رىن تۋعان حالقىنىڭ جارقىن بولاشا­عى­نا، تۋعان ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە، تۇتاس­تى­عى­نا، بىرلىگىنە، انا ءتىلى مەن ۇلتتىق مادە­نيە­تىنىڭ دامۋىنا، وركەندەۋىنە ارنا­دى. اتا­تۇرىك قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ۇلت-ازاتتىق كۇ­رەسىن باسقارىپ، تۋعان ەلىن عاسىرلار بوي­ىنا سوزىلعان سۇلتاندار اۋلە­تىنىڭ ءوزارا قىرقىسىنان، يمپەرياليستىك مەملەكەت­تەر­دىڭ تۇركيانى ءبول­شەك­تەپ، الەم كارتاسىنان سىزىپ تاستاۋ جونىندەگى ارام پيعىلىنان قۇتقاردى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەڭەستىك كەزەڭدە السىرەگەن، كۇردەلى «وتپەلى كەزەڭ­دە» تۇرالاپ قالعان ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىردى، قازاقستاندى الەم ەلدەرى قۇرمەتتەيتىن، سىيلايتىن دەڭگەيگە جەت­كىزدى. قازاقستان حالقىنىڭ وزىندىك ۇلت­تىق قاسيەتتەرىنىڭ قايتا قالىپتاسۋى­نا، اتا­مەكەننەن كەزىندە بوسىپ كەتكەن، قي­تۇر­قى ساياسات كەسىرىنەن شەكارانىڭ ارعى بەتىندە قالىپ قويعان مىڭداعان قان­داستاردىڭ تۋعان جەرگە ورالۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. ەلدىكتىڭ نەگىزى – ۇلتتىق رۋح، ەلدىك سانا بولسا، ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياسا­تى­نىڭ ارقاسىندا ەل مەن جەرگە دەگەن ءسۇيىس­پەن­شىلىك قاسيەتى دارىعان، ەگەمەندى ەلگە ايانباي قىزمەت ەتەتىن، العىر دا ءجۇ­رەكتى جاستاردىڭ تۇتاس تولقىنى ءوسىپ جەتىلدى. اتاتۇرىك ءوزىنىڭ ءبىر سوزىندە «مەن قاجەت بولسا، ۇلتىم ءۇشىن ءوز ءومىرىمدى دە قيامىن! مەن ءۇشىن ەڭ ۇلى قورعانىس ۇياسى، ەڭ ۇلى كومەك كوزى – ۇلتىمنىڭ كەۋدەسى. سون­دىق­تان دا مەن ۇلتىمنىڭ كەۋدەسىن ەشكىمگە باستىر­ماۋ ءۇشىن بارىمدى سالامىن!» دەگەن ەكەن. ۇلت كوشباسشىسى نۇر­سۇل­تان ءابىش­ ۇلى «وتانداس­تا­رىمنان بولەك ۋايىمىم دا جوق، ولاردان بولەك قاي­عىم دا جوق. نەنى دە بولسا ەلمەن بىرگە كورەمىن، ەلمەن بىرگە توزەمىن، ەلمەن بىرگە جەڭە­مىن»، دەپ وتانداستارىنىڭ جىگەرىن، پاتريوتتىق سەزىمىن قايرايدى. وتانىن شەكسىز سۇيگەن وسى ءبىر قوس عا­جاي­ىپ سوزدەر، ەرلىك پەن ەلدىك كەمەسىن تاۋە­كەل دارياسىنا تۇسىرگەن، تۋعان جەرى ءۇشىن كەز كەلگەن اۋىرتپالىققا دايىن ۇلى تۇلعا­لار­دىڭ كەسەكتىگىن، كىسىلىك ىرىلىگىن ايقىن كورسەتەدى. ۇلت كوشباسشىسى جانە «ىزگىلىك» يدەياسى وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىن­دا ەلىمىزدە پرەزيدەنت ساي­لاۋى ءوتتى. سايلاۋ قورى­تىن­دىسى بويىنشا ەلباسى نۇر­سۇلتان ءابىش­ ۇلى ايقىن با­سىم­دىقپەن جەڭىسكە جەتتى. حا­لىقتىڭ قالاۋلى باسشىسى ەگەمەندىكتىڭ بەرىك ىرگەسى ەكەن­­دىگىن جانە ءبىر رەت ءدا­لەلدەدى. حالىق نە ءۇشىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن پرەزيدەنت ەتىپ قايتا سايلادى؟ شىن مانىندە 90 پايىزدان ارتىق داۋىس جيناعان مەملەكەت باسشىسى جەڭىسكە كوپ ۋاقىت بۇرىن جەتىپ قويعان. ەلباسى وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى ونجىلدىعىندا ەلدىڭ سىن­دارلى وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «قازاق­ستان-2030» ستراتەگيالىق جوسپارى­مەن، ونى ساتىلاپ ىسكە اسىرۋمەن جەڭىسكە جەت­تى. تۇلعا حالىقتى سەندىرە السا، اتقارعان ىسىمەن عانا  سەنىمگە  يە بولادى. ال، تۇتاس حالىقتى سەندىرىپ قانا قويماي، سوڭىنان ىلەستىرۋ ءۇشىن حالىق الدىندا قىرۋار تىرلىك ىستەۋ كەرەك. ەلباسى نازارباەۆ ءوز بوي­ىنداعى تۋما تالانتىمەن، ومىرلىك ءتاجى­ري­­بەسىمەن قالىپتاسقان قازاقي سابىرلى­لىعى مەن دانالىعى ارقاسىندا ارقاشان ەلمەن بىرگە بولۋ، ونىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتاردى بىرگە كوتەرۋگە ءار­دايىم دايىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. وتكەن جىلى كوكتەم باسىندا الماتى وبلىسى قىزىلاعاش اۋىلىندا ورىن العان تا­بيعات اپاتىنان سوڭ ەلباسى اپات زار­داپ­تارىن جويۋ جۇمىستارىن تىكەلەي باقى­لاۋى­نا الدى. ءجيى-ءجيى ۇكىمەت مۇشەلەرىن جي­ناپ، ماجىلىستەر وتكىزدى، ناقتى تاپسىر­مالار جۇكتەدى. «ەل ءىشى – التىن بەسىك» دەگەندەي، ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن التى ايعا جەتپەيتىن ۋاقىت ارالىعىندا جۇ­مىرت­قاداي جاڭا اۋىل ومىرگە كەلدى. ەلباسى جاڭادان سالىنعان اۋىلعا اتباسىن تىرەدى، حالىقتىڭ جاي-كۇيىن سۇرا­دى. از ۋاقىت ىشىندە تەگىس جەردە دۇنيەگە كەلگەن اۋىلدى كورگەن حا­لىق ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىن، قار­ىم-قابىلەتىن شىن ءتۇيسىندى، بولاشاققا دەگەن سەنىمى بىرنەشە ەسە ارتتى. مۇنداي مى­سال­داردى ونداپ، جۇزدەپ كەلتىرە بەرۋگە بولادى. كەمەڭگەرلىك ايشىعى «كەمەڭگەر دەپ تەك ءوز ىسىنەن ءلاززات الاتىن، قيىندىققا قاراماستان جۇمىس ىستەيتىن ادامدى ايتادى. بۇل اعىنعا كەدەرگى قۇرساڭ، ول وزەن بولىپ ءبارىنىڭ تالقانىن شىعارىپ شايىپ كەتەدى»، دەگەن ەكەن ۇلى ستەندال. سول ايتپاقشى، ەگەمەندىك تاريحىن­دا­عى تۇڭعىش سوزىندە «تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ بارىمىزگە ارتار مىندەتى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. اۋلە­تىمىزدىڭ اسۋى دا، داۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا. كەڭ-بايتاق جەرى­مىز­دىڭ بايلىعى وسى دالانىڭ تۇپكىلىكتى حالقىنا دا، تاعدىر قوسىپ، بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە دە مو­لى­نان جەتەدى. تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدى­زى جوعارى بولاتىنىنا، تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن. سەنىمنەن ايىرىلمايىق، باۋىرلارىم»، – دەگەن ەل­باسى ەلدىكتىڭ، ەل بولۋدىڭ تار جول، تايعاق كەشۋلى قاسيەتتى ساپارى مەن ازاتتىقتىڭ ارپالىسقا تولى اق جولىندا ايانبادى، تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرگەتاسىن بەرىك قالادى. ەل باسى. ەل تاۋەلسىزدىگى. ەل ەرتەڭى. ءۇش ءسوز. ءبىر-بىرىنە ەتەنە جاقىن، ءبىر-ءبىرىن تو­لىق­تىراتىن، ءوزارا ساباقتاس سوزدەر. ەلبا­سى – قازاق حالقىنا ءتاڭىردىڭ جاساعان تارتۋى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ەلەڭ-الاڭ كەزەڭنەن باستاپ، مەملەكەت باسشىسى حالقىنىڭ داۋلەتىن اسىردى، ساۋلەتىن ت؟؟؟؟؟؟اسىتتى. حالىقتى قيىندىققا مويىماي، باتىل كادام جاساي بەرسە، ءتۇبى جاقسىلىقتىڭ بولارىنا، جارقىن كۇننىڭ تۋارىنا سەندىرە ءبىلدى. سول جارقىن كۇن حالىق باسىنا تۇراقتادى. باس-اياعى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىز الەم تاڭقالارداي بولىپ وزگەردى. ەلباسىنىڭ، ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ەڭ­بە­گى مەن بەدەلىن ونىڭ وتكەن قىزمەتىن بايان­داۋ جانە ول تۋرالى باسقالاردىڭ وي-پىكىرىن جەتكىزۋ ارقىلى دا باعالاۋعا بولادى. ۇلى ادامدار، كوشباسشىلار تۋرالى جازۋ قيىن. ول تۋرالى كوپ جازىلىپ جات­قاندىقتان قايتالاۋ بولا ما دەپ تە قىم­سىناسىڭ. دەگەنمەن دە، قايتالاۋدىڭ كەزدەسۋى ول تۋرالى جازىلعانداردىڭ شىن­دىق ەكەندىگىن تاعى ءبىر دالەلدەي ءتۇس­كە­نىنە دە قۋا­ناسىڭ، ءارى ماقتان ەتەسىڭ. ۇلت كوشباس­شى­سىنىڭ تۋعان كۇنىنە جانە استانا كۇ­نىنە مەرەيتويلىق لەبىز ءبىلدىرۋى­مىز ەلبا­سى­مىزدىڭ سان قىرلى تالانتى مەن سان سالالى قىزمەتىنىڭ ەل تاۋەلسىز­دىگىن الۋ مەن ونى ساقتاپ قالۋ جولىن­دا­عى وراسان زور ەڭبەگىن اتاپ ءوتۋىمىزدى جانە قۇتتىقتاۋ-تىلەك ءراسىمىمىزدى عانا بىلدىرەدى. بۇل قۇتتىقتاۋ ماقتاۋ ەمەس، ماقتانۋ، ۇلىلاردىڭ ۇلاعاتىن ۇمىتپاۋ، ەل بولا­مىز دەگەن حالىقتىڭ تاريح الدىنداعى پا­رىزىن ءبىلدىرۋ عانا. ەرالى توعجانوۆ، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار