01 شىلدە، 2011

ءۇش كەزدەسۋ

292 رەت كورسەتىلدى
مەن 1974-1976 ج.ج. الماتى جو­عار­عى پارتيا مەكتەبىندە جۋرناليستيكا بولىمشەسىندە وقىدىم. وسى جىل­دارى، وسى وقۋ ورنىندا قاراعان­دى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قارقارالى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ماحمەت بەكشين سىرتتاي وقىدى. ماقاڭمەن مەن قارقارالىدا بىرگە جۇمىس ىستەگەنمىن – ول اۋداندىق اتقارۋ كو­ميتەتىنىڭ توراعاسى، ال مەن اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇيىم­داستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. ماحمەت ساكەن ۇلى ارقىلى مەكتەپ قابىرعاسىندا ەكى جىل بويى كوكتەمگى جانە كۇزگى سەسسيالارعا كەلگەندە نۇرە­كەڭمەن كەزدەسىپ ءجۇردىم. ونشا كوپ سويلەمەيتىن، جاعدايدى سۇراس­قان­نان كەيىن، سەسسياعا قاتتى دايىندالۋ ءۇشىن كىتاپحانالارعا بارىپ دايىن­دا­لاتىن. مەكتەپتە تەمىرتاۋدان وقيتىن تىڭداۋ­شى­لار كوپ بولاتىن. بىرنەشە رەت سولارمەن اڭگىمەلەسىپ تۇرعان كەزدەرىندە، مەن دە بارىپ، ول كىسىنى تىڭدايتىنمىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قالادا ىستەلىپ جاتقان جۇمىستار ءجايلى كوپ اڭگىمە­لەي­تىن. سايات بەيسەنوۆپەن دوستىق قا­رىم-قاتىناستا بولدىم. جاقىندا عانا 70 جىلدىعىن اتاپ وتكەن ساكەڭ تەمىرتاۋ قالاسىندا كەڭەس اتقارۋ كوميتە­تىنىڭ توراعاسى، كەيىن كوشى-قون ءمينيسترى بولىپ، العاشقى ورالمانداردى قازاق ەلىنە كوپتەپ تارتۋعا ۇلەس قوستى، بەلگىلى قوعام قايراتكەرى بولدى. ول كىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ازىلدەرى جاراسىپ، دوستارشا ەركىن سويلەسەتىن. مەن وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن ءۇش اي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە نۇسقاۋشى بولىپ جۇمىس ىستەپ، 1976 جىلى قىركۇيەك ايىندا نۇرا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حات­شىلىعىنا سايلاندىم. تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيا كومبيناتى نۇرا اۋدانى­نىڭ «امانتاۋ»، «نۇرا»، «ششەرباكوۆ»، «با­لىق­تىكول» سوۆحوزدارىنا شەفتىك كو­مەك كورسەتەتىن. وسى سوۆ­حوزدارعا نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى جىلى­نا ەكى رەت كەلىپ، مالشى-جۇمىس­شى­لارمەن، اۋىل ادام­دارى­مەن كەزدەسىپ، ولارداعى تىنىس-تىرشىلىكپەن تانىسا­تىن. ءبىر-ەكى رەت ول كىسىمەن وسى سوۆحوزدا جۇرگەندە كەزدەستىم. يدەولوگيا جۇمىسىنىڭ جاعدايىن سۇراپ، اقىل-كەڭەس بەرەتىن. مەملەكەتتەن العان ءبىلىمىڭدى ءىس جۇزىنە اسىراتىن كەزەڭ كەلدى، دەپ ارقامنان قاعاتىن. سونان ول كىسى كوپ ۇزاماي قارا­عان­دى وبكومىنىڭ اۋەلى ونەركاسىپ جونىندەگى حاتشىسى، سونان كەيىن ەكىنشى حاتشىسى بولىپ سايلاندى. ءۇشىنشى كەزدەسۋىم وتە ەستە قالارلىقتاي بولدى. ءبىز­دىڭ اۋدان­دى وبلىستىق پارتيا كومي­تەتى­نىڭ بيۋرو­سىن­دا تىڭداۋ جوسپارلا­نىپ­تى. كۇن ءتار­تىبى: نۇرا اۋداندىق پارتيا كومي­تە­تىنىڭ كوكپ-نىڭ ءححىV سەزىنىڭ شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋداعى ۇيىم­داس­تى­رۋ­شى­لىق جانە ساياسي بۇقارالىق جۇمىس­تا­رى تۋرالى اۋدانعا بيۋروعا ماتەريال دايىنداۋعا كوميسسيا كەلدى. كوميسسيانى وبكومنىڭ سايا­سي-اعارتۋ ءبولىمى مەڭ­گە­رۋ­شىسىنىڭ ورىن­با­سارى ز.جانعازين باس­قا­رىپ كەلدى. قۇ­رامىندا ونشاقتى ادام بار. ەستە قالعانى، ۋليانوۆ اۋداندىق پارتيا كومي­تە­تىنىڭ ۇگىت جانە ناسيحات ءبو­لىمىنىڭ مەڭ­گە­رۋشىسى، قازىر اۋداندىق ارداگەرلەر ۇيى­مى­نىڭ توراعاسى توكەن ارباباەۆ بولدى. كوپ ۇزاماي بيۋروعا شاقىرىلدىق. ەسەپتى بەرۋ ءبىرىنشى حاتشىعا تاپسى­رىل­عان. وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆاسيلي كۋزميچ اكۋلينتسەۆ قىزمەت بابى­مەن سەۆ-كە اۋىسىپ كەتكەن. كوپ ۋاقىت وبلىستىق پارتيا كوميتەتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسقاردى. قالىپتاسقان جاعداي بوي­ىن­شا وبكوم بيۋروسىندا اۋدان باسشى­سى­نىڭ ەسەپ بەرۋى داعدىعا اينالعان. بيۋرو باستالۋعا بەس مينۋت قالدى دا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى سايرىكين مەنى شاقىرتىپ، بيۋرودا سەن ەسەپ بەرەسىڭ، دەدى. بۇل ءسوز ماعان ءجايدىڭ وعىنداي ءتيدى. بارلىق ماتەريال ءبىرىنشى حاتشىدا. بيۋرونىڭ ەكىنشى ەرەكشەلىگى، وبلىس­تىڭ قالالىق، اۋداندىق پارتيا كومي­تەت­تەرىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشى­لارى تۇگەل شاقىرىلعان. بيۋرو باس­تالىپ، مەن ءوزىمنىڭ ويىمداعى ماسە­لەلەردى جەتكىزۋگە تىرىستىم. سۇ­راق­تار قويىلىپ، وعان جاۋاپ بەردىم. يدەولوگيا جۇمىسىندا مىنانى ىستەپ تاس­تادىم دەۋ قيىن، ونىڭ ولشەمى جوق دۇنيە. ءبىر جاعى ىستەلىپ جاتسا، ەكىنشى جاعى قالىپ جاتادى. ءوزىمنىڭ ويىم­شا، ءبىز­دىڭ اۋداندى بيۋرودا قاراۋ، وعان بار­لىق حاتشىلاردى قاتىستى­رىپ، بيۋرو ءماجىلىسىن اكتيۆ جينالى­سى سياقتى وتكىزۋ ءبىزدىڭ اۋدانعا بەرىلگەن باعا عوي دەپ ويلايمىن. بيۋرو مۇشەلەرى دينا ءابدىراحيموۆا، ۆ.سالاماتوۆ، ياكار پازەنكو، قالي ءالى­بەكوۆ جۇ­مىسقا وڭ باعا بەردى. نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى يدەولوگيا جۇمى­سىنىڭ تيىمدىلىگى نەمەن ولشەنەدى دەپ سۇراق قويدى. قويعان سۇراق يدەولوگيا جۇمىسىن گرامداپ، كيلوگرامداپ، ت.ب. ولشەۋگە بولمايدى. سوسىن استىق، ەت، ءسۇتتى كوپ بەرسەڭ، سول ۇيىمدا جۇمىس جاقسى جۇرەدى دەدىم. وعان قاناعات­تانبادى. مەن ەندى يدەولوگيا جۇمى­سىندا ەكى-ءۇش كۇن جۇمىس ىستەيتىندىگىمدى، تاجىريبەم از ەكەنىن ايتتىم. ول كىسى جولداس اسانوۆ، ءسىز قارقارا­لى پارتيا كوميتەتىندە 10 جىل، جوعارعى پارتيا مەكتەبىندە ەكى جىل، ءۇش جىلداي يدەولوگيا جۇمى­سى­ندا قىزمەت جاساپسىز، جۇمىسىڭىزدى ءالى دە بولسا شيراتا ءتۇسىڭىز، استىقتى اۋداندا تىڭ يگەرۋ كەزىندە سالىنعان شارۋاشىلىقتار عوي، وتانعا كوپ استىق بەرۋ ءۇشىن، ۇگىت-ناسيحات جۇمى­سىن ادامدار اراسىندا ءححىV سەزد شەشىمدەرىنە ساي جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ كەرەك دەپ بيۋرو وسى ماسەلە بويىنشا قاۋلى قابىلدايدى دەدى. بيۋرودان قارا تەرگە مالشىنىپ شىق­تىم. كەيىن سۇراستىرىپ قاراسام، ءبىرىنشى حاتشىسىز وتكەن بيۋرو ەكەن. بيۋرو وتە تەز ىسكەرلىك جاعدايدا ءوتتى دەدى قاتىسۋشىلار. مەن جۇمىس ىستەگەن جەتى جىلعا جۋىق ۋاقىتتا نۇرا اۋدانى ءۇش رەت وتان قويماسىنا 12، 14، 17 ملن. پۇت استىق قۇيدى. بىرنەشە رەت وداقتىڭ، رەسپۋبليكانىڭ اۋىسپالى قىزىل تۋىن جەڭىپ الدى. ونى تاپسىرۋعا اكۋلينتسەۆ، كوركين، نازارباەۆ، دوسماعان­بەتوۆ، اۋباكىروۆ كەلدى. وندا دا اكتيۆ جينالىسىندا وبلىس باسشىلارىمەن كەزدەسىپ ءجۇردىم. ساعىندىق اسانوۆ، قازاقستان جۋرناليستەر  وداعىنىڭ مۇشەسى. قاراعاندى وبلىسى، بۇقار جىراۋ اۋدانى، كوكپەكتى اۋىلى.
سوڭعى جاڭالىقتار

پولياك اندەرى ورىندالدى

ونەر • بۇگىن، 09:00

ءتورت تىلدە جازىلعان كىتاپ

ايماقتار • بۇگىن، 08:55

كەلەسى قارسىلاس – سەربيا

تەننيس • بۇگىن، 08:51

ءوندىرىس ورىستەگەن ءوڭىر

ايماقتار • بۇگىن، 08:49

سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسى

ءبىلىم • بۇگىن، 08:43

ىرىستى ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى

ەلباسى • بۇگىن، 01:03

ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى ەل

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:38

كونە مۇرالار – حالىق قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:12

اتام ايتقان جارىق جۇلدىز

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 00:04

يراننىڭ تاڭداۋى

ساياسات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار