ەگىس ناۋقانى مەجەلى مەرزىمدە اياقتالدى

ناۋقاننىڭ ۋاقتىلى جۇرگىزىلۋىنە ۇكىمەت تاراپىنان قابىلدانعان مەملەكەتتىك كەشەن­دى قولداۋ شارالارى ىقپال ەتتى. اتاپ ايتقان­دا, شارۋالاردى قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكا­لىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەگىس القاپتارىنىڭ قۇرىلىمىن ءارتاراپ­تان­دىرۋ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋ­شىلەردىڭ جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرىلدى.

قابىلدانعان شارالار ەگىس جۇمىستارىنىڭ تۇراقتى جۇرگىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى.

بيىل ەلدەگى جالپى ەگىس القابى 23,8 ملن گەك­تاردى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلعى كورسەت­كىش­تەن 180 مىڭ گەكتارعا ارتىق. بارلىق ايماق­تا جاپپاي ەگىس جۇمىستارى باستالعانعا دەيىن ىلعالدى ساقتاۋ, ەگىس الدىنداعى وڭدەۋ, كوكتەمگى جەر جىرتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنا كەلسەك, ءداندى داقىلدار – 14,6 ملن گەكتار, مايلى دا­قىلدار – 4,2 ملن گەكتار, مال ازىقتىق داقىل­دارى – 1,2 ملن گەكتار, ماقتا – 166 مىڭ گەكتار, كوكونىس داقىلدارى – 120 مىڭ گەكتار, كارتوپ – 126 مىڭ گەكتار, باقشا داقىلدارى – 84 مىڭ گەكتار, قانت قىزىلشاسى – 22 مىڭ گەكتار كولەمدى الدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىل شارۋاشى­لىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ فورۋمىندا بەرگەن تاپ­سىر­­ماسىنا سايكەس, ۇكىمەت تاراپىنان ەگىس ناۋ­قاندارىن ەرتە قارجىلاندىرۋ تەتىگى ەنگىزىلدى. بۇل تەتىك ەگىنشىلەرگە قاجەتتى قارجى رەسۋرستارىن الدىن الا تارتۋعا, تۇقىم, تىڭايتقىش, وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارى مەن تەحنيكانى ەڭ ءتيىمدى باعامەن ۋاقتىلى ساتىپ الۋعا, سونداي-اق ەگىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ساپالى دايىندالۋعا جول اشادى. ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ ماۋسىمدىق باعا وسىمىنە تاۋەلدىلىگى تومەندەيدى. ەگىس ناۋقانىن وڭتايلى اگروتەحنيكالىق مەرزىمدە وتكىزۋ قامتاماسىز ەتىلىپ جاتىر.

بيىلعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا وتىنىم­دەر قابىلداۋ بۇرىنعىدان ەرتە – بىلتىر قازان ايىندا باستالدى. جالپى, بيىل كوكتەم­گى جانە كۇزگى دالا جۇمىستارىن جىلدىق 5% جەڭىل­دىكپەن قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا 750 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. بىلتىر دا وسى كولەمدە قارجى ءبولىنىپ, 8,5 ملن گەكتارعا ەگىن ەگىلگەن. وسى جەلى نەگىزىندە 4,8 مىڭعا جۋىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر جالپى سوماسى 573 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرىلدى. بۇل 6,8 ملن گەكتاردان استام القاپتا ەگىن ەگۋگە مۇمكىندىك بەردى.

كەپىل بازاسى جەتكىلىكسىز فەرمەرلەرگە قارىز سوماسىنىڭ 85%-ى مولشەرىندە مەملەكەتتىك كەپىلدىك بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەنگىزىلگەنى نەگىزگى كومەك بولدى. بىلتىر وسى قۇرال اياسىندا 283 ملرد تەڭگە نەسيە سوماسىنا 1 633 كەپىلدىك بەرىلدى. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بۇل ماقساتقا 16 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلدى. ناۋقان اياسىندا 273 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى نەسيەگە 1 733 كەپىلدىك بەرىلدى.

ەندى قاراجاتتى فەرمەرلەرگە دەيىن جەتكىزۋدى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر, ميكروقارجى ۇيىم­دارى, وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق ورتالىق­تار, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر, الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ىسكە اسىرادى.

ەلىمىزدىڭ نەگىزگى استىق ەگەتىن وڭىرلەرى ءداستۇرلى تۇردە اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارى بولىپ قالا بەرەدى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى كوبىنە وسى ايماقتارداعى ەگىس جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىنە بايلانىستى. سقو-دا ەگىس القابى 4,3 ملن گەكتاردى قۇرادى. ەگىس قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ شەڭبەرىندە ءداندى داقىلدار القابى 2,9 ملن گەكتارعا دەيىن وڭتايلاندىرىلدى. بۇل رەتتە جوعارى سۇرانىسقا يە داقىلدارعا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. مايلى داقىلدار القابى ەكىنشى جىل قاتارىنان 1 ملن گەكتارعا جەتكىزىلدى. جەمشوپ داقىلدارى 405 مىڭ, كارتوپ 8,6 مىڭ, كوكونىستەر 1,4 مىڭ گەكتار القاپتى الدى.

سونىمەن قاتار وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركى قارقىندى تۇردە جاڭارتىلىپ جاتىر. بيىل بۇل كورسەتكىشتى 8,5%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. 90 ملرد تەڭگەگە 3,5 مىڭ تەحنيكا ساتىپ الۋ قاراستىرىلعان, ونىڭ ىشىندە 29,9 ملرد تەڭگەگە بۇگىندە 770 داناسى ساتىپ الىندى.

اقمولا وبلىسىندا جالپى ەگىس القابى 5,6 ملن گەكتاردى قۇرادى. ءارتاراپتاندىرۋ اياسىندا ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار­دىڭ الاڭى 184,6 مىڭ گەكتارعا, ياعني 4,5 ملن گەكتارعا دەيىن قىسقارتىلدى. سونىڭ ەسەبىنەن اناعۇرلىم سۇرانىسقا يە باعىتتار كەڭەيتىلدى. مايلى داقىلدار ەگىسى 220 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلىپ, كولەمى 715 مىڭ گەكتارعا جەتتى. ال مال ازىقتىق داقىلدار 34,1 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 370,7 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. كارتوپ پەن كوكونىس تيىسىنشە 8,6 مىڭ گەكتار جانە 1,5 مىڭ گەكتار اۋماققا ورنالاستىرىلدى.

ەگىستىك جۇمىستارمەن قاتار ءوڭىر جوعارى لوگيستيكالىق ءارى يندۋستريالىق الەۋەتىن دە كورسەتىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى وبلىستىڭ استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنان ەكسپورتقا 1,9 ملن توننا استىق جونەلتىلدى.

ارشالى اۋدانىندا جىلىنا 3 ملن تونناعا دەيىن شيكىزاتتى وڭدەيتىن ءىرى استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ – وڭدەۋ سالاسىن دامى­تۋداعى ماڭىزدى قادام بولماق. كاسىپورىن­دا ناتري گلۋتاماتى, ليزين جانە باسقا دا ونىمدەر ءوندىرۋ جوسپارلانعان. جوبا «Dalian Hesheng Holdings Group Co., Ltd.» كومپانيا­سىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭى 2026–2028 جىلدارعا جوسپارلانعان, ينۆەستيتسيا كولەمى 900 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. جوبا العاشقى كەزەڭدە 1 مىڭعا دەيىن, تولىق قۋاتقا شىققاندا 3 مىڭعا دەيىن جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى بەلسەندى جاڭارىپ جاتىر. بيىل جاڭارتۋ دەڭگەيىن 8,5%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوس­پار­­لانىپ وتىر. قاڭتار-مامىر ايلارىن­دا ءوڭىر شارۋالارى جالپى قۇنى 38,4 ملرد تەڭ­گەنى قۇرايتىن 789 بىرلىك تەحنيكا ساتىپ الدى.

قوستاناي وبلىسىندا كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى­نىڭ جالپى كولەمى 5,2 ملن گەكتار دەڭگەيىندە جوس­پار­لاندى. ءارتاراپتاندىرۋ اياسىندا بي­داي ۇلەسىن قىسقارتۋ ەسەبىنەن مايلى داقىل­دار­دىڭ القابى 887 مىڭ گەكتارعا, ءداندى-بۇر­شاق­تى داقىلدار 212,3 مىڭ گەكتارعا, كارتوپ 7,5 مىڭ گەكتارعا, بىرجىلدىق شوپتەر 107 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلدى. ناۋقاندى جۇرگىزۋ ءۇشىن 1-3 سىنىپتاعى كونديتسيالىق تۇقىمداردىڭ 514,2 مىڭ تونناسى پايدالانىلدى. سونداي-اق ءليترى 281 تەڭگەدەن اسپايتىن جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنىنىڭ 73,3 مىڭ تونناسى ءبولىندى.

قوستاناي استىقتان ۇن وڭدەۋدە رەسپۋبلي­كاداعى كوشباسشى ورنىن ساقتاپ كەلەدى. وبلىس­تىڭ ۇلەسىنە ەلىمىزدەگى ۇن ءوندىرىسىنىڭ 30%-ى تيەسىلى. وڭىردە جىلدىق قۋاتتىلىعى 2 ملن تونناعا دەيىن جەتەتىن 35 ديىرمەن كەشە­نى جۇمىس ىستەيدى. 2024–2025 جىلدارى اس­تىق وڭ­دەۋ سالاسىندا جالپى قۇنى 9,3 ملرد تەڭ­گەنى قۇ­رايتىن 4 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىل­دى. ال 2027–2028 جىلدارى جىلى­نا 415 مىڭ توننا بيدايدى تەرەڭ وڭدەۋ قۋاتى بار «Qostanai Grain Industry» زاۋىتى مەن «Tobol center kz» كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان.

پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنا سايكەس, بيىلعى ەگىن ەگۋ ناۋقانىندا جوعارى تابىستى ءارى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار داقىلدارعا باسىمدىق بەرىلدى. ناتيجەسىندە, مايلى داقىلداردىڭ ەگىس القابى 74 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلىپ, جالپى كولەمى 4 ملن گەكتاردان اسادى. ال مال ازىقتىق داقىلدارعا 3,3 ملن گەكتاردان استام جەر ءبولىنىپ, ولاردىڭ القابى 237 مىڭ گەكتارعا كەڭەيتىلدى.

سونىمەن قاتار بيداي ەگىستىگى القاپتارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى جۇيەلى جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, بيداي ەگىسىنىڭ كولەمى 12,1 ملن گەكتارعا دەيىن قىسقارتىلىپ, وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 125 مىڭ گەكتارعا ازايدى.

ۇكىمەت رەسپۋبليكاداعى وڭتۇستىك وڭىرلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ جاتىر. مۇندا ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ ەگىس القاپتارى جۇيەلى تۇردە وڭتايلاندىرىلدى. سۋ پايدالانۋدىڭ ناقتى تەڭگەرىمى نەگىزگە الىنىپ, ەگىس قۇرىلىمى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ ليميتتەرىنە قاتاڭ سايكەستىكتە بەكىتىلدى.

رەسپۋبليكادا كۇرىشتىڭ ەگىس القابى 20,2 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلدى. ماقتا شارۋاشى­لىعىندا سۋ ۇنەمدەۋ باعىتىنا ارنالعان تەحنولوگيالىق وزگەرىس جۇزەگە اسىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ءداستۇرلى سۋارۋ ادىستەرىن 12 مىڭ گەكتارعا قىسقارتۋ ەسەبىنەن, تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسى ەنگىزىلگەن ماقتا القاپتارى 29,8 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلدى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلىمىزدەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا 402,3 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن ءبولدى.

ۇكىمەت فەرمەرلەرگە جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنىڭ قۇنىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارالار قابىلدادى. وپەراتورلىق شىعىنداردى قوسا ەسەپتەگەندە, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنىنىڭ تۇپكىلىكتى باعاسى ليترىنە 281 تەڭگە دەڭگەيىندە بەلگىلەندى. بۇل ەلدەگى جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنداعى ورتاشا بولشەك باعادان 15%-عا تومەن. قازىر بولشەك ساۋداداعى ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى – ليترىنە 330 تەڭگە.

بەكىتىلگەن جەتكىزۋ كەستەسىنە سايكەس, جالپى كولەمى 402,3 مىڭ توننانى قۇرايتىن جوس­پار اياسىندا اگرارشىلار 324,8 مىڭ توننا ديزەل وتىنىنا كەلىسىمشارت جاساپ, تولەم جۇرگىزگەن. بۇل – جالپى جوسپاردىڭ 81%-ى. ءىس جۇزىندە وڭىرلەرگە 300,9 مىڭ توننا نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن وتىننىڭ جالپى كولەمىنىڭ 75%-ى جەتكىزىلدى.

جوعارى ونىمدىلىككە ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ تەحنيكالىق دايىندىعى سەبەپ بولدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ قاراماعىندا 133,9 مىڭ تراكتور, شامامەن 5,6 مىڭ جوعارى ءونىمدى ەگىس كەشەنى, 71,4 مىڭ سەپكىش, 188,5 مىڭ توپىراق وڭدەۋ قۇرالى بولدى. ەگىستىك القاپتارىندا 70 ماماندان­دىرىلعان ورتالىق سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتتى.

مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە وتكەن كەزەڭدە ەگىنشىلەر شامامەن 25 مىڭ بىرلىك زاماناۋي تەحنيكا ساتىپ الىپ, تەحنيكالىق پاركتىڭ  جىل سايىن جاڭارۋ دەڭگەيىن 6,5%-عا جەت­كىزدى. الداعى ەگىس ناۋقانى قارساڭىندا مەم­لەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگىنە تەحنيكا پاركىن جاڭعىرتۋ قار­قىنىن جەدەلدەتۋ مىندەتىن جۇكتەدى. وسى ماق­سا­تتا ۇكىمەت وتاندىق ماشينا جاساۋ سالا­سىن دامىتۋعا باعىتتالعان ءوزارا بايلانىستى قول­داۋ باعدارلامالارىنىڭ كەشەنىن ىسكە قوستى.

سولاردىڭ ءبىرى – جوعارى سۇرانىسقا يە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ ارقىلى قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا ساي­كەس, باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ كولەمى ەداۋىر ۇلعايتىلدى. ەگەر وتكەن كەزەڭدە وتان­دىق وندىرىستەگى تەحنيكانى ليزينگكە الۋعا بيۋد­جەتتەن 250 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىل بۇل ماق­ساتقا كەمىندە 300 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ جوسپار­لانىپ وتىر.

قابىلدانعان شارالار اگرارشىلاردى ەگىس جۇمىستارىن وڭتايلى مەرزىمدە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جوعارى ءونىمدى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ساباقتاس ونەركاسىپ سالالارىنىڭ دامۋىنا دا قوسىمشا سەرپىن بەرۋىنە جول اشتى.