مادەنيەتكە قامقورلىق – مەملەكەت ساياساتىنىڭ وزەگى

مادەني وشاقتار جاڭارىپ جاتىر

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس مادەني ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋ, شىعارماشىلىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ مەن جاس تالانتتاردى قولداۋ باعىتىنداعى جۇمىس جۇيەلى تۇردە جالعاسىپ كەلەدى. بۇل شارالار مادەني قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, ۇلتتىق مۇرانى ساقتاۋ مەن وتاندىق ونەردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان.

مەملەكەت مادەني نىساندار سالۋ, قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ شارالارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. كەيىنگى بەس جىلدا ەلىمىزدە 274 مادەني نىسان سالىنىپ, ونىڭ 1 293-ءى  جوندەۋدەن ءوتتى. بيىل 64 نىساننىڭ قۇرىلىسى جالعاسىپ, 130 نىساندا جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

تەاتر ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى استاناداعى ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق اكادەميالىق مۋزىكالىق-دراما تەا­ترى, تۇركىستانداعى مۋزىكالىق-دراما تەاترى, پەتروپاۆلداعى س.مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ جاڭا عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىر اقتوبە مەن قوناەۆ قالالارىندا تەاترلار سالىنىپ جاتسا, شىمكەنت قالاسىندا وپەرا تەاترىنىڭ, قىزىلوردادا دراما تەاتردىڭ, سەمەيدە مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ قۇرىلىسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

قولدانىستاعى مادەنيەت مەكە­­­­مەلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى دا جول­عا قويىلعان. م.اۋەزوۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترى مەن ن.ساتس اتىنداعى مەم­لەكەتتىك اكادەميالىق ورىس بالا­لار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى عيماراتتارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. دەمەۋشىلىك قاراجات ەسەبىنەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا دا جوندەۋ مەن جاڭارتۋ جۇمىسى اتقارىلدى.

مۋزەي جانە تۋريستىك ينفرا­قۇ­رىلىمدى دامىتۋ دا – باسىم باعىتتىڭ ءبىرى. بىلتىر استانادا جاڭا ونەر مۋزەيى اشىلدى. تۇركىستان وبلىسىنداعى «ساۋران» جانە «گاۋھار انا», الماتى وبلى­سىنداعى «ەسىك» ۆيزيت-ورتا­لىقتارىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بوزوق كونە قالاشىعىنىڭ ارحەو­لو­گيالىق قازبا جۇمىستارى نەگى­زىندە قۇرىلعان اشىق اسپان اس­تىن­داعى ۇلتتىق پارك اۋماعىندا ورتا­عاسىرلىق ساۋلەت ۇلگىسىندەگى قور­شاۋ سالۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

بۇدان بولەك, دەمەۋشى ەسەبىنەن بىلتىر ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك ونەر مۋزەيى عيمارا­تىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. الماتىداعى ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيدەگى جەلدەتۋ مەن اۋا باپتاۋ جۇيەلەرى جاڭارتىلدى.

وڭىرلىك مادەنيەت ۇيلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى «قازاقستان حالقىنا» قورىمەن, 2027 جىلعا دەيىن كىتاپحانالاردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى جول كارتاسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ اتقارىلىپ جاتىر. بىلتىر ءۇش جاڭا كىتاپحانا سالىنىپ, 13 كىتاپحانا كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, 64 كىتاپحانادا اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, 197 كىتاپحانانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلدى.

شىعارماشىلىق ءبىلىم سالاسىندا دا ماڭىزدى جوبالار باستاۋ الدى. الماتىدا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ جانە جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنىڭ ستۋدەنت­تەرىنە ارنالعان 500 ورىندىق جاتاقحانانىڭ قۇرىلىسى باستالدى. سونىمەن قاتار ا.سەلەزنەۆ اتىنداعى الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىنىڭ عيماراتىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءۇش مامانداندىرىلعان مۋزىكالىق مەكتەپتىڭ جاڭا عي­مارات­تارىنىڭ جوبالاۋ جۇمىسى باس­تالدى.

وڭىرلەردە شىعارماشىلىق ءبىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, پەتروپاۆلدا ك.بايسەيىتوۆا اتىن­­داعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­­ۆەرسيتەتىنىڭ وكىلدىگىن اشۋ پىسىقتالىپ جاتىر. م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسى شەڭبەرىندە جىل سايىن 100 تالاپكەردى قابىلداي وتىرىپ, 9 ءبىلىم باعدارلاماسى نەگىزىندە كادر دايارلاۋ جوسپارلانعان. جالپى العاندا, بۇگىندە استانا مەن الماتىدا ونەردىڭ بارلىق باعى­تىن­دا كادر دايارلايتىن 4 شىعار­ماشىلىق جوو جۇمىس ىستەيدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس شىمكەنتتە جاڭا مادەنيەت جانە ونەر ۋني­ۆەر­سيتەتىن قۇرۋ جۇمىسى جۇر­گىزىلىپ جاتىر. كينو جانە دراماتۋرگيا, كينو جانە تۆ رەجيسسۋراسى, گرافيكا, مۋلتيمەديا جانە مەديا مەنەدجمەنتتى قوسا العاندا, مادەنيەت سالاسىنا تەحنيكالىق مامانداردى دايارلاۋعا باسا نازار اۋدارىلماق. شىعارماشىلىق جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا جىل سايىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا 1000-نان استام گرانت, كوللەدجدەرگە 500-دەن استام گرانت بولىنەدى. 

الەۋەتتى ارتتىراتىن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر

كورنەكتى مادەنيەت جانە ونەر قايرات­كەرلەرىنىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا قوسىمشا الەۋمەت­تىك كەپىلدىكتەر كوزدەلگەن. «قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك ەرى», «حالىق ءارتىسى», «حالىق جازۋشىسى» اتاق­تارىن قوسا العاندا, جوعا­رى مەم­­­لەكەتتىك اتاقتار مەن ناگ­­را­­دالارعا يە بولعان ادامدار, مەم­­لەكەتتىك سىيلىقتاردىڭ لاۋرەات­­تارى, سونداي-اق ۇلتتىق اكا­دە­ميا­لاردىڭ اكادەميكتەرى تەگىن امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق قىز­مەت الۋعا جانە مەديتسينالىق قام­سىزداندىرۋعا قۇقىلى. بۇگىندە پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسىنىڭ مە­­ديتسينالىق ورتالىعىندا وسىن­داي قۇرمەتتى اتاقتاردىڭ 494 يە­گە­رىنە قىزمەت كورسەتىلەدى. بۇدان بولەك, وسى ازاماتتار مەن ولاردىڭ جۇبايلارىنا جىلىنا ءبىر رەت ەلدە تەگىن ساناتوريالىق-كۋرورتتىق ەم­دەۋ مەن ساۋىقتىرۋ دەمالىسى بە­رىلەدى.

ەلىمىزدە جالپى الەۋمەتتىك كەپىل­دىكتەرمەن قاتار ماماندىعى ەرەكشە فيزيكالىق جۇكتەمەلەرمەن جانە ەڭبەك جاعدايلارىمەن بايلانىستى ارتىستەرگە دە ارنايى قولداۋ شارالارى قاراستىرىلعان. «مادەنيەت تۋرالى» زاڭعا ساي­كەس كەمىندە 20 جىل كاسىبي ءوتىلى بار ءارى زەينەتكەرلىك جاسقا دەيىن مامان­دىعىمەن جۇمىسىن اياق­تا­عان بالەت ارتىستەرى اي سايىن­عى اقشالاي تولەمدەر الا الادى. بۇگىندە مۇنداي قولداۋدى 56 قىزمەتكەر الىپ وتىر. جىل سايىن وسى ماقساتتارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 89 ملن تەڭگە بولىنەدى.

2024 جىلعى قاڭتاردان بەرى مۇنداي شارا مەملەكەتتىك مەكەمە­لەردەگى حالىق ءبيى ارتىستەرىنە دە, زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەر ءۇشىن دە قولدانىلادى. تولەم جۇمىس بەرۋشى كەيىنگى جەتى جىل ىشىندە مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىن تولەگەن جاعدايدا 55 جاستان باستاپ تاعايىندالادى. ول زەينەتكەرلىك جاسقا تولعانعا دەيىن بەرىلەدى, جەكە تابىس سالىعى سالىنبايدى جانە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كور­پو­راتسياسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

بىرقاتار وڭىرلەردە الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنە قوسىمشا قولداۋ شارالارى قاراستىرىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا قىزمەتتىك پەن جالدامالى تۇرعىن ءۇي بەرۋ, سونداي-اق جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن نەسيە ۇسىنۋ تەتىكتەرى بار.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى سالا قىزمەتكەرلەرىن قىزمەتتىك تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن جۇيەلى جۇرگىزىپ جاتىر. 2024 جىلى مينيسترلىكتىڭ استانا قالاسىنداعى ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرگە 200 پاتەر بەرىلدى.

بۇل جۇمىس بيىل دا جالعاسىن تاپتى. الماتىداعى مادەنيەت ۇيىم­دارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قو­سىمشا 60 پاتەر ءبولىندى. پا­تەر كىلتتەرىن تابىستاۋ ءراسىمىن مادەنيەت جانە اقپارات مينيستر­لىگى مەن استانا جانە الماتى قالا­­لارىنىڭ اكىمدىكتەرى بىرلەسىپ ۇيىم­داستىردى.

جالپى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە 260 پاتەر بەرىلدى. بۇل شارالار مامانداردىڭ الەۋ­مەتتىك قورعالۋ دەڭگەيىن ارت­تى­رۋعا, سالاداعى بىلىكتى كادر­لار­دى تۇراقتاندىرۋعا ءارى سالا مامان­دارىنىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە ىقپال ەتەدى. 

ونەرلى جاسقا – ءورىس كەڭ

ەلىمىزدە مادەنيەت, ادەبيەت قايراتكەرلەرى مەن شىعارماشىل جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

2023 جىلدان باستاپ پرەزي­دەنت­تىڭ جاس جازۋشىلار مەن اقىندارعا ارنالعان ارنايى ادەبي سىيلىعى تابىستالىپ كەلەدى. وسى كەزگە دەيىن 12 اۆتور لاۋرەات بولىپ تانىلدى, جالپى بەرىلگەن سىيلىق كولەمى 50 ملن تەڭگەنى قۇرادى. ماراپات ءتورت باعىتتا بەرىلەدى: پروزا, پوەزيا, دراماتۋرگيا جانە بالالار ادەبيەتى.

«ايبوز» ۇلتتىق ادەبي سىي­لىعى اياسىندا 28 قالامگەر ماراپاتتالىپ, جۇلدە قورى 140 ملن تەڭگەنى قۇرادى. سىيلىق قازىرگى ادەبيەتتىڭ نەگىزگى جانرلارىن قامتيدى.

كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ ماقساتىندا بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن العاش رەت رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇلتتىق كىتاپ كۇنى اتالىپ ءوتتى. سونىڭ اياسىندا ەلىمىزدە شامامەن 300 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. سونداي-اق توعىز اتالىمنان تۇراتىن «ۇلتتىق كىتاپ» بايقاۋى وتكىزىلىپ, «جىل كىتابى» گران-ءپريى تابىستالدى. جاس جازۋشىلاردى قولداۋ ماقساتىندا 2024-2025 جىلدارى 40 اۆتورعا ارنايى گرانتتار بەرىلىپ, كىتاپتارى جارىق كوردى. سونىمەن قاتار جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى اياسىندا «ەرلىك پەن ەڭبەك داستانى» اتتى شىعارماشىلىق بايقاۋ وتكىزىلىپ, جەڭىمپازدارى اقشالاي سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. دارىندى جاستاردى قولداۋعا ارنالعان «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ بۇگىنگە دەيىن 380 لاۋرەاتى انىقتالدى. سىيلىق يەگەرلەرىنە ديپلوم, توسبەلگى جانە 1 ملن تەڭگە كولەمىندە اقشالاي سىياقى تابىستالادى.

2021 جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جىل سايىن «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» گرانتى تاعايىندالىپ كەلەدى. ونىڭ مولشەرى 3 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل گرانت بەلسەندى شىعارماشىل جاستاردىڭ جاڭا يدەيالارى مەن باستامالارىن قولداۋعا باعىتتالعان. وسى كەزگە دەيىن 153 ادام گرانت يەگەرى اتاندى. سونىمەن قاتار جىل سايىن 75 مادەنيەت قاي­رات­كەرىنە مەملەكەتتىك ستيپەنديا تاعايىندالادى. بيىلدان ونىڭ مول­شەرى 5 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇل­عايدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ءداستۇرلى ونەر شەبەرلەرىن قول­داۋعا جانە ۇلتتىق مادەني مۇرا­عا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارت­تىرۋعا باعىتتالعان «اسىل مۇرا» ۇلتتىق سىيلىعى قۇرىلىپ جاتىر. بۇل ماراپات مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىسى نەگىزىندە پرەزيدەنت جارلىعىمەن مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنداعى ەڭ تالانتتى وكىلدەرگە تابىستالاتىن بولادى.

ۆەدومستۆو شەتەلدە تانىل­عان مادەنيەت وكىلدەرىن ىنتا­لان­دى­رۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ازىرلەپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە رەس­پۋبليكالىق ىرىكتەۋدىڭ ەرەجە­لەرى دايىندالىپ جاتىر. وندا كەمىندە ون ەلدىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن حالىقارالىق بايقاۋلار مەن فەستيۆالداردىڭ جەڭىمپازدارى ما­راپاتتالادى. ماراپاتتار بىر­نەشە باعىت نەگىزىندە بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان. قازىر بۇل شارانى 2027 جىلدان باستاپ رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار ۇزدىك قاتىسۋ­شىلار مەن ولاردىڭ تالىمگەر­لەرى اقشالاي سىياقىلار, گرانتتار, ۆەدومستۆولىق ناگرادالار مەن ارنايى تولەمدەر الا الادى. مۇنداي قولداۋدىڭ كولەمى مەن ءتارتىبى ءىس-شارانىڭ دەڭگەيىنە, مەكەمە مارتەبەسىنە, ۋاكىلەتتى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ شەشىمدەرىنە بايلانىستى بولادى.

بيىل مادەنيەت جانە ونەر قىز­مەتكەرلەرى كۇنىنە وراي 120 ازامات مەملەكەتتىك ماراپاتقا يە بولدى.

جاس دارىنداردى قولداۋ شى­عار­­ماشىلىق مەكتەپتەر, گرانت­تىق باعدارلامالار, بايقاۋلار, فەستيۆالدار, ءبىلىم جوبالارى مەن ستيپەنديالار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

سونىڭ ايقىن مىسالدارىنىڭ ءبىرى – 2024 جىلى كوپۇلتتى «BIRLIK» ءان-بي ءانسامبلى قۇرىلدى. ارنايى كاستينگ ناتيجەسىندە ۇجىمعا ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى ەتنوستارىنان 20 ۇزدىك ءبيشى مەن مۋزىكانت قابىلداندى. 

ءبىلىم ۇشتاۋعا دا مۇمكىندىك مول

كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى دامىتۋ قورى شىعارماشىل جاس­تار­عا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر ۇسىنادى. ونىڭ قىزمەتى تالانتتاردى قولداۋعا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا, وتان­دىق كرەاتيۆتى ونىمدەردى سىرت­قى نارىقتارعا شىعارۋعا باعىتتالعان.

قازىر ەلدەگى شىعارماشىل جاستار «بولاشاق», «Erasmus+», «DAAD», «Fulbright», «Chevening» جانە باسقا دا حالىقارالىق باعدارلامالار ارقىلى الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە. «بولاشاق» ستيپەندياسى اياسىندا «كرەاتيۆتى يندۋستريالار, شىعارماشىلىق, ونەر» باعىتىندا جىل سايىن ماگيستراتۋرا باعدارلامالارىنا قابىلداۋ جۇرگىزىلەدى. باعدارلامالارعا «Royal Conservatoire of Scotland», «University of Reading», «Regent London», «Stanford University», «New York Film Academy» جانە باسقا دا جەتەكشى شىعارماشىلىق وقۋ ورىندارى كىرەدى. بۇدان بولەك, «بولاشاق» باعدارلاماسى مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە, شىعار­ماشىلىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ وقىتۋشىلارىنا ارنالعان تاعىلىمدامالاردى دا قاراستىرادى.

باسىمدىق بەرىلگەن مامان­دىق­تار تىزىمىنە ارت-مەنەدجمەنت, اكتەرلىك ونەر, مۋزىكا جانە ۆوكال, ديريجەرلىك, ديزاين, ساندىك-قولدانبالى جانە بەينەلەۋ ونەرى, كەسكىندەمە, ءمۇسىن ونەرى, وپەرا­تورلىق ونەر, رەجيسسۋرا, پرو­ديۋ­سەر­لىك, تەاتر, كينو جانە تۆ, انيماتسيا جانە ونەرتانۋ كىرەدى.

ۇكىمەت جاس ورىنداۋشىلارعا ارنالعان فەستيۆالدار مەن باي­قاۋلار وتكىزەدى. مۇنداي الاڭدار جاس­تاردىڭ شىعارما­شىلىق الەۋە­تىن اشۋعا, كاسىبي دامۋىن قول­داۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقا­سىندا وتاندىق ارتىستەر حالىق­ارالىق بەدەلدى بايقاۋلار مەن فەستيۆالدەردە تابىستى ونەر كورسەتىپ ءجۇر. بيبىگۇل تولەگەنوۆا اتىنداعى, پەتر چايكوۆسكي اتىنداعى بايقاۋلار, ەكاتەرينا ماكسيموۆا اتىنداعى «ارابەسك», ۆيتەبسك قالاسىنداعى «سلاۆيان بازارى», سونداي-اق «World Dance Council», «World DanceSport Federation» جانە «International Dance Sport Union» تۋرنيرلەرى سياقتى بىرقاتار جارىستاردىڭ جەڭىمپازدارىنا گرانتتار بەرىلەدى ءارى شىعارماشىلىق وقۋ ورىندارىنا كونكۋرستان تىس تۇسۋگە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان.