حرومتاۋ اۋدانى – تابيعي قازبا بايلىقتارعا باي ءوڭىر. حروم ءوندىرۋدەن دۇنيە جۇزىندە الدىڭعى ورىنداردى يەلەنەتىن بۇل وڭىردە سوڭعى بەس-التى جىلدا جاڭا ءوندىرىس ورنى - كوكتاۋ مىس كومبيناتى اشىلىپ, جىل سايىن مىس جانە مىرىش ءوندىرۋدى ارتتىرىپ كەلەدى. جاقىندا مۇندا «پريورسكوە» كەنىشى پايدالانۋعا بەرىلدى. جىلىنا 1,5 ملن. توننا مىس- مىرىش كەنى وندىرىلەتىن بۇل كەنىشتى يگەرۋگە 16645,5 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپتى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان بۇل جوبا «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس-ءنىڭ جۇمىسىنا اناعۇرلىم سەرپىن بەرمەك. اشىق ادىسپەن مىس-مىرىش كەنى ءوندىرىلەتىن كەنىشتىڭ جالپى قورى 36,8 ميلليون توننا قۇرايدى. ونىڭ 376,9 مىڭ تونناسى مىس, ال, 142 7 مىڭ تونناسى مىرىش كەنى بولىپ تابىلادى.
وسى كەنىشتى يگەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن «كوپپەر تەحنولودجي» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى اناتولي لەششۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەنىشتىڭ كارەرىندە ارشۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلگەن. كەنىشتىڭ تەرەڭدىگى 40 مەترگە جەتكەندە نەگىزگى كەن وندىرۋگە قول جەتكىزىلىپ وتىر. اشىق ادىسپەن كەن ءوندىرۋ 200 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن جۇرگىزىلىپ, ودان ءارى بۇل جۇمىس شاحتالىق ادىسپەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. كەنىشتىڭ جىلدىق ونىمدىلىگى 1,5 ميلليون توننا مىس-مىرىش كەنىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كەنىشتە وندىرىلەتىن كەننىڭ قۇرامىنداعى مىس 1,5 پايىز, مىرىش 3,5 پايىز بولادى.
اۋماعى اتشاپتىرىم كەنىشتىڭ قازانشۇڭقىرداعى كەن تيەلىپ جاتقان جۇك ماشينالارى جوعارىدان قاراعاندا سىرىڭكەنىڭ قورابىنداي بولعانىمەن جانىڭا كەلگەندە الىپتىعىمەن تاڭ قالدىرادى. جاڭادان اشىلعان كەنىشتەن تازا كەندى تيەپ الىپ «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس-ءنىڭ بايىتۋ فابريكاسىنا جول تارتقان امەريكانىڭ «Caterpillar» جۇك ماشيناسىن جۇرگىزۋشى اماندىق ساعىنتاەۆتىڭ تاريحي ساتتە وزىنە كورسەتىلگەن قۇرمەتكە ءدان ريزا ەكەنى كوتەرىڭكى كوڭىلىنەن اڭعارىلادى. جۇك كوتەرىمدىلىگى 100 توننالىق الىپ اۆتوكولىكتى ۇرشىقشا ءۇيىرىپ جۇرگەندەر كىلەڭ قازاق جىگىتتەرى. ونىڭ ارىپتەسى جۇرگىزۋشى قاجىمۇقان ەرماعامبەتوۆتىڭ وسىندا ەڭبەك ەتكەنىنىنە التى جىلعا جۋىق ۋاقىت بولىپتى. كەزىندە «بەلاز» ايداعان ول «Caterpillar» ماشيناسىن جۇرگىزۋگە ارنايى كۋرستان وقىپ, ماماندانىپتى.
كەنىشتە ون بەس كۇندىك ۆاحتالىق ادىسپەن جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ايىنا 140 مىڭ تەڭگە شاماسىندا ەڭبەكاقى الاتىن كورىنەدى. قازىر مۇندا كەن تاسىمالداۋدا وسىنداي امەريكالىق 21 الىپ ماشينا جۇمىس ىستەيدى. «كوپپەر تەحنولودجي» جشس-ءنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى تالعات ورازعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر «پريورسكوە» اشىق كەنىشىندە جاپونيا, امەريكا, گەرمانيا, قىتاي تەحنيكالارى پايدالانىلادى. مۇندا كۇن سايىن 120 ادام ەڭبەك ەتەدى. كەنىشتە جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ 80 پايىزى جەرگىلىكتى تۇرعىندار .
– تۇرمىستىق جاعدايىمىز جاقسى. ءۇش مەزگىل تەگىن تاماقتانامىز. جايلى جاتاقحانادا دەمالامىز. سەرىكتەستىك الداعى ايدا جالاقىنى تاعى كوتەرەمىز دەپ وتىر. وسىنداي ءوندىرىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىن ارتتىرا تۇسەدى, – دەيدى ول.
كاسىپورىن باسشىلارى وسىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتىپ جۇرگەن قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە مەملەكەتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ينجەنەر-تەحنيكالىق فاكۋلتەتىنىڭ پايدالى قازبالار ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتقان ءبىر توپ ستۋدەنتىن ءبىزدىڭ بولاشاق ماماندارىمىز دەدى ريزاشىلىقپەن. تاجىريبەدەن ءوتۋشى ايدىن دوسانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, ولارعا بارلىق جاعداي جاسالعان, العان ءبىلىمدى وندىرىستە تولىقتىرۋعا وسىنداعى ماماندار اقىل-كەڭەستەرىن بەرىپ, بالاپان قىرانداي باۋلۋدا. كاسىپورىندارعا جۇمىسشىلاردى قابىلداۋدا حرومتاۋلىقتارعا, قالا بەردى اقتوبە وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا باسىمدىق بەرىلەتىن كورىنەدى. قازىر سەرىكتەستىكتە 500 ادام ەڭبەك ەتەدى.
كەنىشتەن وندىرىلگەن كەن «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس-ءنىڭ №1 جانە №2 بايىتۋ فابريكالارىنا جەتكىزىلەدى. جىلىنا 2,5 ميلليون توننا مىس وڭدەيتىن №1 بايىتۋ فابريكاسى «وكتيابردىڭ 50 جىلدىعى» كەنىشىنىڭ مىس كەنىن وڭدەۋگە نەگىزدەلگەن. № 2 وڭدەۋ فابريكاسىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى قازىر 5 ميلليون توننا كەن وڭدەۋگە مۇكىندىك بەرەدى. الداعى جىلى «ليماننوە» جانە «قۇندىزدى» كەن ورىندارىن يگەرۋ كوزدەلۋدە. سوعان بايلانىستى ەكى فابريكانى دا قايتا جاراقتاندىرۋ جوسپارلانۋدا. سول كەزدە № 2 وڭدەۋ فابريكاسى 6 ميلليون مىس-مىرىش كونتسەنتراتىن ءوڭدەيتىن بولادى. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, تاياۋ جىلدارى جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار مىس ءوندىرۋدى 15 پايىز, مىرىش ءوندىرۋدى 20-40 پايىز ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
جالپى وڭدەلگەن مىس رەسەيدىڭ قاراباس مىس زاۋىتىنا, مىرىش چەليابى زاۋىتىنا, سونداي-اق قىتايعا جونەلتىلەدى. سەبەبى, مۇندا وندىرىلەتىن كەننىڭ قۇرامىندا كۇكىرتى كوپ. ال, ەلىمىزدەگى زاۋىتتار مۇنداي كەندى ۇقساتا المايتىن كورىنەدى.
2004 جىلدان بەرى حرومتاۋ اۋدانىندا جۇمىس جاساپ جاتقان «رەسەي مىس كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى كاسىپورىندار اۋدانداعى بەس مىس-مىرىش كەنىشتەرىن كەشەندى يگەرىپ كەلەدى. پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىرعان «پريورسكوە» كەنىشى وسىنداي يگىلىكتى ءىستىڭ ناقتى دالەلى بولماق.
ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.