سىرت جۇرتتاعى قانداستارىمىز اتامەكەنىنە كوش كەرۋەنىن تۇزەگەن ساتتەن بەرىدە ەكى ون جىلدىق ارتتا قالىپتى. ءۇمىتتەرىن ۇكىلەگەن سول وتباسىلارىندا دۇنيەگە كەلگەن نارەستە دە جيىرمانىڭ جالىنا قول سالعان. ولار ەلىم دەپ ەمىرەنەدى. قازاقستاننىڭ تەڭ قۇقىلى ازاماتى اتانىپ, وقىپ, ءبىلىم الۋدا. وسىنداي قانداستارىمىزدىڭ ءبىرى سەرىكباي مارالبەكتىڭ جەتىسۋ جەرىنە كەلگەنىنە التى جىل. ول اتا جۇرتقا كەلىسىمەن بەل شەشىپ ەڭبەك ەتتى. «ماعان نە بەرەسىڭ؟» دەمەدى. كەرىسىنشە, اۋىلدى گۇلدەندىرۋگە كىرىستى.
بيىل مەرەكەلى جىل. دەمەك, وعان ۇلەس قوسۋ ءۇشىن «20 جىلدىققا – 20 مىڭ اعاش» دەگەن باستامامەن ەڭبەكشىقازاق اۋدانى قىزىلشارىق اۋىلىنا ءوز قارجىسىنا 20 مىڭ ءتۇپ تەرەك ەكتى. القاپتاعى قاز قاتار وتىرعىزىلعان كوشەتتەر قازىر جايقالىپ تۇر. اۋىل اكىمدىگى مەن تۇرعىندار دا قولداۋ ءبىلدىرىپ, تەرەك وتىرعىزىلعان القاپتى بولاشاقتا ساياباققا اينالدىرۋ جونىندەگى تۇجىرىمعا كەلگەن.
كەزىندە كۇل-قوقىس ۇيىلگەن اۋىل شەتىندەگى كۇرەسىندى تازارتىپ, قوقىستاردى شىعارىپ, جەردى تەگىستەپ, 20 مىڭ ءتۇپ كوك تەرەكپەن كومكەرگەن ول جاس وسكىندەردى قىتايدان ارنايى اكەلىپتى.
– وتىرعىزىلعان جاس تەرەكتەردى قىتايدان ارنايى قول دورباعا سالىپ اكەلدىم. جولدا كەدەنشىلەر توقتاتىپ, مىنا «وتىندى» قايدا اپارا جاتىرسىڭ, دەدى. مەن ولارعا ەلىمدى گۇلدەندىرەيىن دەگەن نيەتىمدى ايتتىم. وندا ەڭبەگىڭىز جانسىن دەدى ولار. مىنا جايقالعان اعاش سانى 20 مىڭنان دا كوپ, – دەيدى قىزىلشارىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەرىكباي.
تەرەكتى ءوسىرۋدىڭ دە وزىندىك قىر-سىرى بار. ماسەلەن, قاۋلاي وسكەن جاپىراقتارىن ج ۇلىپ, تامىر الۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك.
قىتايدان جەتكىزىلگەندە بىرەر قارىس كوشەتتەر كۇتىپ باپتاۋدىڭ ارقاسىندا ءۇش جىلدا بيىكتەپ, كادىمگى تەرەككە اينالىپتى. جاسىل جەلەك جاپىراق جايعان. كولەڭكەسى دە ەداۋىر. بالالار اراسىندا اسىر سالىپ ويناۋدا. قانداسىمىزدىڭ بۇل يگىلىكتى ءىسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان جەكە سىيى ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.
بۇگىندە سەرىكبايدىڭ باستاماسىن اۋىل اكىمى مەن اۋىلداستارى جالعاستىرىپ اكەتتى. ءويتكەنى, بولاشاقتا جاستار مەن قارتتار وسىندا كەلىپ, كولەڭكەسىندە دەم السا, ريزاشىلىعىن ءبىلدىرسە, بۇدان ارتىق قۋانىش جوق. سونداي-اق ەل مەرەيىنە تارتۋدى اعاش وسىرۋدەن باستاعانىن ءبارى دە ناتيجەلى ءىس دەپ باعالاۋدا.
– تۋعان جەردى, ەلىمىزدى كوركەيتۋ, سول جولدا تەر توگۋ ءبارىمىزگە ورتاق مىندەت. سەرىكبايعا ريزا بولىپ, وعان قولداۋ كورسەتىپ, ۇلەسىمىزدى قوسايىق دەپ وتىرمىز, – دەيدى قىزىلشارىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەمبەرگەن جەكسەنوۆ.
اۋىل اكىمدىگى مەن كاسىپكەرلەر دە قاراپ قالعان جوق. ەندى ولار 20 مىڭ ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلعان جەردى ساياباققا اينالدىرۋ ءۇشىن ىسكە كىرىسكەن. حالىق دەمالاتىن ورىندىقتار قويۋ جانە تاعى باسقا مادەني شارالار قولعا الىنباقشى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا – 20 مىڭ ءتۇپ اعاشتى ءبىر ءوزى ەككەن سەرىكباي كەلەر جىلى تاعى دا وسىنشاما اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
كۇمىسجان بايجان,
الماتى وبلىسى.