قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ءساتىنەن بەرگى از ۋاقىت ىشىندە الەم كارتاسىنداعى تانىمال مەملەكەتكە اينالدى – بۇل ۇلت كوشباسشىسى – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى, ءوتكەندى تۇسىنە وتىرىپ, بولاشاقتى بولجايتىن, جاھاندانۋدىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ تامىرىن باسا بىلگەن تالانتىنىڭ ءناتيجەسى. قازاقستان ءوز دامۋىنىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي جانە ەتنومادەني ۇلگىسىن ىزدەستىرۋدىڭ كۇردەلى, قيىن دا قايشىلىقتى كەزەڭىنەن وتە كەلە, بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتىپ, وعان قول جەتكىزۋدىڭ ماقسات-ءمىندەتتەرىن ۇعىنا وتىرىپ, ءۇشىنشى مىڭجىلدىققا قادام باستى.
ەلىمىزدە جۇيەلى وزگەرىستەر, قوعامنىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ, رۋحاني-ادامگەرشىلىك باعدارلار مەن قۇندىلىقتاردىڭ جاڭارۋى جەدەل جۇرۋدە. بىزدە ازاماتتىق قوعامنىڭ قىزمەتى مەن دامۋىن انىقتايتىن زاڭنامالىق قاعيدالار مەن نورماتيۆتىك اكتىلەر جاساقتالىپ, ونىڭ ساياسي-قۇقىقتىق نەگىزى قالىپتاستى. پرەزيدەنتتىڭ كۇش-ءجىگەرىنىڭ ارقاسىندا ساياسي جۇيە مەن ونىڭ ينستيتۋتتارى جەتىلدىرىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن جەتەكشىلىگىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ستراتەگياسىن ءجۇزەگە اسىرىپ وتىرعان دەربەس وركەنيەتتى باسەكەگە قابىلەتتى دەرجاۆاعا اينالىپ كەلەدى.
قازاقستاننىڭ قوعامدىق ءومىردى ۇيىمداستىرۋدىڭ دەموكراتيالىق فورمالارىنا, قۇقىقتىق مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامعا دەگەن ۇمتىلىسىن, ونىڭ ەركىندىككە يە بولۋىن اۋەل باستان حالقىنىڭ ءوز ءومىرقامىنىڭ, ءوز تاريحىنىڭ شىنايى سۋبەكتىسى بولۋعا دەگەن, ءوز تاعدىرىن ءوزى انىقتاۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن قولداپ, سوعان قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ تۇلعاسىنىڭ ءرولىن ەسكەرمەي پايىمداۋ دا, ۇعىنۋ دا مۇمكىن ەمەس. قازاقستان ءۇشىن دامۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداي ءبىلۋ جانە ونىڭ سالدارلارىن بولجاي ءبىلۋ, جالپى تابىستار مەن جەتىستىكتەر ەلباسىنىڭ كوپقىرلى ساياسي قىزمەتىمەن بايلانىستى.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ ادامي قاسيەتتەرى مەن دەموكراتيالىق وي-ساناسى تەك جوعارى عىلىمي-تەوريالىق دەڭگەيدى عانا ءبىلدىرىپ قويمايدى, سونىمەن قاتار الەمنىڭ ۇلتتىق كەسكىنى مەن ءداستۇرلەرگە, تاريحي بولمىستىڭ ۇزدىكسىز اعىمىنا سۇيەنۋمەن بايلانىستى ونىڭ ساياسي ينتۋيتسياسى مەن سەزىمتالدىعىن دا اڭعارتادى. ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاردا دامۋىنىڭ كەلەشەكتەرىن انىقتايتىن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن جاساۋ مەن ونى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرۋ دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. سونىڭ نەگىزىندە ول دامۋدىڭ ەرەكشە قازاقستاندىق جولىن جوبالادى: «تۇراقتىلىقتان – جاڭارۋ ارقىلى – بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ گۇلدەنۋىنە». مەملەكەت باسشىسى ادىلەتتى قوعامنىڭ جوباسىن عىلىمي نەگىزدەپ قانا قويماي, ونى شىندىققا دا اينالدىرا ءبىلدى. بۇل قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ بۇكىل كوپقىرلى قىزمەتىن سيپاتتايدى: ويدىڭ بەينەسى مەن ارەكەتتىڭ بەينەسىنىڭ, ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگى.
الەم كارتاسىندا جاڭا تاۋەلسىز جاسامپاز كاسىبي مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋى مەن نىعايۋى – نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىزمەتىنىڭ ءبىرىنشى جانە ەڭ باستى ناتيجەسى. قازاقستان پرەزيدەنتى تاريحتىڭ تۇڭعيىق تەرەڭىنە سۇڭگىپ, ونداعى ۇلتتىڭ اسىل قازىناسىنىڭ ءىنجۋ-مارجانىن تەرۋ ءۇشىن تەڭدەسسىز باستاما كوتەردى – «مادەني مۇرا» (2004-2011 جج.) ستراتەگيالىق ۇلتتىق جوباسىن ءجۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندى. حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋى, مىنە, ءوز-وزىنە كەلىپ, وزىندىك ءتولتۋمالىلىق پەن ەرەكشەلىكتى بەكىتۋ ءۇشىن وسى شارت قاجەت, دەپ ەسەپتەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
وزگە مەملەكەت باسشىلارىمەن, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ وكىلدەرىمەن بولعان كوپتەگەن كەزدەسۋلەر, اڭگىمەلەر, سۇحباتتار, جەكە اسەرلەردىڭ جيىنتىعى قازاقستاندىق كوشباسشىنىڭ كوزىن مىناعان جەتكىزدى: ءدال وسى باي ۇلتتىق ءمادەنيەت, تاريح, قازاق فيلوسوفياسى, ەتنوستىق بوياۋ, فولكلور, قازاق ءتىلىنىڭ مانەرى مەن كوركەمدىگى پىكىرلەسۋشىنىڭ قىزۋ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى.
پرەزيدەنت ۇلتتىق توپتاستىرۋ نەگىزدەلەتىن يدەيالىق قۇرىلىمداردى ايقىندايدى. ولاردىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى قازاق ءتىلىنىڭ دامۋى اسا ماڭىزدى ورىن الادى. ءتىل ماسەلەسى, ۇلتتىق ماسەلە سياقتى وتە ءبىر نازىك ماسەلە, دەيدى پرەزيدەنت. ءتىلدىڭ ەرەكشەلىكتەرى ۇلتتىق ءتيپتى, ەتنوستىق دارالىقتى جانە, ءتىپتى, الەۋمەتتىك قۇرىلىمداردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن دە انىقتايدى. انا ءتىلى جاھاندانۋ داۋىرىندە ءوزىنىڭ بۇكىل باي الەۋەتىن اشۋى ءۇشىن, قازاق ۇلتتىق يدەياسى بار داۋىسىمەن ەستىلۋى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەۋدە.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇرىڭعى كونەرگەن ەكونوميكالىق, ساياسي جانە ءمادەني فورمالاردى تاستاپ, جاڭا تاريحي كەڭىستىككە باتىل قادام باستى. ءبىز جاس رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكاداعى, ساياساتتاعى, ازاماتتىق قۇرىلىستاعى, مادەنيەتتەگى جەتىستىكتەرىنە قۇرمەتپەن كوز سالامىز. ەڭ باستىسى – ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى جەتىستىكتەرگە. الەمنىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىندا ەتنوسارالىق شيەلەنىستەر ۇلعايعان تۇستا قازاقستان تۇراقتىلىقتىڭ ارالى بولىپ قالا بەردى.
كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستىڭ قازىرگى فورمالارىن بەلسەندى جۇرگىزۋشىسىنە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسى اينالدى جانە تاريحي, عالامدىق دەپ ايتۋعا تۇرارلىقتاي بىرقاتار باستامالاردى ىسكە اسىردى: ريم پاپاسى يوانن پاۆەل II-ءنى شاقىرۋ, استانادا الەمدىك ءدىندەردىڭ توعىساتىن ورتالىعىن قۇرۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى قادام رەتىندە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزۋ. بۇل يدەيا شىن مانىندە ەۋرازيانىڭ ورتاسىندا, ەجەلگى قازاق دالاسىنىڭ قاق جۇرەگىندە ورنالاسقان قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنىڭ ۇلى ماقساتىنا لايىقتى.
ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىقتىڭ ءداستۇرلەرىن ۇستانا وتىرىپ, استانا پلانەتا حالىقتارىنىڭ رۋحاني كەلىسىمى مەن ءوزارا تۇسىنىستىگىنىڭ نەگىزى رەتىندەگى كونفەسسياارالىق سۇحباتتىڭ تەڭدەسسىز ستراتەگياسىن جاسادى. ونىڭ ۇستىنە, استانا ءدىندەردىڭ, حالىقتار مەن ۇلتتاردىڭ بىرىگۋى مەن رۋحاني كەلىسىمىنىڭ باعا جەتپەس ءتاجىريبەسى تۋرالى الەمگە جار سالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانا باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا عانا استانا تاماشا تابىستارعا قول جەتكىزدى جانە بولاشاقتا دا جاڭا اسۋلاردى الاتىنىنا ەش كۇمان جوق.
مادەني ارالۋاندىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, حالىقتىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءبىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعىمىز دەگەن پرەزيدەنتتىڭ يدەياسى تۋعان وتاننىڭ تاعدىرىنا جان-تانىمەن بەرىلگەن بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇسىنىستىگى مەن قولداۋىنا يە بولدى.
ادام ءۇشىن وزىنە, ءوز بالالارىنا جانە تۋعان-تۋىستارىنا ىنتىماقتى ءارى بەرەكەلى ءومىر سۇرۋگە لايىقتى جاعداي قاجەت ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ادامنىڭ ۇيىندە وسىنداي يگىلىكتىڭ سالتانات قۇرعانى مەيلىنشە ماڭىزدى.
ءبىزدىڭ وركەنيەتتى سانامىزدا ءۇي ۇعىمى جاي باسپانا تۇسىنىگىنەن اناعۇرلىم تەرەڭ. «وتان وتباسىنان باستالادى» دەگەن ماقال دا وسىنى دالەلدەسە كەرەك. «ءۇي» – بۇل ماتەريالدى يگىلىكتەرمەن تولتىرىلعان تەرريتوريانى عانا بىلدىرمەيدى. ول ادامنىڭ تۇلعاارالىق بايلانىستارىنان, قۇندىلىقتىق باعدارلارىنان جانە قوندىرعىلارىنان تۇراتىن قۇرىلىم, ول ادامنىڭ «بولمىسى». بۇل بولمىستىڭ تولىقتىعىن سەزدىرەتىن جانە ومىرگە ءمان بەرەتىن ىرگەلى نەگىز.
«ءۇي – جاي عانا بولمەلەر, قابىرعالار مەن تەرەزەلەر ەمەس, ولاردان اناعۇرلىم كەڭ نارسە. ءۇي – بۇل باستى باسپانا, جىلى ۇيا, بۇل سەنىڭ ءومىرىڭنىڭ تەرريتورياسى», – بۇل تۋرالى ءوزىنىڭ «قازاقستان جولى» كىتابىندا ن.ا.نازارباەۆ وسىلاي دەيدى. «ءوز قولىڭمەن تۇرعىزعان ۇيدەن قىمبات نارسە جوق».
جيىرما جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت ىشىندە ءبىز ءوزىمىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىزدى – ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندى تۇرعىزدىق. قازىرگى قازاقستان – بۇل ءوزىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە سەنىمدى ەگەمەن مەملەكەت.
ءبىزدىڭ بۇل جەتىستىككە جەتۋىمىز وڭاي بولعان جوق, تاۋەكەلگە بارۋعا دا, كەيدە قۇرباندىققا كونۋگە دە تۋرا كەلدى. بىراق بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز ەلىمىزدى شىنايى تاۋەلسىز ءارى يگىلىكتى ەلگە اينالدىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسى, حالقىمىزعا ءتان ەڭبەكسۇيگىشتىك پەن توزىمدىلىك قازاقستاننىڭ قيىن زامانداردى ارتتا قالدىرۋىنا سەپ بولدى. بۇل جولدا ءبىرىنشى پرەزيدەنتتىڭ ءسىڭىرگەن ەڭبەگى زور بولدى, ول جاس مەملەكەت قالىپتاسۋىنىڭ سىندارلى جىلدارىندا دۇرىس ستراتەگيالىق باعىت تابا ءبىلدى جانە قازاقستاندىق قوعامنىڭ ەڭ باعالى قۇندىلىعى ءوز ازاماتتارىنىڭ تاتۋلىعى مەن كەلىسىمىن ساقتاپ قالا ءبىلدى.
الايدا ءومىردىڭ اعىمى ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ءوز دامۋىنىڭ ساپالى تۇردە جاڭا ساتىسىنا قادام باسقان بۇگىنگى قازاقستاننىڭ الدىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي جانە رۋحاني پروگرەسس جولىندا ودان ارى جىلجۋدىڭ جاڭا اۋقىمدى مىندەتتەرى تۇر. بۇل مىندەتتەردى شەشۋ تەك ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق بولعاندا عانا, ەلدىڭ گۇلدەنۋى جولىندا بارلىق ساياسي كۇشتەردىڭ جىگەرىن بىرىكتىرگەندە عانا, قوعامدى جالپىحالىقتىق ۇلتتىق كوشباسشىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاستىرعاندا عانا مۇمكىن بولادى.
«ءبىز ءالى جولدىڭ باسىندامىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا. ونىڭ باستى قۇندىلىقتارى – دامۋدىڭ ەتيكالىق نەگىزىن, ولشەمدەرى مەن باعدارلارىن قۇرايتىن ەركىندىك, بىرلىك, تۇراقتىلىق, وركەندەۋ. وسىلار ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز تۇراتىن ورتاق ءۇيىمىزدىڭ – بولاشاق قازاقستاننىڭ كەلبەتىن قالىپتاستىرادى.
نەگىزگى قۇندىلىقتار – ەركىندىك, بىرلىك, تۇراقتىلىق, گۇلدەنۋ – ءبىر-ءبىرىنىڭ شارتى بولا وتىرىپ, ءوزارا تىعىز بايلانىستا بولادى. ەركىندىك اركىمنىڭ جانە بارلىعىنىڭ وسى ومىردە ءوزىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىنىڭ تەڭدىگىن بەينەلەيدى. ەركىندىك ءاربىر تۇلعانىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن دە, بۇكىل قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن دە بىردەي دارەجەدە قاجەتتى. بىرلىك ەركىن ءارى تەڭقۇقىقتى ازاماتتاردىڭ بىرلەسكەن بەلسەندى ارەكەتىن تالاپ ەتەدى. ءوز كەزەگىندە, بىرلىك قوعامنىڭ ىنتىماعىنىڭ كورىنىسى رەتىندە عانا مۇمكىن بولادى. بىرلىكسىز ەركىندىك پەن تۇراقتىلىقتى جۇزەگە اسىرۋعا, يگىلىككە قول جەتكىزۋگە جاعداي بولمايدى. «ءبىز بىرلىگىمىز بەن ىنتىماعىمىزدىڭ ارقاسىندا كوپ نارسەگە قول جەتكىزدىك. ءبىزدىڭ بولاشاق دامۋىمىز دا, بارلىق ماقساتتارىمىزدىڭ ىسكە اسۋى دا قوعامداعى بىرلىك پەن ەلدەگى تۇراقتىلىق بولماسا مۇمكىن ەمەس», دەپ ەلباسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 28 اقپانىندا جەتەكشى وتاندىق باق جۋرناليستەرىمەن بولعان كەزدەسۋدە تاعى ءبىر مارتە اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ەگەمەن مەملەكەت رەتىندەگى قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋى تەك جالپىۇلتتىق كەلىسىم جاعدايىندا عانا ىقتيمال دەپ ەسەپتەيدى, ال بۇعان قازاقتاردىڭ دا, بارلىق باسقا ەتنوستاردىڭ دا جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا باسىمدىلىق بەرۋى نەگىزىندە دامۋ ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى. «قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم – ەلدىڭ تابىستى دامۋىنىڭ نەگىزگى شارتى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جولى – بۇل ورتاق وتانىمىز – قازاقستاننىڭ تاعدىرىنا ەلدى مەكەن ەتەتىن 140 ەتنوس وكىلدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جولى. ءوز يگىلىگىمىز – حالىقتار بىرلىگىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ, مۇنى وسكەلەڭ ۇرپاققا, جاستارعا وسيەت ەتىپ تابىستاۋ بارىنشا ماڭىزدى».
ەلباسى رەۆوليۋتسيالىق سيپاتتاعى ءتۇبىرلى وزگەرىستەردى مۇلدەم قابىلدامايدى, ول قوعامداعى وزگەرىستەر مەن رەفورمالاردىڭ ەۆوليۋتسيالىق سيپاتىن ۇسىنادى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بارىسى مەن ىرعاعىنا اسەر ەتۋدىڭ نەگىزگى ۇستىنى – بۇل قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن ساياسي باعىتتىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, قازاقستاندىق قوعامنىڭ بارلىق سالالارىن بىرتىندەپ جانە ماقساتتى تۇردە رەفورمالاۋ.
ءوز ارمانىنىڭ ءۇيى پرەزيدەنتكە قالاي كورىنەدى؟ نەگىزگى باعدارلار قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىن دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا ايقىندالعان. ناقتى ولشەمدەر «قازاقستان-2020» جوسپارىندا بەرىلگەن. دامۋدىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدىڭ مىندەتتەرى ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جاڭا جولداۋىندا بەلگىلەنگەن.
ساياسي جاڭارتۋ ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن ودان ارى دەموكراتيالاندىرۋ مەن ليبەرالداندىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردى جۇرگىزۋدى بىلدىرەدى.
قازاقستاندا ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى ساقتالاتىن, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى, بارلىق ازاماتتاردىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگى قامتاماسىز ەتىلگەن, بارلىعى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرىلگەن ادىلەتتى دەموكراتيالىق قوعام قۇرىلاتىن بولادى.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ مورالدىق-ادامگەرشىلىك كەلبەتىنە, ءتارتىپكە, وتانسۇيگىشتىككە, كاسىبي شەبەرلىككە دەگەن تالاپتى كۇشەيتۋ, اتقارۋشى بيلىك قۇرىلىمدارىنىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ قىزمەتىن بيۋروكراتياسىزداندىرىپ, تيىمدىلىگى مەن تۇنىقتىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بۇل قۇرىلىمدار جەتىلدىرىلەتىن بولادى.
ءوز فۋنكتسيالارىن ادىلەتتى اتقارۋدىڭ نەگىزى رەتىندە سوت بيلىگىنىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن تاۋەلسىزدىگى نىعايتىلادى. ادالدىق, ادىلدىك, ار مەن ابىرويلىلىق, جوعارى كاسىبي دەڭگەي مەن زاڭنىڭ رۋحىن ساقتاۋ قازاقستاندىق قازىلىق كورپۋستىڭ بالامالارىنا اينالادى.
ەلباسى تازا جانە دەموكراتيالىق سايلاۋ ەلدەگى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ نەگىزگى زاڭدىلىعىن اڭعارتادى دەپ اتاپ كورسەتەدى. الداعى سايلاۋ تۋرالى وتاندىق جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ن.ءا.نازارباەۆ كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ يدەياسى – بۇل اتا زاڭ مەن دەموكراتيالىق ۇستىندارعا قۇرمەت كورسەتۋدىڭ بەلگىسى دەپ كورسەتتى. پرەزيدەنت تازا, اشىق ءارى تۇنىق سايلاۋ وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالادى دەپ اتاپ ءوتتى.
جەدەلدەتىلگەن ەكونوميكالىق جاڭارتۋ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ شەشۋشى شارتى رەتىندەگى الەۋمەتتىك باعدارلانعان, ءتيىمدى, باسەكەگە قابىلەتتى, قارقىندى جانە اشىق ەكونوميكا قالىپتاستىرۋدى بايقاتادى.
باسەكەگە قابىلەتتىلىك ەكونوميكا ءتيىمدىلىگىنىڭ باستى تەتىگى رەتىندە كورىنەدى. ءباسەكەگە قابىلەتتى ورتانى قالىپتاستىرۋعا بولاشاقتا ەلدىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جەدەل دامىتۋ اناعۇرلىم لايىقتى جاۋاپ بەرەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەمدەگى باسەكەگە مەيلىنشە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ ستراتەگياسىنىڭ ۇستىندارى مەن ماقساتتارىن تۇگەلدەي ىسكە اسىرۋعا قول جەتكىزۋ قاجەت.
ايماقتىق جانە جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەرگە قاتىسۋ ارقىلى, قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى الەمدىك نارىققا ەنگىزۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكالىق كەڭىستىككە كىرۋى جالعاسىن تابادى.
ەكونوميكانىڭ قارقىنىن ارتتىرۋ شيكىزاتتىق باعداردان وڭدەۋشى سەكتوردى دامىتۋعا قاراي وتۋگە باعىتتالادى. ەكونوميكانى جاڭارتۋ ونىڭ تەحنولوگيالىق ارتتا قالۋشىلىعى مەن «سوڭىنان قۋالاۋشى» سيپاتىنان ارىلتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلادى.
بۇل مىندەتتەردى شەشۋ قارقىندى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىمەن بايلانىستى, ال بۇل ءوز كەزەگىندە وتاندىق ماشينە جاساۋ مەن ەلەكترونيكانى دامىتۋدى, بيولوگيالىق جانە يادرولىق تەحنولوگيالاردى بەيبىت ماقساتتا قولدانۋدى; اەروعارىش سالاسىندا قازىرگى زامانعى ءوندىرىستى دامىتۋدى; يندۋستريانىڭ, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى سالالارىن ودان ارى دامىتۋدى; حيميالىق جانە مۇنايحيميالىق ونەركاسىپكە, سونداي-اق قۇرىلىس يندۋسترياسىنا باسىمدىلىق بەرۋدى اڭعارتادى.
وسىعان وراي يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مىناداي شارتتار مىندەتتى: عىلىمعا ينۆەستيتسيا سالۋ جانە وتاندىق ءوندىرىستى عىلىمعا بەيىمدى ەتۋ; باسقارۋدىڭ مادەنيەتى مەن جاڭا ءادىسناماسىن قالىپتاستىرۋ مەن پراكتيكاعا ەنگىزۋ; ءومىرقامىنىڭ بارلىق سالالارىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى جاپپاي ەنگىزۋ جانە پايدالانۋ; بىرىككەن مەملەكەتارالىق باعدارلامالار مەن جوبالار جاساۋدى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ۇدەرىسىنىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە قاراستىرۋ; مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارمەن سەرىكتەستىك نەگىزىندە يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەرگە قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن جەكە كاسىپورىنداردى بەلسەندى تۇردە تارتۋ.
ۇلتتىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلاتىن بولادى. جاڭا ەكونوميكالىق جاعداي مەملەكەتتىڭ اگرارلىق ساياساتىن جاڭارتۋدى, ەلدەگى اگروبيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەدى.
بۇل سالاداعى مەملەكەتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى مىنالار بولىپ تابىلادى: ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن ازىق-ت ۇلىك تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ; ايماقتاردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندارىن وڭتايلى ورنالاستىرۋ مەن مامانداندىرۋ, ايماقارالىق كووپەراتسيانى دامىتۋ; اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن جاڭارتۋ, قازىرگى زامانعى عىلىم مەن تەحنيكا جەتىستىكتەرىن ەنگىزۋ نەگىزىندە ونىڭ تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق ارتتا قالۋشىلىعىن يگەرۋ; وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ورنىقتى دامۋى مەن ونىڭ ءونىمىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
الەۋمەتتىك جاڭارتۋ وتاندىق ەكونوميكانىڭ ورنىقتى جانە ءتيىمدى ءوسۋىنىڭ مۇمكىندىگىنە نەگىزدەلگەن ادامي رەسۋرستار مەن الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋدى اڭعارتادى. جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات ادام الەۋەتىن دامىتۋعا, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك فۋنكتسيالارىن كۇشەيتۋگە, ادامنىڭ لايىقتى ءومىرى ءۇشىن جاعدايلار قالىپتاستىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى. ءومىر ساپاسىنىڭ قازاقستاندىق ۇلتتىق ستاندارتى ۇزدىك الەمدىك ۇلگىلەرگە جاقىندايدى.
الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن يگىلىككە قول جەتكىزۋ مىنالاردىڭ نەگىزىندە ءمۇمكىن بولادى: ءوندىرىس پەن ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ, قوعامدىق پايدالى ەڭبەك سالاسىندا قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قالىپتاستىرۋ ناتيجەسىندە جۇمىسپەن قامتۋدى ۇلعايتۋ; ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ءوسىرۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك سەكتوردا جاردەماقىلاردى كوتەرۋ; زەينەتاقىنى, ستيپەنديا مەن پوسوبيەلەردى يندەكسيالاۋ جانە ارتتىرۋ; حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال بولىگىنە ارنايى كومەك كورسەتۋ.
قورىتا ايتقاندا, اتالعان باعىتتار مىنا تومەندەگىلەردى قامتيدى:
ساياسي سالادا: ەلدىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ; ونىڭ ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ; رەسپۋبليكانىڭ تەرريتوريالىق تۇتاستىعى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ; ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ; ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن كەڭەيتۋ;
ەكونوميكالىق سالادا: حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن ەكونوميكانىڭ وركەندەۋىنە جاۋاپ بەرەتىن مەنشىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىن دامىتۋ; الەۋمەتتىك-نارىقتىق شارۋاشىلىقتى قالىپتاستىرۋ; شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ; الەمدىك ەكونوميكالىق قاۋىمداستىققا ينتەگراتسيا;
الەۋمەتتىك سالادا: مەملەكەت, بيزنەس جانە ەڭبەك اراسىندا سەرىكتەستىك قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋ; حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قورعالعان بولىگىن مەملەكەتتىك قورعاۋ جانە قولداۋ; قازاقستاندىق اۋىلدى تۇلەتۋ;
رۋحاني سالادا: قازاقستاندىق بىرەگەيلىك پەن وتانسۇيگىشتىكتى قالىپتاستىرۋ; بارلىق قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرۋدىڭ باستى فاكتورى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ; قازاقستان ەتنوستارىنىڭ مادەني-تىلدىك تولتۋمالىلىعى مەن رۋحاني مۇراسىن قولداۋ; ەتنوسارالىق كەلىسىم; ءدىني توزىمدىلىك.
وسىلايشا, قازاقستان 2020 جىلعا قاراي قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك باعدارداعى مەملەكەتتى بىلدىرەتىن بولادى, وندا تۇلعانىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرى, مۇددەلەرى مەن قاجەتتىلىكتەرى ونىڭ قوعام مەن مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمەن استاساتىن بولادى, ال مەملەكەت پەن قوعام تۇلعانىڭ ءوزىن جۇزەگە اسىرۋى مەن دامۋى مۇمكىندىكتەرى ءۇشىن ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالايتىن بولادى. مۇنداي مەملەكەتتە حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن ەگەمەندى قۇقىعى, بيلىكتىڭ كونستيتۋتسيالىق جىكتەلىسى مەن ولاردىڭ ءوزارا باقىلانۋى, زاڭ ۇستەمدىگى مەن ونىڭ قولدانىلۋ تەڭدىگى, تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق قورعالۋىنىڭ كەپىلدىگى, مەملەكەتتىڭ رەتتەۋشىلىك مۇمكىندىگىنە سۇيەنگەن ەكونوميكانىڭ نارىقتىق نەگىزدەرىن دامىتۋ ۇستىندارى باسىمدىلىق تانىتادى. مۇنىڭ بارىسىندا ءوزىنىڭ بۇكىل مۇددەلەرى مەن مۇقتاجدىقتارى جۇيەسىمەن قوسا العانداعى ادام ەڭ جوعارى قۇندىلىق بولىپ تابىلادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ادامزاتتى الەمدىك تاريحتىڭ شىنايى مانىندە الەمنىڭ ىشكى رۋحاني وزگەرۋىنە يتەرمەلەيتىندەي كوشباسشى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپقىر يننوۆاتسيالىق يدەيالارى تەك ۇندەۋ, يدەيا كۇيىندە قالىپ قويمايتىنى وتە ماڭىزدى. ولار ءوزىنىڭ پراكتيكالىق قالىبىن ەكونوميكادان, ساياساتتان, مادەنيەتتەن, الەۋمەتتىك سالادان, حالىقارالىق قاتىناستاردان تاۋىپ وتىر. بۇل يدەيالار مەن باستامالار ناقتى ومىردەن ورىن الىپ قانا قويماي, پرەزيدەنتتىڭ بىرقاتار كىتاپتارىنان, ماقالالارىنان جانە سويلەگەن سوزدەرىنەن كورىنىس تاپتى. ولاردىڭ بارلىعى – قازىرگى الەمنىڭ جاھاندىق قاتىناستارى جۇيەسىندە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇيلەسىمدى جانە ورنىقتى يننوۆاتسيالىق دامۋىمەن سيپاتتالاتىن ءبىرتۇتاس ماقساتقا باعىندىرىلعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپقىرلى قىزمەتىنىڭ قۇجاتتى كۋالىكتەرى.
مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتىڭ تابىستارى مەن ونى جاساۋ مەن جۇزەگە اسىرۋداعى پرەزيدەنتتىڭ ءرولى وراسان, كۇمانسىز ءارى جالپى مويىندالعان. ەلدىڭ جەدەل دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىلىقتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ساياسي رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا, قازاقستاننىڭ باسەكەگە اناعۇرلىم قابىلەتتى 50 مەملەكەتتىڭ ساناتىنا ەنۋ ستراتەگياسىندا, «جاڭا قازاقستان – جاڭا الەمدە (2007), «قازاقستان ازاماتتارىنىڭ يگىلىگىن ارتتىرۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى ماقساتى» (2008), «داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا» (2009), «جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» (2010) جولداۋلارىندا بەلگىلەدى.
ونىڭ ۇستىنە قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى جانە بۇل ۇيىمنىڭ تاياۋدا استانادا وتكەن ءسامميتى ايماقتىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ ءجونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ قاتاڭ ۇستانىمى مەن ساياسي ەنتۋزيازمىن تولىعىمەن كورسەتىپ بەردى. بۇگىنگى قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋدىڭ الەمدىك ۇدەرىسىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ قانا قويماي, لاڭكەستىكپەن كۇرەستىڭ حالىقارالىق كۇش-جىگەرىن قولداي وتىرىپ, الەمدىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول ويناپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى تۇلعاسىنىڭ جان-جاقتىلىعى مەن كۇش-قۋاتىن بەينەلەيتىن جانە رەسپۋبليكانىڭ بولاشاققا لايىقتى ەكونوميكالىق, ساياسي, الەۋمەتتىك, مادەني العا جىلجۋىنا ىقپال ەتەتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭاشىل يدەيالارى مەن باستامالارىن ءتىزىپ ايتا بەرۋگە بولادى. كوپ نارسە جاسالدى, بىراق جاسايتىن ءنارسەلەر ودان دا كوپ. ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ۇستانعان باعىتىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ قانا, «2020-دامۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن» ىسكە اسىرۋعا بولادى.
بارلىق وسى كۇردەلى دە قيىن ءمىندەتتەردىڭ وڭ شەشىم تابۋى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ەسىمىمەن جانە كوپقىرلى قىزمەتىمەن بايلانىستى.
ابدىمالىك نىسانباەۆ, اكادەميك.